Wat is Pasen waard? — paasboodschap van Joris De Jonghe (bisdom Gent)
‘Wat is Pasen waard?’ Die vraag kwam bij me op naar aanleiding van een bericht van enkele jaren geleden. In 2024 werd bij het veilinghuis Christie’s in Londen een van de oudste bewaard gebleven boeken ter wereld geveild: een papyrus uit het midden van de derde eeuw met een verzameling geschriften die allemaal verwijzen naar Pasen en de verlossing. Blijkbaar werden de teksten vroeger gebruikt tijdens de paasdiensten van Koptische christenen (Egypte). Kort na de vondst werd de codex in 1954 door een Egyptische antiekhandelaar samen met andere handschriften voor 500 dollar naar Amerika verkocht, een koopje. Op de veiling is hij verkocht voor meer dan 3 miljoen euro. Een flink bedrag. Menig museum of particuliere verzamelaar zou er veel voor over hebben om zo een kostbaarheid in zijn bezit te hebben. Ze getuigt van het paasgeloof en bewijst de verspreiding ervan in de vroegste tijden.
Ze getuigt van het paasgeloof en bewijst de verspreiding ervan in de vroegste tijden.
Dit geloof bracht een culturele revolutie teweeg. Daarom was het lange tijd een doorn in het oog van de heersers van het Romeinse Rijk. Het geloof maakte er aanspraak op de kern te zijn van een nieuwe wereld volgens Gods idee en wil. De volgelingen en aanbidders van Jezus Christus – laten we ze de ‘paasmensen’ noemen – hadden voor hun persoonlijke leven en hun sociale verantwoordelijkheid een perspectief dat ver voorbij de natuurlijke dood reikte: ze zouden niet ten onder gaan aan vervolging, ziekte, nood en dood; ze zouden leven, daar waren ze van overtuigd. En dat veranderde ook de kijk op de omstandigheden van de min of meer korte levensduur waarin wij deze aarde bewonen.
Verantwoordelijk voor elkaar
‘Paasmensen’ voelden zich in hun gemeenschappen verantwoordelijk voor elkaar. Het was voor hen belangrijk om de verschillen te overbruggen; iedereen moest in waardigheid kunnen leven, want de Zoon van God en Heer van de wereld was immers voor iedereen een broeder geworden en stond hen behulpzaam terzijde. Niemands lot mocht hen onverschillig laten. De zieken werden verzorgd en bezocht, ongeacht hun sociale status, vreemdelingen en daklozen werden opgevangen. De rouwenden vonden troost in de hoop hun dierbaren ooit weer te zien. En wanneer de Heer komt, zal Hij de levenden en de doden oordelen; Hij zal gerechtigheid brengen en recht doen aan hen aan wie hier en nu onrecht is aangedaan. Aan de armen werd goed georganiseerde zorg besteed, want Jezus had immers gezegd: wat jullie voor een van hen hebben gedaan, ‘dat hebben jullie voor Mij gedaan’ (Matteüs 25,40).
Zo werd Pasen niet alleen in de liturgie gevierd en ging het niet alleen om het geloof in een leven na de dood. Het geloof in de opstanding kreeg uitlopers tot in het dagelijks leven. Het viel hun tijdgenoten vooral op met welke zorgvuldigheid zij de doden begroeven en hen in gebed begeleidden, want hun graven waren immers slechts een ‘tussenstop’ op weg naar de opstanding met Christus. In snel tempo verspreidde deze nieuwe cultuur zich in het Romeinse Rijk. Al snel waren er overal ‘paasmensen’. En voor hun buren waren zij een bron van verwondering of een levende provocatie.
Het geloof in de opstanding kreeg uitlopers tot in het dagelijks leven.
Veel van wat de christenen in de eerste eeuwen in de toenmalige samenleving hebben ingebracht, beschouwen we vandaag de dag als vanzelfsprekend, maar daarbij vergeten we maar al te gemakkelijk waar deze overtuiging van de gelijke waardigheid van ieder mens, van sociale verantwoordelijkheid, zorgzaamheid en aandacht voor de bijzonder kwetsbaren, haar oorsprong vindt. Uiteindelijk is dit te danken aan die ene dag, Pasen, die alles heeft veranderd en kan veranderen – ook al moeten steeds weer weerstanden worden overwonnen, totdat gewone christenen ook vastberaden ‘paasmensen’ worden. Vandaag kijken we met bezorgdheid naar de verandering van het maatschappelijke klimaat en het toenemende egoïsme tot in het domein van de internationale verantwoordelijkheid. De terugtrekking in het eigen belang en het opzeggen van solidaire samenhorigheid juist bij grote toekomstvragen van de mensheid markeren een ommekeer.
We kunnen klagen en alle crisisfactoren opsommen die we als kerk kennen en kunnen benoemen. Maar waarom zouden we niet de vraag, eerlijk en oprecht, stellen: wat is Pasen voor mij waard? Met vragen is tenslotte alles begonnen: Maria Magdalena nam de vrijheid om haar verwarring en ontroostbare verdriet in vragen te verwoorden en werd zo de allereerste overtuigde ‘paasmens’. Thomas durfde ernstige twijfels te uiten, en pas toen kon hij zijn belijdenis uitspreken, waarin wij allemaal nog kunnen groeien: ‘Mijn Heer en mijn God’ (Johannes 20,28). De leerlingen van Emmaüs toonden hun onbegrip over de gebeurtenissen rond hun Meester. Pas na moeizaam zoeken werden ze begiftigd met een brandend hart. Petrus durft niet eens te vragen (vgl. Joh 21,12), maar komt in zijn geloof ook niet echt verder. Pas wanneer de verrezen Jezus hem bijna gênant ondervraagt: ‘Heb je mij lief?’ (Johannes 21,17), begint het vuur in hem weer te branden. Vragen verdiepen onze relaties, schenken wijsheid en leiden het geloof naar een diepte die echt kan vormen en veranderen.
Zalig Pasen!
Joris De Jonghe
Diocesaan administrator bisdom Gent