Waarom je verlies het beste tijd en ruimte geeft

Het Evangelie zegt dat mensen bestemd zijn voor vreugde. Maar als christelijke vreugde een morele plicht wordt, gaat het mis. Dan krijgen mensen het advies om bij tegenslag, teleurstelling en verlies zo snel als mogelijk terug te keren tot de vreugde. Daar worden soms heiligen als voorbeeld bijgehaald, zoals Thérèse van Lisieux die onder groot lichamelijk lijden toch de vreugde bewaarde. 

Of het nu gaat om groot of klein verlies, je eigen doodsverwachting, afscheid van een geliefde of een banale dagelijkse tegenslag, te snel stappen over negatieve emoties is een slecht recept. Psychologisch kan het leiden tot verdringing en op spiritueel vlak tot schijnheiligheid. Dat zie je ook gebeuren bij christenen die van vreugde een morele zaak maken: iets dat moet, iets dat moet op wilskracht. Langs buiten is het peis en vree, maar van binnen woekeren bitterheid, wrok of depressie. 

Christelijke vreugde kan je beter niet beschouwen als een prestatie, maar als genade. 

Iets dat geschonken wordt nadat je psychologisch door een rouwproces bent gegaan en spiritueel door een louterende nacht. Laten we eens kijken naar het proces van psychologische rouw voor we terugkeren naar het voorbeeld van Thérèse van Lisieux. 

Stadia van rouw

Het is de grote verdienste van de Zwitsers-Amerikaanse psychiater Elisabeth Kübler-Ross(1926-2004) dat ze sterven en dood bespreekbaar heeft gemaakt en zelfs een positieve betekenis heeft gegeven. Wie ooit een les psychologie heeft gekregen, kent vermoedelijk haar vijf stadia van rouw. Ze ontdekte dat mensen die het nieuws krijgen dat ze ongeneeslijk ziek zijn, vaak dezelfde psychische fases doormaken: ontkenning, woede en bitterheid, marchanderen, depressie, aanvaarding. 

Creatieve kracht van rouw

Zo droog opgesomd, zeggen de stadia weinig over de creatieve en vruchtbare kracht die Kübler-Ross bij sommige stervenden waarnam. Doodsverwachting en verlies zijn natuurlijk pijnlijk, maar ze bieden ook kansen om innerlijk te groeien tot een meer authentieke en rijpe manier van in het leven staan. 

De kern van het rouwproces is niet dat je berust in het verlies. Maar wel de bevrijdende aanvaarding dat je groter bent dan je verlies. 

Het rouwproces is dus paradoxaal genoeg ook een proces van innerlijke groei. Je sterft psychologisch aan je oude zelf om opnieuw geboren worden. Stervenspijnen zijn tegelijkertijd geboorteweeën. 

Zelfoverstijging

Tot in de allerlaatste fase van je leven ben je in staat tot zelfoverstijging. Net het besef van eindigheid geeft mensen vaak de durf en de dringendheid om er eindelijk aan te beginnen. 

Nu is de tijd om echt te zijn! Om je eigen ziel en die van anderen te helen. 

Daarvoor moet je trouwens niet wachten tot het einde van je leven of het verlies van een geliefde. Ook kleinere verlieservaringen en alledaagse tegenslagen bieden kansen om te rouwen... en te groeien. 

Gemiste kansen

Wie al te snel over negatieve emoties heenstapt, mist groeikansen. 

Het is beter om het rouwproces alle aandacht en tijd te geven die het nodig heeft. Je mag erop vertrouwen dat gevoelens die met liefde erkend worden, volgens hun eigen dynamiek omgevormd worden. Ze streven uit zichzelf naar een volgend stadium in het rouwproces en uiteindelijk naar de vreugde van aanvaarding. Je kan het proces niet overslaan of forceren, hoogstens bevorderen door te leren sterven. 

En Thérèse van Lisieux dan?

Ja, het sterven van de heilige Thérèse is een voorbeeld dat intens lijden de vreugde niet uitsluit. Maar tegen de tijd dat ze stierf aan tuberculose was ze ondanks haar jonge leeftijd (24) ook een experte in de leerschool van het sterven. Op psychologisch én op spiritueel vlak. Zo verloor ze in haar jeugd maar liefst drie moederfiguren. Voor sommigen is één moeder verliezen genoeg voor een levenslang trauma. 

Als je Thérèse van Lisieux als voorbeeld neemt, dan moeten je haar ook als leermeesteres nemen. 

Van Thérèse kan je leren hoe te sterven en dat je dan de vreugde er gratis bij krijgt. 

Bronnen

• Elisabeth Kübler-Ross. Dood: het laatste stadium van innerlijke groei. Ambo, 2006 (1975), ISBN 9789026319662, 251 pagina’s, 21,50 euro. Bestel bij Bol
• Koen De Meester (red.). Thérèse van Lisieux: mijn levensverhaal. Carmelitana, 2016, ISBN 9789492434074, 26,95 euro. Bestel op Kerknet