De zomer van Kerknet (4): vijf toppers uit de religieuze kunst

#1 De aanbidding van het Lam Gods in Gent

Sint-Baafskathedraal | Gent | Ver moet je niet reizen om hét topwerk te bezichtigen uit de religieuze kunst. In het bezoekerscentrum van de Sint-Baafsabdij in Gent sta je oog in oog met het pas gerestaureerde Lam Gods van de gebroeders Van Eyck. Een augmented reality ervaring brengt de geschiedenis van de panelen tot leven. Eentje daarvan is een replica, want het gestolen paneel De rechtvaardige rechters werd nooit teruggevonden. Tot vandaag is het een bron van veel complottheorieën en oeverloze zoektochten. 

• Kunstenaar: Hubert van Eyck begon aan het altaarstuk, na zijn dood werkte broer Jan het af
• Periode: 1432
• Techniek: olieverf op eikenhout
• Afmetingen: 340 x 440 cm
• Hoogtepunt: Naast de uiterst gedetailleerde uitwerkingen van elk paneel en elk figuur onthulde de recentste restauratie een heel andere kop van het centrale lam. De broers Van Eyck gaven het dier blijkbaar veel menselijker trekken (verwijzend naar Jezus?) dan lange tijd gedacht werd door vele lagen vernis en overschilderingen.
• Weetje: Het Lam Gods verdween al zeven keer uit de kathedraal en is daarmee een van de vaakst gestolen kunstwerken ter wereld.
• bezoek Het Lam Gods in Gent en lees meer over de restauratie in dit EOS-artikel

#2 Pietà in Vaticaanstad

Sint-Pietersbasiliek | Vaticaanstad | Als je op stap bent in Rome en een dag spendeert in Vaticaanstad, ga dan zeker binnen in de Sint-Pietersbasiliek. Vlakbij de ingang rechts staat een absoluut hoogtepunt uit de klassieke beeldhouwkunst. Michelangelo brengt met zijn Pietà een heel nieuwe versie van de vaak afgebeelde treurende Madonna. In tegenstelling tot meer dramatische varianten straalt deze Maria sereniteit en schoonheid uit in haar lijden. Michelangelo toont de innige verbondenheid met haar zoon in een perfecte driehoekscompositie. Met haar rechterhand houdt ze Christus vast, met haar linkerhand toont ze hem aan de wereld.

• Kunstenaar: Michelangelo
• Periode: 1498-1499
• Techniek: beeldhouwwerk in marmer
• Afmetingen: 174 x 195 cm
• Hoogtepunt: De levensechtheid die Michelangelo in een stenen massa wist te brengen, te zien in het lichaam van Christus en de plooien van Maria's gewaad.
• Weetje: In 1972 hakte de Hongaar Laszlo Toth de linkerarm af van de Pietà. In onze rubriek Uit de kunst belichtten we het werk van een Nederlandse kunstenares die er een hedendaags project rond maakte met een rondreizende hand.

#3 Het laatste avondmaal in Milaan

Santa Maria della Grazie | Milaan | Een reizend kunstwerk zal Het laatste avondmaal van Leonardo da Vinci nooit worden, want het is een fresco op de muur van een klooster in Milaan. Leonardo da Vinci koos voor een klassieke opstelling waarbij alle aanwezigen aan dezelfde kant van de tafel zitten. Op het schilderij zie je de reacties van de apostelen nadat Jezus aankondigde dat een van hen verraad zou plegen. Da Vinci plaatste als eerste ook Judas aan hun kant, maar liet hem achteruit leunen zodat hij in de schaduw zit.

• Kunstenaar: Leonardo da Vinci
• Periode: 1495 - 1498
• Techniek: fresco
• Afmetingen: 460 x 880 cm
• Hoogtepunt: Het perspectief, de positie van de apostelen en de lichtinval leiden de blik van de kijker allemaal naar de centrale Jezusfiguur.
• Weetje: Dichter bij huis in Tongerlo hangt een replica op linnen uit het begin van de zestiende eeuw die gemaakt werd door leerlingen van Da Vinci. Het verhaal gaat dat Da Vinci zelf de hoofden van Jezus en Johannes geschilderd heeft.
• bezoek Het laatste avondmaal in Milaan

#4 Plafond van de Sixtijnse kapel in Vaticaanstad

Sixtijnse kapel | Vaticaanstad | Nog in Vaticaanstad moet je zeker de Sixtijnse kapel bezoeken in het Apostolisch Paleis. Begin jaren 1500 besliste de toenmalige paus dat het plafond aan vernieuwing toe was. De gouden sterren op blauwe achtergrond ruimden plaats voor enkele duizelingwekkende fresco's van Michelangelo. Dat ging niet zonder slag of stoot: de kunstenaar had vooral ervaring met beeldhouwwerk en moest een eigen systeem bedenken om een soort steiger te kunnen gebruiken. De paus had het meer begrepen op een voorstelling van de twaalf apostelen, maar de kunstenaar zag het grootser. Michelangelo schilderde meer dan driehonderd figuren in een soort architectonische structuur met gewelven.

Als je nek pijn begint te doen van het naar boven staren in de Sixtijnse kapel, draai je dan eens om naar het altaar en bewonder dat andere, wereldberoemde fresco van Michelangelo: Het laatste oordeel.

• Kunstenaar: Michelangelo
• Periode: 1508 - 1512
• Techniek: fresco
• Afmetingen: 40 x 14 m
• Hoogtepunt: De schepping van Adam is wellicht het bekendste onderdeel op het plafond. De iconische han werd al in talloze varianten herbruikt, van reclamespots tot internetmopjes.
• Weetje: De eerste gipslaag van het fresco beschimmelde. Daarom werd een nieuw soort gips bedacht, dat vandaag nog altijd gebruikt wordt.
• bezoek de Sixtijnse kapel

#5 De tuin der lusten in Madrid

Prado | Madrid | Jheronimus Bosch veroorzaakte veel ophef met dit altaarstuk over het begin van de wereld en de zondeval. Het drieluik gaat van de schepping van Eva helemaal links in het paradijs naar de tuin der lusten en tot in de hel. Op het middenpaneel staat de befaamde tuin der lusten zelf, vol naakte figuren die voor al hun overspeligheden en zonden veroordeeld zullen worden tot helse kwellingen in de onderwereld van de duivel. Centraal staat de 'fontein van vlees' waarin een groep naakte vrouwen de ruiters rond hen proberen te verleiden. Op de voorgrond van het paneel verbeeldt Bosch de zeven hoofdzonden.

• Kunstenaar: Jheronimus Bosch
• Periode: 1500 - 1505
• Techniek: olieverf op hout
• Afmetingen: 220 x 389 cm
• Hoogtepunt: Op het linkerpaneel staat Adam met Eva, net geschapen door God die tussen hen in staat en veel weg heeft van een Jezusfiguur. Sommige historici zien dit tafereel als het verhaal van de schepping, volgens anderen is het de voorstelling van het huwelijk dat in de middeleeuwen gezien werd als een goddelijke opdracht.
• Weetje: Op de buitenzijde van het drieluik ontdek je een bol die de hemel voorstelt en een platte schijf die de aarde representeert op de derde dag van de schepping, nog zonder dieren. Ook God is afgebeeld, linksboven die globe.
• bezoek De tuin der lusten in Madrid of ga op online avontuur door het schilderij