De bank van het Vaticaan — officieel het Istituto per le Opere di Religione (IOR), Instituut voor Religieuze Werken — krijgt een nieuwe topman. Na 12 jaar, de maximumtermijn voor de job, treedt de Fransman Jean-Baptiste de Franssu af. Zijn laatste werkdag is officieel 28 april, als het bestuur van de bank het financiële rapport van 2025 goedkeurt. De Franssu wordt opgevolgd door de Luxemburger François Pauly, nu al lid van het bestuur.
De Franssu voerde de voorbije twaalf jaar een grondige sanering door van de Vaticaanse bank. Onder zijn leiding werd het beheer van de bank transparant en werd ze ook winstgevend. Het meest recente financiële rapport gaf een nettoresultaat aan van 32,8 miljoen euro. Dat liet de bank toe een dividend uit te keren van 13,8 miljoen euro, dat naar verschillende liefdadigheidsprojecten ging.
Lees hieronder verder
Voor het correct weergeven van deze inhoud dien je (sociale) content cookies te aanvaarden.
Jean-Baptiste de Franssu kwam in 2014 in beeld. Paus Franciscus, nog maar een jaar in functie, wou schoon schip maken en de financiële structuur van het Vaticaan grondig hervormen. Dat was nodig: er bleek niet alleen 150 miljoen euro verdwenen te zijn in de voorgaande tien jaar, de bank belegde ook in sectoren die niet strookten met de katholieke ethiek.
De Franssu, een voormalig manager bij de Amerikaanse vermogensbeheerder Invesco, moest als voorzitter van de raad van toezicht orde op zaken stellen.
’In hun conclaaf hadden de kardinalen al duidelijk gemaakt dat het Vaticaan niet langer het voorwerp mocht zijn van financiële schandalen', aldus de Franssu in een interview met Otheo (zie video hierboven). ‘Paus Franciscus heeft zich vanaf het begin geëngageerd om een administratieve en financiële hervorming door te voeren van de activiteiten van de Heilige Stoel. Om die reden ben ik aangetrokken.’
Criminelen in het Vaticaan
De Franse bankier keek aan tegen een delicate opdracht. ‘We troffen een slecht georganiseerde financiële instelling aan waar geen controle uitgevoerd werd en waar niet de nodige financiële bekwaamheid aanwezig was. Ik heb meteen vastgesteld dat in de 10 jaar voorafgaand aan de zomer van 2014 ongeveer 150 miljoen euro gestolen was van de bank. Dat gebeurde van binnenuit. Dat betekende dat sommige mensen die in de bank van het Vaticaan werkten, eigenlijk criminelen waren.’
Maar er was meer aan de hand. Dingen die ethisch niet oké waren.
‘Wat doet een bank? Mensen vertrouwen ons hun geld toe. Wij kopen daarmee op de beurs obligaties en aandelen voor die mensen. Ik heb vastgesteld dat we niet altijd de christelijke ethiek respecteerden met wat we ondernamen. Wij bevinden ons in het hart van de katholieke Kerk, want we bevinden ons in het Vaticaan. Mijn bureau bevindt zich drie verdiepingen onder het venster waar de heilige vader op zondag het Angelus uitspreekt. Dat is echt wel het hart van de katholieke Kerk. Maar wij respecteerden de sociale leer van de Kerk niet doordat wij in onze portefeuille waardepapieren hadden die rechtstreeks of onrechtstreeks gelinkt waren aan activiteiten als pornografie en oorlog.’
Bankier de Franssu maakte van het ethisch beleggen een erezaak. Er kwam een handleiding "hoe beleg ik ethisch”. Dat was Mensura Bonam.
‘Het document was in eerste instantie geschreven voor alle congregaties en bisdommen. De boodschap was: als u nog niet heeft stilgestaan bij de ethiek van uw portefeuille, begin er dan nu aan. U kan niet uw geloof uitspreken en het dan niet toepassen op alle elementen van uw leven. Het is niet normaal dat er in uw portefeuille aandelen zitten die te maken hebben met bewapening of van een farmaceutisch bedrijf dat een pil promoot voor een praktijk die tegengesteld is aan de geloofsleer.’
In 2021 raakte bekend dat het Vaticaan 20 miljoen euro had geïnvesteerd in farmaceutische bedrijven die de morning-afterpil maakten. Beleggen in de softwarereus Microsoft past ook niet in de ethische ethiek, ‘omdat de systemen ook voor militaire doeleinden gebruikt kunnen worden’.
Als ik elke zondag naar de mis ga, is het niet normaal dat ik mij geen vragen zou stellen bij de manier waarop een bankier mijn geld beheert.
De bankier wijt die praktijken aan een gebrek aan kennis van zijn voorgangers. ‘Heel vaak waren de verantwoordelijken voor het beheer van de vermogens onbekwaam. De relatie met hun klanten beperkte zich tot het kijken op het einde van het jaar wat de winst op de beurs was. Wij wilden de plaats van ethiek veel belangrijker maken. Met Mesuram Bonam wilden we herinneren aan de geloofsleer, de grote principes van wat we de sociale doctrine van de kerk noemen. En daarna hoe we dat deel konden laten uitmaken van het beheer van een portefeuille.’
Het interview wordt afgesloten met een oproep aan alle gelovigen. ‘Het is de verantwoordelijkheid van ons katholieken om ons ervan te vergewissen dat de manier waarop ons geld wordt beheerd, conform is met het geloof dat we belijden. Als ik elke zondag naar de mis ga, is het niet normaal dat ik mij geen vragen zou stellen bij de manier waarop een bankier mijn geld beheert.’
