Standpunt Johan Van der Vloet (Tertio): ‘Aandeelhouders’

Uw kruidenier sinds 150 jaar: zo noemt Delhaize zichzelf in een advertentie die de groep dezer dagen in de kranten plaatst. De supermarktketen doelt daarmee op haar voorstel om alle filialen in franchise te geven en zo ‘lokaal te verankeren’. Dit spelen op emoties mogen marketeers dan nog een goede vondst vinden, het verhaal klinkt wel erg hol. Het is de Ahold-Delhaize-groep voornamelijk om geld te doen. De kosten worden namelijk drastisch verminderd als Delhaize zijn vestigingen verkoopt. De risico’s komen dan vrijwel volledig bij de zelfstandige uitbater terecht. De vraag is hoe zelfstandig die wel zal zijn: Delhaize deelt nog steeds de lakens uit en neemt een stevige commissie op de omzet.

Geldeconomie

Op zijn website vertelt Delhaize fier dat het één miljard euro bedrijfsmiddelen veil heeft voor een share buyback-programma dat aandeelhouders dubbel beloont: Delhaize koopt aandelen over waardoor ze per stuk meer waard worden en er geen belasting op moet worden betaald. Geen wonder dat de woede bij de vakbonden groot is: dat geld moet ergens vandaan komen. Dat de CEO 6,5 miljoen euro per jaar verdient, helpt ook niet om de gemoederen te bedaren. Bovendien verwijten de bonden Delhaize een hele reeks beleidsfouten. Aandeelhouders zijn nodig om bedrijven van kapitaal te voorzien en wie investeert, mag iets terugkrijgen.

Geef je echter prioriteit aan een voortdurende stijging van aandelen en wordt je hele bedrijfsvoering daardoor bepaald, dan krijg je gevaarlijke situaties.

Het is al vaker gezegd: we leven in een geldeconomie in plaats van in een reële economie. Zo ontstaat een nieuwe sociale ontwrichting: het gaat niet meer om de kloof tussen de rijksten en de armen, maar om de stagnatie en terugval van de levensstandaard van grote groepen van de bevolking, zelfs van de middenklasse. De ‘haves’ kunnen zich steeds moeilijker voorstellen wat het betekent nauwelijks rond te komen. Ook bij politici merk je dat. Denk maar aan de rel over de reiskosten van Charles Michel.

Gevaarlijk

Een nieuw economisch model is dringend nodig. Lasten en lusten moeten eerlijk en proportioneel verdeeld worden. Bij de vakbonden zie je die evolutie al: doorgaans zijn ze sterk gericht op het behouden van verworven rechten en hanteren ze een conflictmodel. Toch zie je nu dat zij zoeken naar een overleg waarin ze begrip tonen voor moeilijke omstandigheden en waarin werkgevers en werknemers zoeken hoe ze het best met de uitdagingen van de markt kunnen omgaan. Maar hoe groter de macht van de aandeelhouders, hoe moeilijker dat wordt. Uit die onmacht ontstaat het gevoel dat mensen de speelbal zijn van anonieme financiële machten. Daardoor verliezen ze hun zelfwaardering. En als wanhoop regeert, ontstaan gevaarlijke situaties.

Sociaal denken en handelen van de Kerk

Het model van het sociale denken en handelen van de Kerk heeft in deze maatschappelijke evolutie een ongemeen actuele stem. Centraal daarin staat het bonum commune, het algemeen belang.

Een menswaardige economie en dito arbeidsverhoudingen zijn maar mogelijk wanneer mensen samen kunnen werken aan een gemeenschappelijk doel.

Wilton Gregory, aartsbisschop van Washington en de enige Afro-Amerikaanse kardinaal van de op socio-economisch vlak sterk gepolariseerde VS, zei onlangs dat de Kerk iets moet doen om mensen in staat te stellen met elkaar te spreken en niet het gevoel te hebben dat er winnaars en verliezers zijn. Hij koppelt dit appel aan het synodaal proces: paus Franciscus laat iedereen zich oncomfortabel voelen. Iedereen wordt uitgedaagd om de eigen positie te bevragen en de complexe problemen in wederzijds respect te benaderen. Mutatis mutandis is dat de kern van wat we nodig hebben voor een menswaardige economie, voor humane sociale verhoudingen en om onze samenleving te ontdoen van de dictatuur van geld.

Het is meteen een oproep aan de christenen en de Kerk: meng je in deze cruciale maatschappelijke debatten en doe dat vanuit die ‘verborgen schat’ van het katholieke sociale denken en handelen.

Het kan vreemd klinken, maar de Kerk kan met haar synodaal proces een voorbeeld voor de samenleving zijn.

Synodaliteit gaat namelijk over een houding van openheid en over een proces waarin we zoeken wat goed is voor ons allemaal. In dat model zijn we allemaal aandeelhouders van de wereld en bepalen we samen haar toekomst.

• Dit Standpunt van hoofdredacteur Johan Van der Vloet verschijnt in Tertio nr. 1.210 van morgen woensdag 19 april 2023
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.