Tomáš Halík toont wegen toekomst van de Kerk

De Tsjechische priester Tomáš Halík (1948) won de prijs Christelijke boek 2021 met zijn autobiografie. Zijn levensverhaal speelt zich grotendeels af in het communistisch Tsjechoslowakije en het huidige Tsjechië. Halik, ooit ondergronds priester, is vandaag een wereldwijd bekende en gewaardeerde theoloog, een meester die diepgang en eenvoud met elkaar verbindt. Op het verloop van de wereldwijde synode van paus Franciscus oefende hij een niet te onderschatten invloed uit. De harde kern van zijn betoog is hoe als christen te leven in een geseculariseerde, haast atheïstische samenleving. Lege kerken bijvoorbeeld zijn geen bron van ergernis, maar een teken dat moet aanzetten om nieuw over het christendom te denken. Halik nodigt ons uit het geloof als een weg te zien die voor de gelovige steeds met voortdurend zoeken verbonden is. Het gaat niet om pogingen terug te keren nar een wereld die niet meer bestaat of een vertrouwen op een louter uiterlijke hervorming van de structuren, maar om een toewending naar de kern van het evangelie.

In zijn nieuwste boek De namiddag van het christendom komt hij terug op het fenomeen van de lege kerken. De huidige toestand van de katholieke Kerk doet in veel opzichten denken aan de situatie vlak voor de Reformatie (zestiende eeuw). Als er geen verandering gebeurt, realiseert zich een totale ondergang.

Halik wil inspiratie putten uit de ‘katholieke reformatie’ van toen met figuren Teresia van Avila en Ignatius van Loyola. De huidige reformatiepogingen mogen zich niet beperken tot wat institutionele wijzigingen en wat aanpassingen in de catechismus. De vruchtbaarheid en de toekomstige vitaliteit van de Kerk hangen af van de vraag of zij er in slaagt een nieuwe relatie te ontwikkelen met de diepe geestelijke en existentiële dimensie van het geloof, schrijft Halik.

Enkele citaten uit De namiddag van het christendom:

„Ik beschouw de huidige crisis als een tweesprong waarop we de mogelijkheid krijgen een nieuwe fase van de geschiedenis binnen te treden, de ‘namiddag’ van het christendom. Mede dankzij de pijnlijke ervaringen kan een door elkaar geschud christendom als een gewonde dokter het therapeutische potentieel van het geloof ontvouwen.” (p.12)

„Het woord ‘mysterie’ is geen alarmerend stopbord op onze zoektocht naar God door middel van denken, bidden en mediteren, maar eerder een aanmoediging om met vertrouwen deze wegen naar onuitputtelijke diepten in te slaan.” (p.29)

„In het christendom kun je aanbidding niet van dienst aan de medemens losmaken en de kennis van God niet van de kennis van mens en de wereld (p. 34)

„Vanuit een theologisch gezichtspunt is de Kerk meer dan slechts een van de vele sociale instellingen of belangen groepen. Ze is een sacrament, dat wil zeggen, een symbool en werkzaam teken (signum efficens) van de eenheid van de gehele mensheid in Christus.“ (p. 36)

„Als de katholieke Kerk werkelijk katholiek wil zijn, moet ze de wending voltooien die tijdens het Tweede Vaticaans concilie werd ingezet: de wending van katholicisme naar katholiciteit.”  (p. 247)

Tomáš Halík, De namiddag van het christendom. Op weg naar een nieuw tijdperk, KokBoekencentrum, Utrecht, 320 blz.,  27,99 euro.