Politicoloog James Patterson over neo-integralisme: ‘Pure machtspolitiek is het doel’

In recente debatten over rechts-conservatieve of extreemrechtse stromingen in kerk en politiek wordt het katholieke neo-integralisme steeds vaker genoemd als een belangrijke stroming. Maar waar komt het vandaan en wat is het doel? De Amerikaanse politicoloog James M. Patterson van de Universiteit van Tennessee legt dit uit in een interview met Steffen Zimmermann van het Duitse nieuwsagentschap Katholisch.

Wat betekent neo-integralisme precies?

Patterson • De term verwijst naar een radicale politieke theologie die ernaar streeft de katholieke Kerk te herstellen als opperste autoriteit over de seculiere orde. Voor neo-integralisten is burgerlijke vrede alleen mogelijk als alle burgers katholiek zijn.

In hun boek Integralism: A Manual of Political Philosophy schrijven Alan Fimister en Thomas Crean bijvoorbeeld dat een christelijke gemeenschap ongedoopte mensen moet uitsluiten van alle vormen van het openbare leven. Alleen gedoopte mensen die het katholieke geloof belijden, kunnen burgers met volledige rechten zijn.

Vertegenwoordigers zoals Patrick Deneen en Chad Pecknold stellen dat het liberalisme zijn beloften heeft gebroken omdat het mensen heeft vervreemd van religie, familie en gemeenschap. Vrijheid zonder toewijding aan de waarheid leidt tot een samenleving van isolatie, eenzaamheid en desoriëntatie. Hoewel Deneen en Pecknold niet publiekelijk oproepen tot discriminatie van mensen met een ander geloof, hebben ze de standpunten van Fimister en Crean nooit ronduit verworpen.

Waar liggen de wortels van het neo-integralisme?

Neo-integralisme is direct verbonden met de katholieke reactionairen van de 19de en vroege 20ste eeuw. Veel van deze auteurs waren openlijke antisemieten, complottheoretici en bittere vijanden van democratische bewegingen. De vertegenwoordigers bewonderen openlijk dictaturen van de 20e eeuw zoals het Spanje van Franco of het Portugal van Salazar.

Welke politici zijn vandaag een model voor neo-integralisten?

Vandaag is de onbetwiste held van veel neo-integralisten de Hongaarse president Viktor Orbán. Het feit dat hij protestant is, deert hen nauwelijks – waar het om gaat is zijn beleid: het uitbreiden van politie en leger, het bevorderen van traditionele gezinnen en het beperken van persvrijheid en oppositie. Rechts-populistische politici zoals Matteo Salvini in Italië of Marion Maréchal in Frankrijk spreken hen ook aan.

Veelzeggend is de houding van sommige neo-integralisten ten opzichte van de Volksrepubliek China. Adrian Vermeule bijvoorbeeld bewondert de Chinese overheid om haar effectieve gebruik van staatsmacht.

De belangrijkste politieke bondgenoot van de neo-integralisten is echter de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance. Hij beweegt zich in de directe kringen van denkers als Deneen, Vermeule en Pecknold. Vance trekt herhaaldelijk de aandacht met uitspraken die een door het katholicisme beïnvloed autoritarisme verraden. Hij vertegenwoordigt een nieuw rechts in de VS dat niet langer klassiek conservatief denkt, maar radicaal postliberaal.

Hoe groot is het gevaar van het neo-integralisme?

Numeriek gezien is de beweging klein, maar strategisch gezien zeer gevaarlijk. Het doel is niet om meerderheden te behalen bij verkiezingen. Het doel is om sleutelposities te bekleden in de politiek, het bestuur, de universiteiten en de kerk – sluipend, op de lange termijn en systematisch. Vermeule is bijvoorbeeld professor aan Harvard Law School en Deneen aan de gerenommeerde University of Notre Dame. Veel andere actoren zijn actief aan katholieke universiteiten.

Vermeule spreekt graag van een new ralliement, verwijzend naar paus Leo XIII, die in de 19de eeuw katholieken in Frankrijk opriep om actief deel te nemen aan de politiek. Tegenwoordig bedoelt Vermeule de gerichte toetreding tot besturen, ministeries en denktanks om staten van binnenuit te herstructureren. Het is een langetermijnplan – en juist daarom zo gevaarlijk.

Hoe moet de katholieke Kerk erop reageren?

De Kerk moet neo-integralisme duidelijk benoemen en veroordelen. Paus Franciscus deed dat al in 2019, toen hij het een ‘plaag’ noemde. Het is belangrijk om de manipulatieve beloften van deze ideologie aan de kaak te stellen: het gaat niet om het beschermen van geloof, maar om brute machtspolitiek onder het mom van religie.

Bron: Katholisch.de