Parels voor de zwijnen

Schuilt er iets elitairs in de mooie zaken bewaren voor de beste momenten? Of wat bedoelde Matteüs er precies mee?

Uit het Evangelie van Matteüs

Deze uitdrukking vindt haar oorsprong in het Evangelie van Matteüs (hoofdstuk 7, vers 6):
“Geef het heilige niet aan de honden, en werp uw parels niet voor de zwijnen, opdat die ze niet met hun poten vertrappen en zich omkeren en u verscheuren.”
Matteüs laat Jezus hier waarschuwen voor het ongepast of te snel delen van heilige of diepe geestelijke waarheden met mensen die niet openstaan voor die boodschap, er geen respect voor hebben of ze zouden kunnen misbruiken, belachelijk maken of je er zelfs voor aanvallen.
Met andere woorden: geestelijke wijsheid moet met zorg en onderscheid worden gedeeld. Het is niet bedoeld om achteloos of op het verkeerde moment te geven aan mensen die vijandig of spottend staan tegenover geloof of waarheid.
In de tekst herkennen we duidelijk beeldspraak uit de Joodse cultuur: honden en zwijnen werden in die tijd gezien als onreine en onwaardige dieren. Ze staan hier symbool voor mensen die geen respect hebben voor heilige zaken of niet ontvankelijk zijn voor geestelijke waarheden. Het heilige verwijst waarschijnlijk naar heilig voedsel dat bestemd was voor offers of priesterlijke rituelen. Parels staan symbool voor iets kostbaars, zuivers en geestelijk waardevols, zoals de waarheid van het Evangelie of het geloof.
Belangrijk om te weten: Jezus pleit níet voor veroordeling. De uitspraak volgt immers vlak ná Jezus’ oproep in Matteüs 7:1–5 om niet te oordelen:
“Oordeel niet, opdat u niet geoordeeld wordt.” – Matteüs 7:1
Daarin benadrukt Jezus het belang van nederigheid en zelfonderzoek. Dus: hoewel je anderen niet moet veroordelen, moet je wel wijs zijn in hoe en met wie je diepgaande waarheden deelt.

Op zoek naar betekenis?

7 weken laten we je in 7 nieuwsbrieven kennismaken met 7 zegswijzen die recht uit de Bijbel onze taal zijn ingeslopen. Soms letterlijk, soms via een omweg. Maar altijd met een boeiend achtergrondverhaal, verteld door niemand minder dan professor Rik Torfs. Lees en luister je mee? Volgende week: Hemel en aarde verzetten.

Joodse wijsheidstraditie

Avot de-Rabbi Natan schreef in een midrasjische tekst (ca. 2e–3e eeuw):
“Wie woorden van Thora spreekt tegenover iemand die daar onwaardig voor is, is alsof hij parels werpt voor zwijnen.” Dit toont aan dat Jezus niet iets radicaal nieuws zei. Rabbijnen gaven goddelijk onderwijs ook niet zomaar aan iedereen, maar keken naar de houding en bereidheid van de leerling.

Parels of rozen

Vandaag betekent het: verspil je goede raad of iets anders waardevols niet aan iemand die het niet waard is deze te ontvangen. Zoals je kostbare parels niet aan varkens moet verspillen, moet je ook geen vergeefse moeite doen voor mensen die iets goeds niet waarderen.

Een synoniem van de uitdrukking is: rozen voor de varkens strooien.

Kerkelijke interpretaties

Kerkvaders hebben in de loop van de geschiedenis elk hun eigen betekenis en interpretatie aan de passage gegeven. Augustinus las ze als “Niet iedereen is klaar om het evangelie te ontvangen: zwijnen zijn zij die aardse dingen verkiezen boven het hemelse.” Thomas de Aquino zag het als een waarschuwing om de sacramenten niet te geven aan mensen die zich er niet oprecht toe verhouden, zoals bijvoorbeeld de eucharistie. Calvijn benadrukte dan weer dat deze tekst geen excuus is om het Evangelie niet te prediken, maar wel een oproep tot wijsheid en voorzichtigheid: predikers moeten onderscheiden waar vruchtbare grond is.

Het onmogelijke willen

Rik Torfs vindt dat er een licht elitaire gedachte zit in dat je de mooie dingen moet behouden voor de momenten waarop het de moeite waard is. “Maar misschien moeten we soms wel parels voor de zwijnen gooien en zien wat ze ermee doen?”

De klassieker Pygmalion bijvoorbeeld - waarop ook de musical My fair lady gebaseerd is. Dat gaat over een meisje dat eigenlijk geen enkele opleiding heeft genoten, maar toch door een oudere mentor meegesleept wordt in een grote belangstelling voor kunst en cultuur. Je weet immers nooit of het echt wel parels voor de zwijnen zijn, er zou zich wel eens een verrassing kunnen voordoen.

"Want als je zegt: ik gooi geen parels voor de zwijnen, dan beperk je de zwijnen al in hun zwijn-zijn en geef je hen niet de kans uit te groeien tot iets anders. Misschien heeft dat zwijn nooit eerder een parel gezien. En ga je er gezien de fysionomie van het dier en het grotere raffinement van een parel vanuit dat het geen match gaat worden. Maar is dat wel zo?”

Wat niet wil zeggen natuurlijk, dat je het onmogelijke moet willen. Dat is de andere kant van het verhaal. Op een bepaald moment moet je je ook kunnen neerleggen bij de onmogelijkheid de dingen. Die interpretatie hangt af van wie je bent en op welk moment van je leven je dit leest.

Jezus gebruikte heel veel beeldspraak in zijn verhalen. Wil je daar meer over weten, schrijf je dan ook in voor de nieuwsbrievenreeks ‘Wie is Jezus?’