Verslag en foto's catechistenbedevaart in Rome (25-28 september 2025)

Vanmorgen moesten we vroeg opstaan: het Sint-Pietersplein zou immers opnieuw vol lopen voor de eucharistieviering met paus Leo. Om 7u stonden we bij de eersten te wachten tot de hekken zouden openen richting de veiligheidscontrole met scanners. Als je bedenkt dat zowel aan het hek in het begin én aan de scanners de politie de rugzakken van al die duizenden mensen controleert, dan weet je dat dit tijd vraagt en ook voor de nodige miscommunicatie zorgt en dat de gemoederen soms bedaard moesten worden. Alles verliep weer hectisch maar uiteindelijk hadden we een goede zitplaats, aan de achterkant van het eerste vak links vooraan, zodat we na de viering de paus goed voorbij zouden zien komen. Naast ons zat een Amerikaans gezin met 9 kinderen, wat tijdens de viering voor de nodige kinderspeelgeluiden zorgde. Ik ben als vader wel wat gewend en de ervaring van de kindernevendiensten in onze parochie maakte dat ik me thuis voelde :)  Tijdens de viering vierde bisschop Lode Aerts mee vooraan, samen met de andere bisschoppen. Ook voor hem was het een mooie ervaring. 

Paus Leo ging in zijn homilie op een sterke manier in op het verband tussen het Evangelie van de rijke man en de arme Lazarus enerzijds en de inzet van catechisten anderzijds. Catechisten doen hun werk immers niet alleen met woorden, maar met hun leven. Vaak begint dat thuis, rond de tafel, door de eerste gebaren van geloof die ouders en grootouders doorgeven. Geloof is iets dat je leert zoals je je moedertaal leert: door stemmen en voorbeelden. Geloof wordt groter wanneer we het delen. Het is als een zaadje dat geplant wordt in een hart, en dat uitgroeit tot hoop en liefde. Niemand, zo zei de paus, kan geven wat hij niet bezit. Als we ons hart vullen met liefde, kunnen we die ook doorgeven. Maar als we ons laten opslokken door bezit en eigenbelang, sluiten we onszelf af van de ware rijkdom die God geeft. Daarom vond de paus dit Jubeljaar een kans om opnieuw te kiezen: voor omzien naar elkaar, voor gerechtigheid, voor vrede. Want, zei paus Leo, telkens wanneer we de Lazarussen van vandaag ontmoeten, worden wij zelf onderwezen – en roept Jezus ons tot bekering.

Na de viering en het Angelus werd de paus rondgereden op het plein. De paus zag er gelukkig uit. Vlak naast ons stopte de paus bij het gezin met 9 kinderen en nam hij het jongste kind even in zijn armen. Iedereen was er erg ontroerd door. Na een gezellige maaltijd in het Belgisch college, waar we ook bisschop Delville van Luik ontmoetten, keerden we met het vliegtuig terug naar huis, met het hoofd vol goede werkpistes en het hart en de ziel vervuld van dankbaarheid, vreugde en hoop. 

Bij de audiëntie van paus Leo met alle catechisten op het Sint-Pietersplein werd eerst het evangelie van Lucas gelezen over armen en kleinen die open staan voor God, terwijl wijzen en verstandigen vaak blind blijven (Lc 10,21). Eenvoudige mensen, zo vertelde paus Leo, hebben niet zelden een betere intuïtie, een fijner aanvoelen van wat God ons wil zeggen. 

Paus Leo illustreerde het met het voorbeeld van de bisschopskeuze van Ambrosius. In de vierde eeuw was Ambrosius gouverneur geworden in die stad, die toen grote spanningen kende. Die kwamen er door de leer Arius, een priester die Jezus herleidde tot een moreel model. Door zijn luisterbereidheid en zijn wijs overleg slaagde Ambrosius erin de vrede te herstellen. Op dat ogenblik was Ambrosius catechumeen geworden, maar nog niet gedoopt. Terwijl er nog naar een nieuwe bisschop werd gezocht, riep een kind luidop: “Ambrosius bisschop”. Het hele volk herhaalde de woorden van het kind, en zo ontving Ambrosius het doopsel en de bisschopswijding. 

Ambrosius werd christen door zijn charisma als bestuurder. Ook wij moeten christen worden vanuit de taken en gaven die ons worden gegeven: als vader of moeder, als werknemer of leraar, als catechist of als priester. Zo wordt ons leven een catechese in de praktijk.

Na de audiëntie hadden we een kort gesprek met paus Leo, samen met bisschop-referent voor catechese Lode Aerts. (De foto’s zijn nog niet op de website van het Vaticaan verschenen, maar we waren wel al op de schermen op het plein te zien – dank Benedict!)

Passend genoeg vond de Engelstalige catechistenontmoeting in de namiddag plaats in de Sant’Ambrogio in de Via del Corso, vlak naast het Mausoleum van keizer Augustus. Bisschop Thompson van Minneapolis (VS) bracht daar een krachtige boodschap over de evangeliserende opdracht van catechisten en ouders:

“Mensen laten zich op geloofsvlak inspireren door authentieke getuigen, niet door lesgevers. De coronacrisis leerde mensen dat alleen zijn en afgesloten zitten van anderen op lange termijn geen vreugde brengt. Mensen hebben gemeenschappen nodig. Mensen hebben anderen nodig die hen uitnodigen om een nieuw leven te ontmoeten en getransformeerd te worden.”

