Verhaal van 3 koningen, 1 ster en 1 kind speelt zich af in jou

Driekoningen, driekoningen, geef mij een nieuwe hoed! Dit oude liedje klinkt nog altijd wanneer kinderen - én volwassenen - rond nieuwjaar gaan sterzingen, vaak voor een goed doel. Op die manier tonen de sterzangers hun verbondenheid met de grote wereld. Met een ster in de hand en verkleed als koningen trekken ze van deur tot deur. Zingend verkondigen ze dat het kindje Jezus is geboren en voor iedereen een boodschap van vrede heeft.

In de katholieke liturgie vieren we het feest van Driekoningen - officieel het hoogfeest van Epifanie of de Openbaring van de Heer - op 6 januari, 12 dagen na Kerstmis. In landen waar het geen verplichte feestdag is, wordt de viering verschoven naar de eerste zondag na nieuwjaar. 

In de Oosterse kerken wordt Kerstmis gevierd op de dag van de Openbaring van de Heer. Dat toont hoe belangrijk dit feest eigenlijk is.

Boodschap van vrede voor iedereen

Op dit feest vieren we dat Jezus aan de hele wereld  - gesymboliseerd in de drie wijzen of koningen - toont wie Hij is: Hij wil aan iedereen vrede en toekomst brengen. Hij wil de mensen redden van alles wat hen bedrukt. Zijn naam - Jeshua - betekent immers God redt. Jezus is bestemd om een licht te zijn voor alle volkeren, een ster in de nacht, hoop in bange dagen. Volken laten zich leiden door jouw licht, koningen door de glans van je schijnsel, zegt Jesaja in de eerste lezing (Jes 60, 3). En de drie wijzen buigen diep voor dit kerstekind dat gekomen is om alle mensen te verlossen.

Zo verwijst Driekoningen naar de universele boodschap en de universele zending van Jezus.

Plannen op leven en dood

De evangelist Matteus situeert de geboorte van Jezus met een vage verwijzing naar koning Herodes. Die heerser ontwikkelt onmiddellijk plannen om de kleine jongen te liquideren. Hij beschouwt Hem immers als een mogelijke rivaal.

Daar tegenover staan de magiërs uit het Oosten. Deze wijze mannen ontwikkelen ook plannen, maar die staan lijnrecht tegenover het programma van Herodes. Zij willen het kind vinden om het te eren.

Omwille van hun vorstelijke geschenken - goud, wierook en mirre - en op grond van voorzeggingen, onder meer in Psalm 72 en in het boek Jesaja (60,6), worden ze ook koningen genoemd.

Sinds de negende eeuw worden de namen van deze drie koningen vermeld: Caspar, een jongeman; Melchior, een oude man met witte haren en Balthasar, met een zwarte huidskleur en baard.

De 3 magiërs bestuderen de sterren in de veronderstelling dat de bedoelingen van God daarin geschreven staan. Zij beschikken niet over het licht van de Schrift die aan de joden is gegeven. Toch tonen zij zich kundiger in het ontcijferen van Gods bedoeling en moediger in het luisteren naar zijn boodschap.

Na hun bezoek aan Jezus zendt God hen droomvisioenen om hen uit de klauwen van de tiran te redden.   

Verhaal van tegenstellingen tussen openheid en geslotenheid

De evangelist Matteus schetst uitgebreid de tegenstellingen tussen de zoekende heidenen - de wijzen - en de gesloten joden - de hogepriesters en schriftgeleerden.

Beide groepen hebben een gids. Voor de joden is er de Schrift, voor de heidenen de ster.

Toch gaan ze er op een andere manier mee om. Voor zoekende joden zou de heilige Schrift een betrouwbaar teken moeten zijn. Maar de wettische bevolkingsgroep die Matteus op het oog heeft, is ziende blind. Onder hun ogen gebeurt het langverwachte wonder, maar ze erkennen het niet, ze kunnen de tekens niet decoderen.

Hoe anders zijn de heidenen die verlangend uitzien naar een vervulling waarvan ze voordien nauwelijks weet hadden! Ver weg moeten ze trekken uit hun vertrouwde omgeving om gehoor te geven aan de roep van hun verlangen. Uiterst aandachtig kijken ze uit naar de ster als een betrouwbaar teken dat hun zoeken in goede banen moet leiden.

Tegenover de gedrevenheid van de heidenen staat de angst van de joden. Tegenover de ontvankelijkheid van de eersten de geslotenheid van de laatsten. Tegenover de haat van Herodes de enthousiaste verwelkoming van de wijzen. Tegenover de grootheidswaan van de tiran de nederigheid van de magiërs. Tegenover de koele berekening van de vorst de intuïtie van de 3 koningen.

De schriftgeleerden die vertrouwd zijn met Gods Woord ervaren de Schrift op het cruciale moment niet meer als een teken voor zoekenden. De wijzen vinden in de natuur - de ster - wel een teken voor hun zoekend onderweg zijn naar God.

De waarheid van de ster

De ster toont hoe God ieder van ons op Zijn manier leidt. Nadat de ster de drie koningen naar het Christuskind leidt, laat zij hen niet in de steek. Integendeel, de magiërs moeten veilig naar huis komen, ver weg van de kwade plannen van Herodes.

Voor ons kan de ster een licht van binnen, een intuïtie zijn.

Mensen in de oude wereld hadden er geen moeite mee te geloven dat God in dromen via zijn engelen met ons spreekt. Vandaag hebben wij het belang van dromen opnieuw ­ontdekt. Zij vertellen ons meer over onze innerlijke wereld.

Omdat Gods Geest in ons totale bestaan werkt, is Hij ook in ons onbewuste actief, inclusief in onze dromen. Als we onze dromen verstaan, kunnen we onszelf wellicht beter leren kennen. En dus beter begrijpen welke kant wij op moeten met ons leven.

God leidt ieder van ons op vele manieren. De ster is als een vriendelijke en stille aanwezigheid.

Leiding door God is zelden luid en overrompelend. Meestal is het een zachte aanraking, een knikje, een hint.

Welke tekenen van Gods aanwezigheid herkennen wij in ons eigen leven? Wat en wie zijn voor ons hedendaagse wijzen, betrouwbare wegwijzers? En hoe kunnen wij elkaar nabij blijven in ons zoekend onderweg zijn?

Geen zuchtje wind
streelt de heuvels
die als stille wachters
de wereld behoeden
voor nietszeggende verten

Drie mannen
zwoegen verder in de lege vlakte
en banen zich zwetend een weg
bij het schijnsel
van een onbekende ster

Zere voeten
en een bonkend verlangen
naar God weet wie
brengen hen dichter
en dichterbij

Ogen zien
zo klaar als meren
harten kolken boordevol
handen delen geheimen:
al mijn schatten zijn van U

(I.C.)