Het verband tussen David Bowie, de Heilige Catharina en Antwerpen

In 2016 overleed David Bowie, popicoon maar ook kunstminnaar en eigenaar van een aanzienlijke collectie. Hedendaagse kunst vooral, maar Bowie had ook enkele oude meesters in huis, zoals van renaissanceschilder Jacopo Tintoretto (1519-1594).

Bowie noemde zijn eigen platenlabel naar Tintoretto – hij was fan.

Aan één werk was Bowie bijzonder gehecht: het altaarstuk ‘De Heilige Catharina’, geschilderd tussen 1560 en 1570.

Koper met Belgische roots

Enkele maanden na Bowies dood werd De Heilige Catharina geveild bij Sotheby’s. Dat ging ei zo na onopgemerkt voorbij; er was veel meer aandacht voor de hedendaagse werken en de Tintoretto ging bijgevolg voor een zacht prijsje van een hand, zegge en schrijve 200.000 euro. De koper bleef anoniem – hij had Belgische roots, lekte nog uit – en liet meteen weten dat hij de Tintoretto in bruikleen zou geven aan het Rubenshuis in Antwerpen, ‘een museum waar Bowie dol op was’.

Daarmee was de cirkel rond, want ook Rubens hield van Tintoretto en had het altaarstuk ter plekke kunnen bewonderen.

De hand van Napoleon

Ter plekke, dat was in de San Geminianokerk op het San Marcoplein in Venetië, waar het altaarstuk anderhalve eeuw stond. Toen kwam Napoleon. Hij wilde een uitgebreide pied-à-terre op het San Marcoplein bouwen, maar daarvoor stond de San Geminianokerk in de weg. Napoleon versus kerk: Napoleon won, de San Geminianokerk moest wijken. Het altaarstuk van Tintoretto kwam in verschillende privécollecties terecht, tot het halverwege de jaren 1980 opdook op een tentoonstelling in Londen.

David Bowie kocht er zijn droomwerk. 

Ontdekking in Brussel

Wat Bowie nooit heeft geweten, is dat er onder de bovenlaag van het schilderij een virtuoze ondertekening schuilt. Die werd onlangs ontdekt tijdens onderzoek door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium. Uit de ondertekening kan worden afgeleid dat het werk ongeveer een decennium ouder is dan gedacht, maar ook dat Tintoretto eigenhandig het schilderij heeft opgezet en uitgewerkt.

Hij bleef het ook voortdurend aanpassen tijdens het schilderen.

De bevindingen van het onderzoek en nog veel meer wetenswaardigheden over ‘De Heilige Catharina’ kan je lezen in een nieuw boek dat bij uitgeverij Hannibal verscheen. Bekijk hierover ook de video helemaal onderaan deze pagina.

Terug naar Venetië

Het altaarstuk zelf is sinds vorige week opnieuw is de stad waar het werd gecreëerd, Venetië. Het is te zien op een tentoonstelling over de verloren gegane San Geminianokerk en haar kunstwerken. Ook verwante Vlaamse meesters zoals Rubens, Van Dyck en Maerten de Vos uit onze Vlaamse musea komen er aan bod. Daarna, vanaf maart 2020, blijft Bowies Tintoretto in Venetië. Het werk wordt in langdurige bruikleen gegeven aan het Dogenpaleis.

Meer:

• Boek: David Bowie's Tintoretto - The lost church of San Geminiano, (Engelstalig), uitgeverij Hannibal, 160 blz, €39,95
• Expo: 'From Titian to Rubens - masterpieces from Antwerp and other Flemish collections’, Palazzo Ducale, Venetië, 5 september 2019 tot 1 maart 2020
• Artikel: Marvel at Venetian and Flemish masters in Palazzo Ducale, The Venice Insider