Taalgebruik

Afgelopen najaar circuleerde op het internet en op de sociale media een filmpje waarin de Duitse bondskanselier Angela Merkel een groep jongeren toespreekt in een aula. Ze heeft het over het nastreven van idealen, maar ook over de bereidheid compromissen te maken, omdat alle mensen nu eenmaal verschillen. Dan volgt een opmerkelijke passage over woorden en taal: „Let op je taalgebruik,” zegt Merkel, „want taal is de voorloper van het handelen. Eens de taal de verkeerde kant opgaat, gaat ook het handelen de verkeerde kant op. Dan is ook geweld niet veraf meer. De zorgzame omgang met taal is door de digitalisering en door de sociale media niet bepaald eenvoudiger geworden. Nochtans moeten we net daarom zeer voorzichtig omgaan met woorden.”
Precies dat fragment werd door velen gedeeld via sociale media. Het is duidelijk dat de bondskanselier een gevoelige snaar raakte. De taal is niet zomaar een verzameling woorden, ze creëert mee de realiteit. Hoe vaker woorden worden uitgesproken, hoe meer dat onze kijk op de wereld beïnvloedt. Merkel legt dus terecht een verband tussen woorden en daden. Als onze woorden de verkeerde kant uitgaan, dreigen onze daden te volgen.
In een zingevingsstuk gaan we op zoek naar het belang en de impact van woorden. De boodschap lijkt op die van Angela Merkel: „We beseffen volgens mij nog te weinig dat woorden een werkelijkheid mee scheppen. Door mensen telkens hetzelfde etiket op te kleven, identificeer je hen daarmee.” Wat doet het met een mens wanneer we hem of haar systematisch dom, lui of lelijk noemen? We kneden het zelfbeeld van de ander en bepalen zijn maatschappelijke positie met onze taal.
Vooral de sociale media zijn op dat gebied een regelrechte verschrikking. Oog in oog met onze medemens houden we ons nog in, maar gezeten achter een beeldscherm gaan bij velen alle remmen los. Tenenkrommende scheldpartijen [node:field_streamers:0] en beschamend woordgebruik zijn op een medium als Twitter heel gewoon. Wanneer mensen met een migratieachtergrond een standpunt innemen – eender welk standpunt, over eender welk onderwerp – volgt bijna altijd een scheldtirade. Dag na dag ondergaan die mensen een stormvloed van het allergoorste racisme. Wie meent dat racisme niet of nauwelijks bestaat, zal snel van mening veranderen na het bekijken van dergelijke reacties. Bekijk er overigens niet te veel, want het is slecht voor uw mensbeeld.
Angela Merkel kent perfect het gevaar van woorden. Als Duitse is ze de erfgenaam van de Holocaust. Die gruwelijke passage in de geschiedenis begon niet met moorden, maar met woorden. Joden werden verdacht gemaakt, vergeleken met schurken en dieren. Mensen werden taalkundig ontmenselijkt. Eerst ontspoorden de woorden, pas dan de daden. We moeten onze tijd niet lichtzinnig vergelijken met de jaren 1930, maar we mogen er wel aan terugdenken om ons actuele gedrag in vraag te stellen. Hoe wij vandaag over mensen spreken, bepaalt hoe mensen morgen worden behandeld.
We hebben echt een keuze. Woorden kunnen kwetsen en onderuithalen, maar net zo goed kunnen ze optillen, helen, vooruitstuwen. We kunnen levens maken of kraken, het werkt in twee richtingen. Wie met liefde wordt toegesproken, ontwikkelt het vermogen zelf lief te hebben. Wie met respect wordt behandeld, leert ook de ander te respecteren. Wie op zijn talenten wordt gewezen, leert te groeien in het leven. Zo voeden we onze kinderen op en zo gaan we best ook om met elkaar.
We kunnen de wereld mooier maken door op onze woorden te letten. Als straks de vasten begint, een tijd van inkeer en bezinning, groeit onze belangstelling voor het Woord, in de Bijbelse betekenis. In één moeite door kunnen we ook wat zorgvuldiger letten op het woord, met kleine ‘w’, ons eigen dagelijkse taalgebruik.

Reageren op dit artikel? Dat kan op www.kerkenleven.be