Wijlen mgr. Leon Lemmens: ‘Wachters op de dageraad’

Tijdens het interreligieuze treffen voor de vrede - Peace is the Future - dat Sant’Egidio in september 2014 in Antwerpen organiseerde, zaten de toenmalige bisschop van Brugge, mgr. Jozef De Kesel, en de hulpbisschop van Mechelen en Vlaams-Brabant, wijlen mgr. Leon Lemmens, toevallig aan tafel bij de patriarch van de Chaldeeuws-katholiek Kerk, aartsbisschop van Bagdad – en straks kardinaal – Louis Raphaël Sako. De terreurbeweging Daesh (IS) had een maand tevoren zijn terreurbewind in Mosul gevestigd en alle overblijvende christenen uit de belendende vlakte van Ninive verjaagd. Wat kunnen wij voor jullie doen? vroegen de Belgische bisschoppen. Kom en zie! antwoordde de Chaldeeuwse patriarch van Babylon.

Nu moest je aan Leon Lemmens nooit tweemaal vragen om een goede zaak ter harte te nemen.

De hulpbisschop van Mechelen-Brussel schoot meteen in gang. Hij overtuigde de Belgische bisschoppenconferentie om samen met Kerk In Nood een solidariteitsmissie naar het noorden van Irak te organiseren en vertrouwde mij de concrete organisatie daarvan toe. In september 2015 trokken dus drie Belgische bisschoppen – ook bisschop Guy Harpigny van Doornik ging mee – naar Erbil om er de christenen en vluchtelingen allerhande een hart onder de riem te steken. Naast voorzitter Dirk De Gendt en directrice Uma Wijnants van Kerk In Nood trok ook een handvol journalisten mee, onder meer VRT-boegbeeld Rudi Vranckx. Het is Vranckx die erop stond dat we ook naar het aloude klooster van Mar Mattai zouden trekken.

Sint-Mattheüs op de Alfaf-berg

Mar Mattai (Oud-Syrisch voor Sint-Mattheüs) werd in 363 gesticht door een gelijknamige kluizenaar-monnik op de vlucht voor de vervolging door de Romeinse keizer Julianus Apostata. Al meer dan veertien eeuwen lang leven en bidden dus christelijke monniken in dat reusachtige klooster op de flank van de Alfaf-berg, aan de rand van de vlakte van Ninive en dertig kilometer ten noordwesten van Mosul. Er was sinds de verovering van de christelijke dorpen in de omgeving nog geen enkele kerkelijke delegatie naar Mar Mattai op bezoek gegaan. Nochtans hadden daar – verdedigd door de Koerdische Peshmerga - twee Syrisch-orthodoxe monniken standgehouden: abt-aartsbisschop Mar Timothy Mousa Alshamany en Abouna Yousef.

Het gezamenlijke Onzevader in het Aramees van de Belgische bisschoppen en beide monniken was een bijzonder pakkende ervaring.

Wachters op de dageraad

Ik had een diplomatieke en organisatorische blunder gemaakt. Omwille van een volgende afspraak in Dohuk moesten we de uitnodiging voor het middagmaal van de monniken van Mar Mattai afslaan; het is inderdaad doodzonde om oosterse gastvrijheid te weigeren. Het werd een vrij haastig afscheid, op het grote platform bovenaan de abdij, met zicht op rookpluimen die aangaven waar nog de terreur van Daesh woedde. Mgr. Leon verwoordde zijn ontroering met een verwijzing naar Psalm 130, vers 6: Ze blijven, die twee monniken, zei hij. Ze hopen. Ze zijn als wachters op de dageraad, uitziend naar betere tijden. Ze staan in een ononderbroken Bijbelse traditie van steeds weer hopen en uitzien naar nieuwe toekomst.

Zelfs al zien ze de dageraad nog niet, ze vertrouwen erop en bidden ervoor. Wijlen mgr. Leon Lemmens

Een meer uitgebreide versie van deze herinneringen verschijnt in het najaar in Chrétiens d’Orient, Mon Amour waaraan het Comité de Soutien des Chrétiens d’Orient (CSCO) momenteel werkt.