Wellicht is het ook u niet ontgaan. Zelfs als u niet zelf eraan deelneemt, maar wél gewoon het nieuws een beetje volgt, dan hebt u gezien dat – te midden van gruwelijke en ontzetting wekkende andere gebeurtenissen in de wereld, veraf en dichtbij – ook de ‘koopjesperiode’ een nieuwstopic is. En de beelden daarbij tonen straten vol mensen, die winkels afstruinen om dan met pak en zak, blij gezind, naar huis te vertrekken. En ik heb er absoluut niets tegen. Een mens heeft van tijd tot tijd eens iets nieuw nodig of soms gewoon ook eens iets mooi. En zeker voor kinderen, die groeien als kool, zijn de ‘solden’ welgekomen. Dus neen, ik houd geen tirade tegen de koopjes en wil er ook niet moraliserend over zeuren. Ik wil het veeleer even hebben over iets anders: een fenomeen dat een hele stap verder gaat, en zelfs niet tot de koopjesperiode beperkt is.
Ergens voor kerst reed ik naar Leuven toen mijn blik plots viel op een huizengroot reclamepaneel langs de ring. Het ging om een advertentie van een postorderbedrijf dat ik beter niet bij name noem, met een foto van een reeks truien in verschillende kleuren, maten en modellen. En er stond een niet mis te verstane boodschap bij in grote letters: ‘Makkelijker dan kiezen’, gewoon ‘de 13 truien terugsturen’ … Ondanks de grote letters moest ik er twee keer over denken, verbijsterd als ik was. Wie bestelt er nu 13 truien tegelijk, wie heeft er überhaupt 13 truien nodig, en wie vindt het dan nog evident om ze dan zomaar terug te sturen? En dan de bevestiging van zo’n gedrag als ‘normaal’ en zelfs aangeprezen als ‘makkelijk’: ja, veel ‘makkelijker dan kiezen’!
Ik blijf erbij: ook in onze tijd is leren kiezen het allerminste dat we onszelf, onze kinderen en de hele wereld verplicht zijn.
Ik klink nu toch wellicht een beetje als ‘van de oude tijd’, maar in mijn wereld leert een mens wél kiezen, maakt leren kiezen deel uit van realistisch leven, en is leren ‘neen zeggen’ tegen elke gril iets fundamenteel in het aanleren van beheersing, die in het leven op velerlei vlakken noodzakelijk is. Het was, ook al weer een tijd geleden, een van de ‘spreuken’ van Bond zonder Naam, en ze hangt met magneetjes thuis nog steeds op: ‘Zelfbeheersing, kenmerk van beschaving’. Kiezen is beslissen, afwegen, rede en emotie in dialoog brengen om te komen tot ‘onderscheiding’. En dat is zo in grote en kleine kwesties!
En neen, 13 truien tegelijk bestellen is niet kiezen. En ze daarna zomaar ‘weggooien’ door ze terug te sturen, getuigt niet bepaald van veel omzichtigheid of respect. Om nog te zwijgen van het feit dat die 13 teruggestuurde truien wellicht gewoon vernietigd zullen worden. Immers, ook dát haalde het nieuws onlangs: alleen al in de Europese Unie zou er in een jaar tijd zo’n 22 miljard aan teruggestuurde goederen vernietigd worden, omdat dit laatste goedkoper blijkt dan ze opnieuw te reinigen en weer in de verkoop te brengen…
En dat allemaal in diezelfde wereld waarin evenwaardige medemensen elders géén kleren hebben en zelfs geen voeding. Ik blijf erbij: ook in onze tijd is leren kiezen het allerminste dat we onszelf, onze kinderen en de hele wereld verplicht zijn. Want kiezen is delen. Makkelijk is dat misschien niet. Noodzakelijk wel…
Bénédicte Lemmelijn is decaan van de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven
