'Gezalfd met chrisma'. Chrismaviering 2023

Chrismaviering op woensdag 5 april 2023 in de Sint-Baafskathedraal

Inleiding

Zusters en broeders, beste vrienden, welkom in deze chrismaviering, vooral jullie die speciaal van verder uit ons bisdom komen.

Voor velen, zelfs trouwe kerkgangers, is deze viering eerder iets onbekends. Het is nochtans de viering waarin we in zekere zin het meest bewust en zichtbaar de Kerk van ons bisdom vormen. Ja, rond de bisschop bevinden zich vandaag zoveel mogelijk vertegenwoordigers van onze lokale Kerk, uit alle geledingen. En dat maakt het voor ieder van ons zo bijzonder fijn. Dat maakt ons dankbaar.

Bereiden we ons voor om deze eucharistie goed te kunnen vieren.

Homilie

Jes 61, 1-3a.6a.8b-9          "De Heer heeft mij gezalfd"
Apok 1, 5-8                       "Koninkrijk van priesters"
Lc 4, 16-21                        "Hij heeft Mij gezalfd"

Zusters en broeders,

Waarom hebben we een chrismaviering? En waarom precies vandaag?  De chrismamis is inderdaad een goede inleiding op wat zal volgen in het Paastriduum, het hoogtepunt van het jaar. We zullen vanaf morgen het lijden, sterven en verrijzen van Jezus gedenken. Zijn Geest maakt ons tot Kerk, de gemeenschap waarin wij onze redding concreet beleven. Vandaag wordt enerzijds de rijkdom en verscheidenheid zichtbaar van ons samenzijn als Kerk. En anderzijds is er de zegening van de oliën en de wijding van het chrisma, die maar één keer per jaar plaats vindt en enkel in de kathedraal.

Door ons doopsel zijn we allen leden van de universele (vandaar “katholieke”) Kerk. 

Maar ieder van ons heeft een concrete plaats in de lokale Kerk, waarvan de kathedraal het symbolische centrum is.

Samen met mij, als bisschop, dragen velen van jullie op een specifieke manier de pastorale zorg: priesters en diakens, pastoraal werkenden en allen die een zending ontvangen hebben. Tenslotte vertegenwoordigt iedereen op zijn of haar manier de geloofsgemeenschap. Vorig jaar heb ik in drie homilieën ontwikkeld hoe we allen, op grond van ons doopsel, , deelhebben aan Christus’ priester-zijn, profeet-zijn en koningschap. Die aspecten van ons christen zijn tonen dat ons geloof geen privézaak is, want alle drie zijn ze maar zinvol binnen een gemeenschap. Zowel het priesterlijk gebed als de profetische levenshouding en de royale dienstbaarheid vooronderstellen immers een ruimere gemeenschap, en zelfs alle mensen, de hele wereld. Je bent noch priester, noch profeet, noch dienaar voor jezelf.

Oliën en chrisma

Ik wil vandaag echter het tweede karakteristieke element van deze viering onderlijnen, omdat het zo uniek is : de zegening van de oliën en de bereiding en wijding van het chrisma. Ze worden ieder jaar door de bisschop tijdens de chrismaviering vernieuwd en vanuit de kathedraal verspreid over alle parochies. Wat is daar nu zo bijzonder aan dat het maar eens per jaar gebeurt en exclusief door de bisschop?

Chrisma is het Griekse woord voor zalf. Van chrisma (zalf) is het woord Christus (gezalfde) afgeleid (in het Hebreeuws: Messias). Jezus is ‘de gezalfde’. We hoorden Hem in het evangelie zeggen: “(God) heeft mij gezalfd”. En van Christus is dan nog eens het woord christen afgeleid. We zijn christenen, we zijn gezalfden. Jezus kan natuurlijk voor velen – zowel voor niet-christenen als voor niet-gelovigen – een bron van inspiratie zijn. Maar door zijn gezalfd zijn heeft de christen een bijzondere verbondenheid met Christus, de Gezalfde. 

Een christen “bekent zich” tot Christus, ‘hoort’ bij Christus, is broer en zus van Christus.

De wijding van het chrisma (een van de drie oliën) heeft iets indrukwekkends. De bisschop vermengt olijfolie van de eerste persing met een speciaal parfum. En dan wordt de Geest erin geblazen. In tegenstelling tot de andere oliën is deze heilige olie, die op een bijzondere manier Gods kracht symboliseert, voorbehouden voor het doopsel (met in het verlengde daarvan het vormsel) en ook voor de priesterwijdingen.

