Hoe vruchtbaar over geloof praten met andersdenkenden? 3 tips

In de eerste aflevering van het nieuwe Canvasprogramma Wanderlust maakten we kennis met de conservatieve Britse denker Roger Scruton. Nooit van de man gehoord. Ik kende dus ook zijn overtuiging niet. En dat benieuwde me toch in deze opvolger van de geschrapte uitzendingen door derden (zoals het katholieke Braambos).

De eerste passage waar Scruton mijn volle aandacht kreeg, was die waarin hij door een grote wei stapt, die geen andere functie heeft dan opnieuw wilde bloemen voort te brengen. En waarom? Puur voor de schoonheid. Het brengt Scruton tot de volgende bedenking (bekijk het filmpje).

1. Vertrek vanuit verbondenheid

Iedereen staat open voor de ervaring van schoonheid, zegt Roger Scruton. En soms zien we er de waarheid van in. Er zijn momenten dat we er ons van afkeren, want de waarheid kan ongemakkelijk zijn. Maar dan mis je iets, misschien wel het belangrijkste van alles. En dat is: het leven zelf. En je kunt er maar iets van maken, als je erkent dat de ander er meer toe doet dan jij.

Schoonheid verbindt ons met de wereld. Roger Scruton

Of je nu atheïst, christen, moslim of nog andersdenkend bent, schoonheid en goedheid vormen de gemeenschappelijke grond van menselijkheid. Allen zien we er soms de diepe waarheid van in, en keren we haar geregeld de rug toe. Omdat we maar mensen zijn.

2. Spreek voor jezelf

Als Scruton later in de uitzending een kerkje binnen stapt en aan het orgel schuift, blijkt dat hij anglicaan is. Geworden. Wanneer God dan in zijn leven is gekomen?, wil presentatrice Alicja Gescinska weten. Ook deze passage is het herbekijken waard.

Het is niet omdat ik God niet kende, dat Hij er niet was. God is er altijd, bij iedereen. Roger Scruton

En dat is volgens Scruton ook de bestaansreden van kerken: mensen een plek geven waar ze God op het spoor kunnen komen. Om Hem in het middelpunt te zetten. En dank te zeggen voor het grote geschenk van het leven, hoe onbelangrijk we ook zijn. Het charmeert me hoe Scruton het vakjesdenken doorbreekt. Hij wil niet overtuigen, ziet geen tegenstander, alleen maar een andere mens.

3. Laat de Geest de rest van het werk maar doen

Een intellectueel die zegt dat hij zelf eigenlijk onbelangrijk is en die dank zegt voor het leven, dat hij beschouwt als een geschenk van God... Hoe kunnen geloof en ratio zo samengaan? Bij Scruton kan dat blijkbaar perfect, het klinkt zelfs wijs.

De filosofe die hem interviewt, laat verdraagzaam bezinken. Ook zij overstijgt het vakjesdenken.

Zo ontstaat een vrijheid van spreken en zwijgen, van respect voor de andere ervaring die leidt naar gelijkaardige inzichten.

Ongetwijfeld gaan er ook weer wegen uiteen. Een niet-gelovige kan wel de schoonheid aanvaarden als dragende kracht van ons bestaan, maar niet een of andere god, zelfs niet als deze God de liefde zelf is. Want met deze God komt een geschiedenis, een traditie, een kerk die uiterst zinvol is voor de christen, maar daarom nog niet voor de atheïst.

En dat is niet erg. Om Scrutons uitspraak over kerken te parafraseren:

Christenen moeten niet getuigen om te rekruteren, maar om anderen een glimp van God te laten opvangen.

Wat ze daarmee doen, is hun zaak. En die van de Geest, die werkt op ondoorgrondelijke manieren. In dat vertrouwen tonen we pas dat we geloven.

• Volg Wanderlust via Canvas, elke zondag om 20.10 uur. Deze zondag ontmoet Alicja Gescinska benedictijnermonnik Laurence Freeman, bezieler van de Wereldgemeenschap van Christelijke Meditatie.
• Ook op Kerknet onder trefwoord getuigen: 8 tips om te leren uitkomen voor je geloof.