Waarom ook christenen uitkijken naar nieuwe ‘Lord of the Rings’

Op vrijdag 2 september 2022 wordt de eerste aflevering uitgezonden van The Lord of the Rings: the Rings of Power. Miljoenen fans zullen de acht afleveringen van het eerste seizoen van deze serie volgen, ook in Vlaanderen. Daarbij al zeker Bart Willemen (37), leerkracht Godsdienst, stafmedewerker voor catechese in bisdom Antwerpen, secretaris van de Interdiocesane Commissie voor Catechese én bovendien auteur van een boek over de spiritualiteit van Tolkien. ‘Reken maar dat ik ernaar uitkijk - ik heb me speciaal hiervoor geabonneerd op Amazon Prime Video.’

Hoe lang ben je al in de ban van de ring?

Bart Willemen: ‘Als kind was ik zoals veel leeftijdsgenoten veel bezig met fantasy, kaartspellen, rollenspellen, enz. Toen ik 12 was, kreeg ik van mijn ouders de uitgegeven brieven van auteur J.R.R. Tolkien. Die geven niet alleen de schrijver maar ook The Lord of the Rings een extra dimensie.’

Welk beeld kreeg je van Tolkien?

‘Dat hij in zijn leven veel heeft meegemaakt en veel verdriet heeft gekend. Tegelijk vond hij vreugde in de natuur, talen, en vooral in zijn christelijk geloof. Ik vond het fascinerend hoe een gelovige schrijver verhalen had bedacht waar ook niet-gelovigen zo geboeid door zijn. Verhalen vol vreugde, maar ook een beetje weemoed. Een beetje zoals je als gelovige vreugde kent door je geloof in God, maar weemoed door het spreekwoordelijke ‘aardse tranendal’. Nadat ik zijn brieven had gekregen, heb ik The Lord of the Rings herlezen, op zoek naar een diepere laag.’

Is die christelijke ondergrond duidelijk te merken?

‘Nee, zeker niet, en dat is net het mooie.

Tolkien wilde geen al te duidelijke christelijke verwijzingen in zijn verhalen.

Hij had een hekel aan al te opzichtige allegorieën en symboliek. Daarom had hij ook een probleem met The Chronicles of Narnia van C.S. Lewis, een goede vriend van hem.’

Waar zie je bij Tolkien dan wel die christelijke laag?

‘Een lezer die zichzelf niet-gelovig noemde, prees Tolkien ooit omdat geloof aanwezig is zoals het licht van een onzichtbare lamp. Je merkt dat aan hoe het verhaal zich ontvouwt, hoe personages zich gedragen en wat ze zeggen. De vele gesprekken met Gandalf bijvoorbeeld, de tovenaar die Frodo helpt, verwoorden iets van de wijsheid en hoop van het christendom in dialoog met de menselijke wanhoop. Maar de knapste manier waarop het erin verweven is, is door de zogenaamde ‘eu-catrastrofe’, een term die Tolkien zelf heeft uitgevonden.’

Wat bedoelt hij daarmee?

‘De eu-catastrofe is een onverwachte, vreugdevolle gebeurtenis die het verhaal een onverwachte wending geeft. Iets wat je als lezer niet had verwacht, maar wel gehoopt. Dat is niet hetzelfde als een happy end, waarbij alles voor altijd goed is. De eucatastrofe is dus een ommekeer in de goede richting. Het is daarin dat je een glimp ziet van het christelijk geloof, dat de hoop op een betere wereld niet ongegrond is.’

Hoe past de nieuwe serie in de hele saga?

‘Tolkien verdeelde zijn wereld in verschillende tijdperken, ages. De bekende films spelen zich af in de derde age, de nieuwe serie in de tweede. Het is dus een ‘prequel’. Daarin gaat het over hoe de ring wordt gemaakt en het verraad van Sauron.’

Je bent zelf leerkracht Godsdienst. Gebruik je ‘The Lord of the Rings’ als lesmateriaal?

‘Absoluut, maar zeker niet alleen het werk van Tolkien. Ik werk in bisdom Antwerpen ook voor Bart Paepen, sinds een jaar bisschoppelijk gedelegeerde voor Evangelisatie en Nieuwe Media. Hij zoekt manieren waarop we mensen kunnen bereiken met series, games, films… Niet door op zoek te gaan naar openlijk christelijke verhalen of symboliek – integendeel – maar door mensen te doen nadenken over series die ze bekijken of waar veel over te doen is: wat zegt dit verhaal jou? Hoe sluit dit aan bij jouw visie op het leven?’

Wat verwacht je van de nieuwe serie die vrijdag begint?

‘Ik hoop dat Tolkiens werk op een getrouwe maar ook verfrissende wijze in beeld wordt gebracht voor een nieuwe generatie kijkers. Aan de eerste trailers te zien, is dat de makers mooi gelukt.

Tolkiens werk verdient het ook om telkens weer opnieuw op verschillende manieren te worden gelezen en bekeken.

Deze serie zal velen positief verrassen.’

(Bekijk hieronder de trailer.)