Standpunt van Frederique Vanneuville in Tertio: ‘Titanenklus’

Afgelopen weekend ging een foto van paus Franciscus viraal via Twitter. Daarop is hij te zien in een witte oversized anorak die hem de looks van een glamoureus michelinmannetje geeft. Het beeld is uiteraard fake, hoewel niet iedereen dat doorhad. Kunstmatige intelligentie levert nu eenmaal puik werk af. De modieuze kledingstijl van de paus kon op het internet in ieder geval op heel wat bijval rekenen.

Restyling

Maar als Franciscus zich al met restyling bezighoudt, dan is het met die van de Kerk. Dat is een titanenklus die heel wat wijsheid vergt en daarvoor rekenen we – voorlopig? – best niet op artificiële intelligentie. Wel op de inzichten van iemand als Yvonne Reungoat (zie blz. 2-3), een religieuze die grondig vertrouwd is met kerkelijk basis- en beleidswerk in zowel Europa als Afrika en door het charisma van haar salesiaanse congregatie altijd dicht bij jongeren heeft gestaan. Ze is een van de drie vrouwen die als eerste in de geschiedenis van de katholieke Kerk mee beslissen over de benoeming van bisschoppen wereldwijd.

Tweederangspositie

Reungoat wijst onder meer op de groeiende secularisatie in Afrika en op de bereidheid van Afrikaanse vrouwen om een cruciale rol op te nemen in de Kerk. Want ook in Afrika roeren vrouwen zich vanwege hun tweederangspositie in het kerkinstituut. En dat ongenoegen is niet nieuw. De Nigeriaanse zuster en hoogleraar Teresa Okure pleitte al in 2001 voor een andere notie van Kerk, in overeenstemming met het Evangelie, niet met menselijke, patriarchale culturen, hoe oud ook en hoe traditioneel ook de praktijken die erop gebaseerd zijn.

Het patriarchaat is een oud zeer voor veel vrouwen in de rooms-katholieke Kerk.

Zelfs in het geseculariseerde Westen stelt het probleem zich nog steeds. Philippa Rath, een Duitse benedictines, vertelde vorig jaar in een radio-interview dat ze zich als postulator bij het heiligverklaringsproces van Hildegard von Bingen, dat in 2012 werd afgerond, ten volle bewust was geworden van de tweederangspositie van vrouwen in de Kerk. Het argument dat vrouwen toch geen roeping hebben voor het gewijde ambt, counterde ze door in Duitstalig gebied getuigenissen te verzamelen van vrouwen met een roeping tot diaconaat of priesterschap. Het werden er honderdvijftig. In 2021 werden hun verhalen gebundeld onder de titel Weil Gott es so will (Omdat God het zo wil). Een goed jaar geleden bracht Rath een vervolg uit, Frauen ins Amt! (Laat vrouwen toe in het ambt), deze keer met bijdragen van mannen die hun solidariteit betuigen met vrouwen die gehinderd worden hun roeping ten volle te beleven.

Simpele denkoefening

Ondertussen ontstond in 2014 ook Voices of Faith, een internationale beweging die zich eerlijk en duidelijk uitspreekt tegen discriminatie van vrouwen in de katholieke Kerk en die onderzoek doet naar de dieperliggende mechanismen van die uitsluiting, met het oog op een gemeenschap van gelovigen waar waardigheid en de gelijke rechten van elke mens gerespecteerd en in acht genomen worden. Hallucinant toch dat dat laatste nog steeds als doel moet worden vooropgezet binnen een geloofsgemeenschap die zich baseert op de Blijde Boodschap van Jezus.

Bij zoveel gedoe rond de positie van vrouwen in de Kerk rijst de vraag of het geen tijd is voor een diepgaand debat over de dominante positie van de man in de Kerk.

De simpele denkoefening dat mannelijke religieuzen dagelijks een beroep zouden moeten doen op een vrouw om voor te gaan in de eucharistie, kan daartoe een eerste aanzet zijn. Ook meer specifiek onderzoek naar vrouwen die overgaan naar een andere Kerk, waar ze wel een leidinggevende rol in het ambt kunnen spelen, zou leerzaam zijn.

Doorslaggevend

Op de hoogste kerkelijke echelons lijkt er wat te bewegen. Paus Franciscus wees vrouwen niet alleen in het Dicasterie voor de Bisschoppen een volwaardig zitje toe; ook in de Vaticaanse Musea, vier dicasteries, het staatssecretariaat, de Raad voor de Economie en de Bisschoppensynode kregen vrouwen prominente functies. Maar hoe diepgaand is die restyling? Zullen die symbolisch belangrijke verschuivingen in het Vaticaan werkelijk iets veranderen voor katholieke vrouwen wereldwijd? Het antwoord op die vraag is doorslaggevend voor het toekomstige gezicht van de Kerk.

• Dit Standpunt van Frederique Vanneuville verschijnt in Tertio nr. 1.207 van morgen woensdag 29 maart 2023.
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.