VS: Independence Day en godsdienstvrijheid

Het is vandaag Independence Day: de Verenigde Staten van Amerika vieren jaarlijks op de 4th of July dat de eerste dertien staten zich in juli 1776 onafhankelijk van de Britse kroon verklaarden. In die Onafhankelijkheidsverklaring van 1776 werd al uitdrukkelijk verwezen naar goddelijke bescherming. De slotzin ervan luidt: Wij zweren plechtig op onze levens, ons fortuin en onze heilige eer dat wij, in volle vertrouwen op de goddelijke Voorzienigheid, deze Verklaring gestand zullen doen. Sindsdien hebben verwijzingen naar goddelijke bescherming de Amerikaanse publieke zaak nooit verlaten; telkens een president of andere Amerikaans gezagsdrager het woord neemt, besluit hij of zij met: God bless the United States of America!

Enkele cijfers

Slechts 18 procent van de Amerikanen zegt niet religieus te zijn. Het percentage gelovigen is er veel hoger in vergelijking met landen met een vergelijkbare welvaart. Zowat drie Amerikanen op de vier is christelijk: iets meer dan 50 procent protestanten en iets minder dan 25 procent rooms-katholieken, maar dat laatste aantal neemt toe omwille van Spaanstalige migranten uit Latijns-Amerika en omdat de katholieken meer kinderen krijgen. Iets meer dan 2 procent van de bevolking van de VS is joods. Er wonen ook moslims – intussen zowat 0,8 procent van de bevolking -, boeddhisten, hindoes, en ten slotte aanhangers van inheemse godsdiensten onder de oorspronkelijke indiaanse bevolking.

Puriteins

Dat religie een veel grotere invloed op het dagelijkse leven en het politieke debat heeft in de United States of America dan in West-Europa, is historisch te verklaren. Vele kolonisten waren uit Europa weggevlucht om met name aan geloofsvervolging te ontkomen. Zij hadden over de oceaan een plek gezocht om hun strikte leefregels toe te passen. Daarvan zijn in de Amerikaanse samenleving nog vele sporen terug te vinden: in de zuidelijke staten, voornamelijk in het binnenland, zijn de inwoners vaak erg puriteins. Vloeken en een maaltijd nuttigen zonder te bidden: zij zullen het zelden doen. Dit verklaart meteen het hardnekkige biepen van krachttermen op Amerikaanse televisiezenders.

Bill of Rights

Maar niet elke groep kolonisten kon zijn geloof meteen vrij beleven; in de late achttiende eeuw was er grote onverdraagzaamheid tegenover andersdenkenden, ook in de jonge onafhankelijke VS. Vandaar het beroemde eerste van tien vrijheidsbepalingen die als Bill of Rights op 15 december 1791 aan de Amerikaanse grondwet van 1787 werden toegevoegd. Het First Amendement verbiedt het Amerikaanse Congres wetten aan te nemen die een staatsgodsdienst creëren of één godsdienst boven een ander plaatsen en het recht op vrijheid van godsdienst verbieden … Dan pas heeft de tekst het ook over de vrijheid van meningsuiting, de persvrijheid en de vrijheid van vereniging.

Het Eerste Amendement legt deze beperkingen op aan de wetgevende macht, maar later hebben verschillende rechtbanken deze verboden uitgebreid naar de uitvoerende en rechterlijke macht. Hoewel de Amerikaanse staat dus niet één bepaalde godsdienst steunt en iedereen expliciet het recht heeft te geloven of niet, onderstrepen de VS  voortdurend hun gehechtheid aan de religie in het algemeen: de president legt zijn ambtseed op de Bijbel af, het Huis van Afgevaardigden begint elke zitting met een gebed en voor de rechtbank roepen de getuigen bij de eedaflegging Gods hulp in. Hoewel het niet gebruikelijk is Independence Day met het geloof te verbinden, doen vele protestantse opiniemakers dat expliciet wel.

Afwachten hoe Donald Trump daarmee om zal gaan nu hij voor het eerst op 4 juli een presidentiële parade en speech heeft gepland.

Geen zekerheid over datum

4th of July viel in 1776 niet op 4 juli. De dertien koloniën aan de Amerikaanse Oostkust die tegen de Britse kroon in opstand kwamen, kondigden hun onafhankelijkheid af op 2 juli 1776. ’s Anderendaags schreef John Adams – later de tweede president van de VS - aan zijn vrouw Abigail: Twee juli wordt zonder twijfel de meest memorabele dag uit de Amerikaanse geschiedenis; generaties lang zal deze verjaardag van onze bevrijding herdacht en gevierd worden met daden van plechtige devotie voor de Almachtige God. Op 4 juli expliciteerde het Congres dit alles echter in een langere tekst opgesteld door het Committee of Five. New York keurde deze Declaration of Independence trouwens slechts op 9 juli 1776 goed.

Twee ‘Founding Fathers’ stierven vijftig jaar precies op 4 juli: John Adams en de derde VS-president, Thomas Jefferson.