Wat is een kapittel? Het antwoord op al je vragen over kapittels

Wat is het kapittel van de kathedraal?

Het kapittel van de kathedraal is een groep van diocesane priesters van het bisdom die verbonden zijn met de kathedraal, de kerk waar de bisschopszetel van het bisdom staat. Een kapittel van een kathedraal wordt opgericht door de paus en de priesters die behoren tot het kapittel dragen de kerkelijke titel 'kanunnik'. We spreken ook van een seculiere kanunnik in verschil met reguliere kanunniken, die lid zijn van een religieuze congregatie. De norbertijnen of kruisheren worden reguliere kanunniken genoemd. De zusters van het Engels Klooster en van de Sint-Trudoabdij zijn daarentegen reguliere kanunnikessen.

Het Sint-Donaaskapittel van het eerste bisdom Brugge werd in 1797 opgeheven. Met de heroprichting van het bisdom Brugge werd door een pauselijke bulle een kapittel opgericht op 23 juni 1834: het kapittel van de Sint-Salvatorskathedraal. Op 11 september 1834 werden de eerste kanunniken benoemd. Het is dit kapittel dat nu nog altijd bestaat in het bisdom Brugge en 259 kanunniken heeft gekend tussen 1834 en 2026.

Wat doet het kapittel?

De kanunniken van het kapittel hebben als hoofdtaak te bidden voor het bisdom: de bisschop, alle pastorale medewerkers en gelovigen. Ze voegen elke dag in hun breviergebed een voorbede toe voor het bisdom Brugge. Daarnaast wordt van kanunniken verwacht dat ze zoveel als mogelijk aanwezig zijn op de plechtige liturgische vieringen in de kathedraal, zoals op de hoogdagen, het Te Deum… of deelnemen aan de Heilig Bloedprocessie. Aangezien vele kanunniken niet in Brugge wonen of pastoor zijn, kunnen ze soms weinig deelnemen aan deze plechtige vieringen. 

Er is daarnaast maandelijks een kapittelviering in de Sint-Salvatorskathedraal in Brugge, namelijk op de eerste woensdag van de maand om 18 uur. In de parochiale weekdagviering wordt dan het avondgebed gezongen en de eucharistie gevierd door de kanunniken en de gelovigen. Zo’n 25 personen zijn aanwezig op deze muzikaal verzorgde viering. 

Een bisschop kan extra taken toevertrouwen aan een kapittel. In sommige landen functioneert het kapittel als een adviesorgaan rond de bisschop zonder dat ze de taken overnemen van een priesterraad of het consultorencollege.

Uitzonderlijk hebben kapittels nog het privilege om een lijst van drie kandidaten op te stellen voor het bisschopsambt waarna de paus een van de kandidaten aanduidt als nieuwe bisschop. In andere regelingen kunnen ze zelfs een kandidaat-bisschop verkiezen waarna de paus deze verkiezing bevestigt. In sommige Duitse, Oostenrijkse en Zwitserse bisdommen hebben de kathedrale kapittels nog dit privilege.

Wat doet de deken van het kapittel?

De kanunnik-deken van het kapittel heeft verschillende taken. Hij is eerst en vooral de officiële vertegenwoordiger van het kapittel in burgerlijke evenementen en kerkelijke vieringen en verzorgt de band met andere kathedrale kapittels, met de bisschop en de pastoor van de kathedraal. Daarnaast zet hij zich in voor een broederlijke band tussen de kanunniken en promoot hij initiatieven rond het kapittel. Als er nieuwe kanunniken worden benoemd door de bisschop, dan is het de kanunnik-deken die hen aanstelt tijdens de viering op 14 oktober, feestdag van Sint-Donatianus, patroonsfeest van het bisdom en het kapittel. Tijdens de uitvaart van een kanunnik wordt in samenspraak met anderen (bisschop, parochie, familie) bepaald of de kanunnik-deken al dan niet de uitvaart voorgaat, de homilie houdt, de absoute (afscheidsritueel aan het einde van een katholieke uitvaart) voorgaat…

De kanunnik-deken is kerkjuridisch automatisch lid van het consultorencollege en de priesterraad van het bisdom Brugge.

Welke rollen zijn er nog binnen het kapittel?

