Zelfkritiek leidt tot boeiende inzichten bij moslims
De hashtag #ExMuslimBecause is trending op Twitter. Sinds hij gelanceerd werd in het Verenigd Koninkrijk duiken overal ter wereld getuigenissen op van moslims die hun godsdienst verlieten, omdat ze die als verstikkend of discriminerend ervaren.
Sent to us to tweet anonymously by an #ExMuslim woman who is afraid to speak up openly. #ExMuslimBecausepic.twitter.com/qMKfXFau3u
— Ex-Muslims Forum (@CEMB_forum) November 20, 2015
#ExMuslimBecause I'm gay and proud to be the first public figure to come out and campaign for LGBTI Rights in Afghanistan.
— Nemat Sadat (@nematsadat) November 20, 2015
Daarop ontstond al gauw een reactie, eveneens op Twitter, met de hashtag #MuslimBecause.
I'm #MuslimBecause before I even call out to Allah for help, HE says: pic.twitter.com/XDxIiw4BDt
— Majeda (@maaj19) November 20, 2015
#MuslimBecause in salah i found peace. In quran i found happiness and with the remembrance of allah, my heart is at ease.
— pika (@Meowell_) November 20, 2015
De reacties van de moslims die hun godsdienst verdedigen tegenover de ex-moslims, en omgekeerd, zijn niet altijd even positief. Er gaan verwijten heen en weer. Maar het debat is wel vruchtbaar.
If we use #MuslimBecause as a knee jerk defense to drown out #ExMuslimBecause, it just shows we don't want to listen and learn.
— Sarah Ager (@SaritaAgerman) November 20, 2015
In een artikel op mvslim.com maakt Mayada Srouji een boeiende analyse. De studente Arabistiek aan de U Gent schrijft: Het is belangrijk dat we een degelijk onderscheid maken tussen religie en cultuur. Dat is soms moeilijk, want bepaalde gewoontes zijn zo in onze cultuur ingebakken dat we niet stilstaan bij de oorsprong ervan.
'Veel religieuze onwetendheid bij moslims'
We belden Mayada even op en ze vervolgt: In de islam worden veel sociaal en cultureel bepaalde normen onterecht toegeschreven aan het geloof. Er is zelfs een woord voor die vermenging: al-jahl fi al-din, onwetendheid in het geloof.
Die vermenging zie je terug komen in veel argumenten onder de genoemde hashtags, zowel bij de moslims als bij de ex-moslims.
Ik veroordeel niemand en vind dat iedereen de vrijheid moet hebben om zijn godsdienst te verlaten, maar ik betreur dat het vaak gebeurt om redenen die eigenlijk niets met het geloof zelf te maken hebben. Mayada Srouji
Als je het onderscheid tussen cultuur en geloof niet maakt, kom je in een niet-islamitische cultuur zoals hier in België voor de keuze te staan, weet Mayada: Ofwel je religieuze cultuur behouden maar geïsoleerd geraken, ofwel alles opgeven. In beide gevallen verlies je.
Van religieuze cultuur naar persoonlijk doorleefd geloof
Toen ik 14 was, vroeg ik me af of ik moslim was door geboorte of door overtuiging, vertelt Mayada. Dat was een uitdagende vraag, die uiteindelijk leidde tot een persoonlijk doorleefd geloof. Ik draag een hoofddoek en pleit voor actief pluralisme en open dialoog, omdat ik ervan overtuigd ben dat we door met elkaar te spreken, beter begrijpen waar geloven echt over gaat. Als ik, met mijn Syrische afkomst, praat met moslims uit Marokko of Azië, dan blijkt heel gauw dat we wel hetzelfde geloof delen, maar niet dezelfde cultuur. Dat helpt om het onderscheid te leren maken.
En wat dan met de gewelddadige islam?
Na de terreuraanslagen in Parijs komt onder moslims het gesprek meer en meer op gang. De hashtag #notinmyname spreekt boekdelen.
Not in my Name - Muslims against ISIS https://t.co/11VUdBU9Q7 via @YouTube#NotInMyName#Isis#Muslim#ParisAttack
— Dan Therriault (@dantherriault) November 18, 2015
Het debat stemt Mayada Srouji hoopvol, maar ze plaatst grote vraagtekens bij de bewering dat Daesh (Islamitische Staat) niets met de islam te maken zou hebben. Waarop baseren we ons om te zeggen dat IS-strijders geen moslims zijn, terwijl zij uit dezelfde Koran citeren, zich aan de ramadan houden en islamitische namen dragen? Wat maakt hun geloof anders dan het mijne? We kunnen wel zeggen dat zij de islam misbruiken, maar we weten zelf niet hoe we bepaalde verzen dan wel correct moeten interpreteren. We hebben islamleraars nodig die dit soort vragen op een overtuigende manier kunnen beantwoorden.
Gewelddadige islam luidt einde van religieuze samenleving in
Zonder het te weten, illustreert Mayada Srouji de stelling van de Franse filosoof Marcel Gauchet in Le Monde.Hij ziet in de radicale islam een reactie op de secularisering van de samenleving in alle delen van de wereld. De mondialisering brengt een culturele verwestersing met zich mee in alle delen van de wereld, stelt Gauchet. Overal ter wereld vindt langzaamaan een breuk plaats met de religieuze inrichting van de samenleving.
De radicale islam trekt islamitische jongeren uit het Westen aan in een reactie tegen die evolutie, klinkt het. In die zin verwondert het hem niet dat de aanslagen in Parijs gepleegd werden door jongeren uit de banlieu. Ze richtten hun actie tegen doelen die ze kenden, die ze voor zichzelf ambieerden maar waar ze zelf niet bij konden.
Gauchet ziet in de radicale islam het einde van de religieus georganiseerde samenleving en is ervan overtuigd dat de vermenging van cultuur en geloof een voorbijgaand fenomeen is.
Het valt echter te verwachten dat die evolutie nog enige tijd in beslag gaat nemen. Ook veel Vlaamse katholieken zijn immers nog niet gewend aan de seculiere samenleving en zouden soms liever terugkeren naar het cultuurchristendom van weleer. Dat is goed voelbaar in het debat over de vereenvoudiging van de parochiestructuur, om maar 1 voorbeeld te geven.