We worden in de Kerk opgenomen door het doopsel met water én de zalving met chrisma-olie. We denken bij het doopsel spontaan vooral aan het water. Maar de liturgie toont ons dat we pas ten volle in de Kerk opgenomen worden als iemand die daartoe de zending kreeg niet alleen met water doopt maar ook met olie zalft, die in de chrismamis gewijd werd. 

Christen zijn en volop lid zijn van de Kerk veronderstelt de twee: doop én zalving.

Dat het chrisma ook voorbehouden wordt voor priesterwijdingen verklaart waarom de priesters traditioneel hun priesterbeloften vernieuwen tijdens de chrismamis. Ze doen het niet elk voor zichzelf, maar als presbyterium en ze omringen als priestercorps de bisschop, wiens medewerkers ze zijn.

Misschien denken sommigen nu: ‘Let op om van die zalving niet iets magisch te maken’. Want het gevaar bestaat dat we ons als Kerk van gedoopten gaan beschouwen als een selecte groep, een elite, of dat de priesters, als leden van het presbyterium, zich beter gaan wanen dan wat men dan noemt de “gewone leken”?  Dit is beslist niet de bedoeling. En het kan ook niet als we goed geluisterd hebben, zowel naar de profeet Jesaja als naar het evangelie, waarin Jezus Jesaja letterlijk citeert: “De geest des Heren is over mij gekomen, omdat Hij mij gezalfd heeft. Hij heeft mij gezonden om aan armen de Blijde (de Goede) Boodschap te brengen, aan gevangenen hun vrijlating bekend te maken, en aan blinden, dat zij zullen zien; om verdrukten te laten gaan in vrijheid, om een genadejaar af te kondigen van de Heer.” Hier wordt duidelijk: wie gezalfd wordt, is geroepen om dienaar te worden!  

Wie uit machtsmisbruik of klerikalisme het Evangelie naar zich toetrekt, haalt de blijheid, de goedheid eruit.

Onze liefde moet even onvoorwaardelijk zijn als die van Jezus, die het beeld is van zijn – en onze – liefhebbende Vader. Christen zijn, gezalfd zijn als Jezus Christus, de Gezalfde, houdt dus een zending in. We zullen dat de volgende dagen nog overvloedig horen.

Ik wil nog op iets anders wijzen. Doopsel en zalving tonen dat we onszelf niet tot christen maken. Niemand kan zichzelf dopen of zalven. Je ontvangt het van anderen. Je wordt ook priester of diaken omdat een bisschop je wijdt. En ook de bisschop heeft zichzelf niet gewijd. We krijgen het vooral van Christus zelf. We hoorden in de tweede lezing: “Hij heeft ons gemaakt tot een koninkrijk van priesters.” Van hieruit begrijpen we trouwens de eigenheid van het wijdingsambt. De priester wordt tot het wijdingsambt geroepen en krijgt een zending die voor hem in het bijzonder het voorgaan in de eucharistie inhoudt. Voor de diaken betekent het in de eerste plaats gezonden zijn voor het dienstwerk (diaconie). Iedere roeping gaat gepaard met een opgave. Zij is ook een bron van vrijheid en vreugde. Je moet ze niet veroveren. Je moet jezelf niet te veel opleggen.

Het leven waartoe je geroepen bent krijg je meer dan dat je het zelf moet maken. En je krijgt ook de kracht van Gods Geest om het te realiseren. “De Geest des Heren is over mij gekomen (…). Hij heeft mij gezonden om de Blijde Boodschap te brengen”.

Dankbaar

Beste vrienden, ik wil jullie vandaag uitdrukkelijk bedanken voor het engagement dat wij delen in dienst van de Kerk en de wereld. We drukken te weinig dankbaarheid uit voor elkaar. Ik hoor het vaak zeggen en het is waar. Sommigen lijden eronder en ik begrijp hen. Moge deze chrismaviering ons de gelegenheid geven om vandaag tenminste onze dankbaarheid aan elkaar te tonen, naar mensen die actief zijn maar ook naar hen toe die op rust zijn. Doe het in jullie parochies of instellingen voor de priesters, diakens, pastorale werkers, vrijwilligers… er zijn er zoveel. Zij geven vaak het beste van zichzelf. Wil wat mij betreft deze woorden ook uitdragen naar hen die bij ons niet kunnen zijn vandaag, maar toch verbonden zijn met ons.

Ik wens aan iedereen nog enkele zeer mooie dagen tot Pasen.