Naast het ambt van kanunnik-deken is er het ambt van de penitencier. De kanunnik-penitencier is een bijzondere biechtvader. Hij kan in een biecht de absolutie geven over zonden waarbij de persoon automatisch een kerkelijke straf heeft opgelopen (vb. iemand die een abortus uitvoert of ondergaat). Paus Franciscus heeft na het jaar van de Barmhartigheid (2016) deze bevoegdheid gegeven aan elke priester met biechtbevoegdheid waardoor de kanunnik-penitencier enkel nog de titel voert en geen bijzondere bevoegdheid meer heeft betreffende het biechtsacrament.

Tot slot bestaat er de functie van secretaris-schatbewaarder. Hij zorgt voor het beheer van de goederen en inventariseert alle voorwerpen van het kapittel. Hij houdt ook het archief van het kapittel bij, bewaart de koorkledij, stelt de gebruiksovereenkomst voor de borstkruisen op, schrijft verslagen… Hij bereidt bovendien alle vieringen voor met het kapittel. Hij is ten slotte de contactpersoon met de stad betreffende de grafkapel van de kanunniken op de Centrale begraafplaats van Brugge. De organisatie van het kapittel wordt dus gedragen door de deken en de secretaris-schatbewaarder van het kapittel.

Wie behoort tot het kapittel van de kathedraal?

Het is de bisschop die vrij beslist welke diocesane priesters, geïncardineerd in het bisdom Brugge, lid worden van het kapittel van de kathedraal. Er is dus geen sprake van verkiezing, lobbywerk, een automatische toewijzing omdat iemand bisschoppelijk gedelegeerde is of een bepaalde benoeming heeft in het bisdom. In het bisdom Brugge draagt men de titel van kanunnik voor de rest van het leven. In andere bisdommen is men geen kanunnik meer vanaf 75 jaar of als men een bepaalde taak niet meer uitoefent (zoals rector van het seminarie). De statuten van het kapittel van Brugge bepalen dat het kapittel bestaat uit 8 à 25 kanunniken. Op dit moment telt het kapittel 18 leden.

Welke kapittels zijn er nog in het bisdom?

Een kapittel kan verbonden zijn met een kathedraal of met een collegiale kerk. Als je op bezoek gaat naar kerken in binnen- of buitenland lees je hier en daar dat het een collegiale kerk is. Dit zijn kerken waar vroeger een kapittel van kanunniken de dienst verzorgden. Zo vonden we collegiale kerken in ons bisdom: in Brugge (Onze-Lieve-Vrouwekerk en Sint-Blasiuskerk [Bloedbasiliek]), Harelbeke (Sint-Salvatorskerk), Ieper (Sint-Maartenskathedraal en Sint-Pieterskerk), Kortrijk (Onze-Lieve-Vrouwekerk), Oudenburg (Onze-Lieve-Vrouwekerk), Torhout (Sint-Pieterskerk), Zonnebeke (Onze-Lieve-Vrouwekerk), Lo (Sint-Pieterskerk), Mesen (Onze-Lieve-Vrouwekerk), Veurne (Onze-Lieve-Vrouwekerk en Sint-Walburgakerk), Voormezele (Onze-Lieve-Vrouwekerk)… maar geen enkele kerk in België functioneert nog als collegiale kerk, omdat er geen kapittel van kanunniken meer is. Een collegiale kerk is dus enkel maar een historische titel. Vandaar dat er in het bisdom Brugge maar een kapittel is, namelijk dat van de kathedraal in Brugge.

Wat is het verschil met een confrérie?

Een confrérie is een groep van lekengelovigen die verbonden zijn met een kerk, een bedevaartsoord… Een confrérie staat in voor bijvoorbeeld de verering van een relikwie. Vroeger konden enkel mannen lid zijn van een confrérie, maar sinds enkele jaren hebben de confrérieën beslist om vrouwen op te nemen. Er zijn verschillende confrérieën in het bisdom Brugge, waaronder de Edele confrérie van het heilig Bloed, de confrérie Onze-Lieve-Vrouw van Blindekens, de confrérie Onze-Lieve-Vrouw van de Potterie… Ze dragen soms ook de naam van broederschap of sodaliteit (zoals de sodaliteit van de Gekruiste Zaligmaker in Veurne).