Vlaams Compostelagenootschap viert 40 jaar bestaan

Jaarlijks organiseert het Vlaams Compostelagenootschap vijf infodagen, telkens in een andere Vlaamse provincie. Op 4 mei laatst was er een extra dag, niet toevallig in de Sint-Andriesabdij Zevenkerken in Brugge want daar werd de vereniging geboren. Zo’n 160 mensen kwamen er bijeen voor een feestelijk programma dat bestond uit onder meer een viering, een feestmaaltijd, een gidsbeurt of een spirituele wandeling. Enkele leden getuigden ook over hun betrokkenheid bij het Genootschap en over de oprichting.

Tijdens zijn pastoraal werk in Frankrijk maakte de benedictijn Willibrord Mondelaers kennis met de Jakobswegen in dat land. In Parijs maakt hij kennis met de Société des Amis de Saint-Jacques, de oudste vriendenvereniging van Sint-Jakob, opgericht in 1950. Bij zijn terugkeer naar zijn abdij in 1982 vat pater Mondelaers het plan op om ook in Vlaanderen een dergelijke vereniging op te richten. Zonder veel moeite vindt hij in zijn vriendenkring enkele tientallen belangstellenden die bereid zijn zich aan te sluiten.

Inmiddels was er ook vanuit een andere hoek daartoe belangstelling. In 1979 had René Brynaert al een eerste Nederlandstalige gids uitgegeven voor de Camino de Santiago. Een derde belangrijke figuur in de ontstaansgeschiedenis van het Vlaams Compostelagenootschap is Wilfried Wijn. Na een fietstocht naar Santiago droomde hij ervan om in het kader van Sporta – een organisatie met wortels in de abdij van Tongerlo – een Jakobsbroederschap op te richten. Willibrord, René en Wilfried besloten de handen in elkaar te slaan. Dat leidde tot de stichting van het Vlaams Compostelagenootschap, op 4 mei 1985, in de Sint-Andriesabdij in Brugge. 

Pelgrimsvuur aangewakkerd

‘Toen Mondelaers vertelde over zijn plannen om een Genootschap op te richten, was ik meteen enthousiast', zegt Miet Debbaut uit het Oost-Vlaamse dorp Wippelgem, die de pater ontmoette in 1984 toen ze tijdens een fietstocht halt hield in de abdij van Zevenkerken. 'Datzelfde jaar vroeg een collega verpleegkundige of ik met haar de Camino Francès wilde stappen. Dat wakkerde het pelgrimsvuur in mij nog meer aan. Dankzij de vele contacten die Mondelaers had opgebouwd hadden we onderweg overal onderdak. Overal kende hij wel iemand.’

‘De eerste verenigingen van vrienden van Sint-Jakob hadden een dubbel doel voor ogen’, zegt Dirk Aerts, vandaag mee verantwoordelijk voor de afdeling Mechelen-Leuven en hoofdredacteur van het tijdschrift De Pelgrim. ‘Allereerst wilden ze kandidaat-Santiagogangers op weg helpen en ze na hun tocht ook samenbrengen om hun ervaringen te delen. Daarenboven wilde men de leden ook gevoelig maken voor allerlei cultuurhistorische aspecten verbonden met de cultus van Sint-Jakob, de Jakobswegen en het pelgrimeren in het algemeen.' 

Spiritueel avontuur 

'Ook vandaag is onze belangrijkste opdracht nog altijd het helpen van kandidaat-pelgrims om de pelgrimstocht naar Compostela aan te kunnen vatten', zegt Jan Lowagie, bestuurslid bij de afdeling Brugge-Kust en trajectbegeleider van twee Vlaamse Pelgrimswegen. 'Meestal komen mensen met ons in contact nadat ze ‘Compostela’ op het internet opzochten. Op de website van het Genootschap vinden ze dan meteen uitgebreide informatie over de voorbereiding en de mogelijke pelgrimswegen.Vandaag beschouwen de meeste pelgrims hun tocht in de eerste plaats als een spiritueel avontuur en zijn daarbij vooral bezig met zichzelf. Ze beschouwen hun tocht als een gelegenheid om zichzelf te verrijken of zich te verdiepen. Vandaar ook het belang van de weg zelf en de vaststelling dat Compostela, als plaats van aankomst, zijn waarde verliest en het onderweg zijn als pelgrim alle aandacht krijgt.'

‘Uiteraard is er inmiddels veel veranderd’, blikt Miet terug. ‘Tijdens de beginjaren behielpen we ons vooral met een kaart en een kompas. Er bestond nog geen ‘elektronische leidband’.  Waar we in 1985 in de kathedraal 'een Compostela' kregen, mag je je nu aanmelden in een secretariaat waar alles bijgehouden wordt: nationaliteit, leeftijd, beweegredenen, enzovoorts. Soms is het lang aanschuiven. Toch blijft het wandelen, en het kijken met ogen naar de grens tussen hemel en aarde en daar een glinstering zien, buitengewoon. Stappen is een keuze, het moet niet, het mag. Miljoenen pelgrims gingen ons voor, ook dat voel je op de weg. En vooral vrijheid, diepgang en dankbaarheid.’. Ik hoop dat het Genootschap nog velen mag helpen en vooral ook dat pelgrims elkaar helpen, zowel bij de voorbereiding als onderweg.’ 

Het Genootschap vandaag 

In de loop van de voorbije veertig jaar ontwikkelde het Compostelagenootschap allerlei diensten om de kandidaat-pelgrims te begeleiden bij de voorbereiding van hun tocht. Er wordt sterk ingezet op communicatie en informatieverstrekking. Bovenop het tijdschrift De Pelgrim geeft de vereniging ook maandelijks een digitale nieuwsbrief Hola uit. Behalve landelijke initiatieven, zoals de jaarlijkse Dag van de pelgrim, organiseren de acht plaatselijke afdelingen ook eigen initiatieven. Het Genootschap baat ook in Los Arcos, op de Camino Francés, een albergue uit waar pelgrims terechtkunnen voor onderdak. Tot slot heeft de vereniging ook in Vlaanderen gewerkt aan het uitstippelen en bewegwijzeren van acht zogenaamde via’s of aanlooproutes voor wie vanuit de Lage Landen naar Santiago wilt vertrekken of kennismaken met het pelgrimeren.

• In het Genootschap zijn 245 leden actief als vrijwilliger, goed voor 23 werkgroepen, 9 afdelingen en logistieke diensten, 3 redacties en het bestuursorgaan;
• Maar liefst 42 vrijwilligers zijn per twee gedurende veertien dagen werkzaam in de pelgrimsherberg van Los Arcos langs de Camino Francés in Spanje. Als hospitalero zorgen zij voor de opvang van de pelgrims, die er overnachten;
• Voor de uitbouw en het onderhoud van de 8 pelgrimswegen of Via’s die Vlaanderen doorkruisen zijn momenteel 97 vrijwilligers als trajectbeheerder actief. Zij waken erover dat de wegbeschrijving en de kaarten kloppen en houden de route van hun deeltraject actueel;
• In 2024 haalden 3620 Belgen hun Compostela-certificaat af, een officieel document dat de voltooiing van de pelgrimstocht bevestigt. Onder hen ook de Belgische koninklijke familie, die de pelgrimstocht via een meerjarenplan voltooide.