Oud zijn: ons aller toekomst

Geen enkele sector is door de coronapandemie zozeer in een negatief daglicht komen te staan als die van de ouderenzorg, en dan vooral de woonzorgcentra. De Pauselijke Academie voor het Leven geeft die sector kritisch een duwtje in de rug met een document met de laconieke titel: Ouder worden: onze toekomst.

Naar een nieuw zorgmodel

‘Eer uw vader en uw moeder’. In Bijbels perspectief betekent ‘eren’: ‘het gewicht geven’, anders gezegd: het zwaarwichtige waarderen van de aanwezigheid van wie ons het leven en het geloof hebben geschonken. De eerste stap in de concrete vertaling daarvan zit in het creëren van omstandigheden waardoor ouderen zo goed als mogelijk in hun vertrouwde omgeving kunnen vertoeven: in hun woning, bij hun familie en vrienden. De familie, eigen huis en omgeving zijn de natuurlijke keuze van elkeen, stelt de Pauselijke Academie voor het Leven in haar nieuwe document. Toch kan niet alles onveranderd blijven met de jaren. Zelfs als er zorg aan huis kan komen, voldoet het eigen huis soms niet langer of behoeft het aanpassing. Net dan, waarschuwt de academie, mogen we niet overgaan tot wat paus Franciscus de ‘wegwerpcultuur’ noemt, gevolg van een gebrek aan verbeelding of van luiheid bij het zoeken naar oplossingen.

In het nieuwe zorgparadigma dient de persoon met zijn rechten en noden, zijn unieke geschiedenis en huidige situatie, centraal te staan.

De toepassing van dit beginsel impliceert een gestructureerd optreden op verschillende niveaus om een continuüm van zorg tot stand te brengen tussen de eigen woning en geschikte externe diensten, zonder traumatische onderbrekingen die niet passen bij de kwetsbaarheid van het ouder worden. Dat alles vereist een proces van sociale, civiele, culturele en morele bekering. Daar krijgen de westerse samenlevingen een bloemetje toegeworpen, omdat daar al meerdere zorgberoepen bestaan die ouderen en hun families ondersteunen. Ook nieuwe technologieën, telegeneeskunde en artificiële intelligentie kunnen daar een plaats krijgen.

Andere woonvormen

Op het continuüm van hulp situeren zich ook allerlei nieuwe woonvormen, zoals zelfstandig wonen in grotere verbanden, cohousing en geassisteerd wonen, die dankzij wederzijdse hulp en ondersteuning de persoon toelaten een autonoom leven te blijven leiden. Zich inspirerend op de traditionele buurtschap kunnen dergelijke vormen de talrijke moeilijkheden van moderne steden overwinnen, zoals eenzaamheid, economische problemen, gebrek aan vitale banden of eenvoudige nood aan hulp. Onderzoek toont aan dat een bejaarde in de VS in 1985 gemiddeld kon rekenen op drie vertrouwenspersonen, in 2004 nog op één. Die tendens moet gekeerd, met inspanningen van de samenleving en ook van de kerk, via haar vele instellingen die het beste zoeken te doen voor ouderen.

WZC

Ook het wzc kan zichzelf heruitvinden in dat continuüm van hulpvormen, meent de academie. Het mag gezegd dat die evolutie in Vlaanderen al aan de gang is. Een wzc is dan niet langer georganiseerd naar het model van een ziekenhuis, waar je slechts beperkte tijd verblijft tot je weer hersteld bent, maar biedt een woongelegenheid voor ouderen, met hun broosheden.

Woonzorg begint dan al eerder, via allerhande vormen van thuisondersteuning, met modules die aangepast zijn aan de individuele noden van de oudere.

Bij dat alles verdient ook de omringende familie ondersteuning en hebben de kennissenkring en vrienden eveneens een rol te spelen, via gedeelde ervaringen en wederzijdse generositeit.

• Lees de integrale bijdrage van Stijn Van den Bossche over het document van de Pauselijke Academie voor het Leven over oud worden. 
• Lees het integrale Vaticaanse document op Kerknet.
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.