Paus Franciscus: ‘Meer synodaliteit en decentralisatie’

Vandaag zaterdag 17 oktober viert de bisschoppensynode haar 50ste verjaardag. In de Paulus VI-zaal van het Vaticaan hebben paus Franciscus en de deelnemers aan de bisschoppensynode over het gezin de oprichting herdacht van de bisschoppensynode door Paulus VI iets meer dan een halve eeuw geleden. Dat gebeurde op 15 september 1965, om precies te zijn, met de publicatie van het Motu proprio Apostolica Sollicitudo, bij het begin van de laatste sessie van het Tweede Vaticaanse Concilie. Daarmee blies Paulus VI een vorm van collegiaal overleg, die in de rooms-katholieke Kerk al eeuwen lang in onbruik was geraakt, opnieuw leven in.

Vanmorgen hebben verschillende kardinalen en bisschoppen van de vijf continenten herinnerd aan de hoogtepunten van de sindsdien georganiseerde synodes en de vooruitgang onderstreept die sindsdien dankzij deze vorm van overleg in het bestuur van de Kerk werd geboekt. Als laatste kwam paus Franciscus aan het woord.

Paus Franciscus herinnerde aan het basisconcept van de synode en maakte van de gelegenheid gebruik voor een heuse reflectie op zijn petrusambt.

Erfenis Vaticanum II

Perfect in de geest van Paulus VI onderstreepte paus Franciscus de waarde van de synode als een kostbare erfenis van Vaticanum II. Een dergelijke vorm van overleg is noodzakelijk omdat de wereld waarin we vandaag leven en die we geroepen worden lief te hebben en te dienen – tot zelfs in haar contradicties  toe - van de Kerk eist dat ze de synergiën versterkt op alle terreinen van haar zending. En het is deze weg van de synodaliteit die de Kerk in dit derde millennium moet volgen.

Niveaus van synodaliteit

Franciscus herinnerde aan de verschillende niveaus van het begrip synodaliteit. Alles begint bij de gedoopten, die het Volk van God vormen. Elke gedoopte is een actief subject van de evangelisatie, onderlijnde de paus. Daarom heeft hij alle katholieke geconsulteerd over het gezin, het thema van deze synode. Hoe zouden we kunnen spreken over het gezin zonder de gezinnen zelf aan te spreken, naar hun vreugde en hoop, hun verdriet en hun angsten te luisteren?

Luisteren

Een synodale Kerk is een Kerk die luistert en zich ervan bewust is dat luisteren meer is dan horen, zei de paus. De synode is daarom het convergentiepunt van deze dynamiek van luisterbereidheid op alle niveaus van het kerkelijke leven. 

En dat alles eindigt dan bij de paus, die geroepen wordt om zich uit te spreken als herder en kerkleraar van alle christenen, en daarbij niet te vertrekken vanuit zijn eigen overtuigingen, maar als hoogste getuige.

Omgekeerde piramide

Paus Franciscus had het over de Kerk als een omgekeerde piramide, waarvan de top zich bevindt onder de basis, waarbinnen de paus zijn petrusambt uitoefent als een dienstwerk aan iedereen. Gisteren, vandaag en alle dagen is het enige gezag dat van de dienstbaarheid en de enige macht is die van het kruis.

De paus onderstreepte de noodzaak en hoogdringendheid om na te denken over een ‘bekering’ van het pausdom, waarbij de paus niet boven, maar binnenin de Kerk staat als haar eerste dienaar.

Decentralisatie

In zijn toespraak ging de paus gedetailleerd in op de verschillende niveaus van synodaliteit in een synodale Kerk. Alles vertrekt van bij de particuliere Kerken doorheen diocesane synodes. Daarna komt het niveau van de kerkprovincie en kerkelijke regio’s. Dat is een cruciaal niveau, want het is niet aangewezen dat de paus de plaatselijke bisschoppen vervangt in het onderscheiden van alle problemen die zich binnen hun territorium voordoen. We moeten de problemen decentraliseren en de oplossingen kunnen verschillen van de ene regio tot de andere, van het ene land tot het andere, benadrukte paus Franciscus tot slot. Om te eindigen met het laatste niveau van synodaliteit: dat van de universele Kerk.