Dank aan alle Vlaamse catechisten voor hun inzet! We dragen jullie hier mee in ons hart en gebed! 

Na een korte nacht gaan we morgen vroeg op pad voor de eucharistieviering op het Sint-Pietersplein. 

De tweede dag van het congres van de CCEE bracht de nationale verantwoordelijken na een verbindende eucharistieviering naar de essentie van de betekenis van het Jubeljaar. Het was een dag met reflectie over de geschiedenis van deze eeuwenoude traditie, maar ook over de betekenis ervan voor vandaag, in de context van de vele kunstschatten in Rome.

In de voormiddag gaf mgr. Tebartz-Van Elst, referent voor catechese in het Dicasterie voor Evangelisatie, een lezing die zowel historisch als pastoraal van insteek was. Hij toonde hoe jubeljaren door de eeuwen heen telkens een bijzondere kans waren om Gods barmhartigheid intens te beleven. Het Jubeljaar van 1950, vlak na de Tweede Wereldoorlog, werd een krachtig teken van herstel. Ook het Jubeljaar van 2000, met de miljoenen jongeren die naar Rome kwamen, liet een blijvende indruk na. Tegelijk herinnerde hij eraan dat de instelling van jubeljaren, ondanks financiële misbruiken in bepaalde periodes, altijd weer in essentie neerkomen op mensen samenbrengen rond verzoening en hoop.

Dat sluit aan bij wat paus Leo onlangs nog citeerde uit Jesaja tijdens de jubeljaarbedevaart van de troost: “Troost, troost, mijn volk.” Jubeljaren zijn momenten waarop eenzaamheid en verdeeldheid kunnen worden geheeld. Paus Franciscus koos niet toevallig voor “pelgrims van hoop” als motto. Wie denkt aan de Bijbelse wortels van het jubeljaar, met de vrijlating van slaven en de kwijtschelding van schulden, begrijpt hoe actueel deze woorden blijven.

In het debat kwam vooral naar voor dat evangelisatie en synodaliteit hand in hand gaan. Het sacrament van de verzoening werd ook genoemd als een weg naar een nieuw begin van ontmoeting met de gemeenschap. De eenvoudige vraag van 'herbeginners' “Vader, help mij om opnieuw te beginnen” kan een deur openen naar geloof en gemeenschapsvorming. Pelgrimages, groot of klein, bieden een concrete manier om mensen op weg te helpen.

’s Middags nam zuster Rebecca Nazzaro het woord. Zij sprak als directeur van de dienst voor pelgrimages en bedevaarten naar Rome over de diepe band tussen catechese en de weg van de schoonheid in de kunstschatten van de stad Rome. Kunst en bedevaart, zei ze, zijn voor elkaar best geen vreemden maar behoren tot het leven als christen. Een kunstwerk kan een venster zijn naar het mysterie van God. Michelangelo’s Pietà bijvoorbeeld leert mensen door de blik van Maria iets begrijpen van het offer van Christus en van de eucharistie (haar linkerhand is open en biedt Jezus aan, verwijzend naar het altaar onder het kunstwerk. Ze benadrukte hoe belangrijk het is dat catechisten niet louter gidsen zijn die feiten opdreunen voor toeristen, maar dat ze het spirituele en het pastorale in kunst en pelgrimage durven openen voor anderen, ook vanuit een eigen geloofsgetuigenis. Wanneer je dat met innerlijke overtuiging en gebed doet, straalt er een kracht van uit die mensen zal raken.

’s Avonds begon officieel het wereldjubileum van de catechisten. In de Sint-Pietersbasiliek kwamen we met achtduizend catechisten van over heel de wereld samen voor een liturgisch rijke avondwake. Het besprenkelen met doopwater was een heel goede opener. In de getuigenissen hoorden we hoe catechisten wereldwijd hoop doorgeven in vaak heel moeilijke omstandigheden. Het verhaal van de Emmaüsgangers werd in 3 delen gelezen, afgewisseld met vragen om ontferming, en aartsbisschop Fisichella sprak in zijn homilie over de weg van herkenning en ontmoeting met Christus. Aan het einde zegende hij alle aanwezige catechisten met een mooi gebed. Op naar morgen, met 's morgens een ontmoeting met paus Leo. 

Vandaag begon in Rome het jaarlijkse congres van de afdeling catechese van de CCEE. De dag begon voor mij zoals elke congresdag met een eucharistieviering, in het Belgisch College. Ik voelde me onmiddellijk 'geaard' en 'verbonden' met de Wereldkerk, zoals steeds bij een eucharistieviering in een andere taal, in een ander land: je voelt je thuis als gast - dat contrast dus. Ook elk dagdeel van het congresprogramma start met een gebed – een eenvoudig maar krachtig teken van verbondenheid. Daar zijn we als Kerk echt goed in. 

Carl-Mario Sultana heette ons welkom als secretaris voor catechese. Daarna herinnerde Antonio Ammirati, secretaris-generaal van de CCEE, ons aan de woorden van paus Franciscus in 2019: “Niemand mag achtergelaten worden op de reis van de synodaliteit.” Hij benadrukte aan de hand hiervan mooi dat catechese ons helpt om deze weg effectief met velen te gaan, zowel met parochianen, pastores, vrijwilligers als met families, ouders, grootouders, jongeren en kinderen. 

Mgr. Hranic, voorzitter van de afdeling catechese, bedankte nu reeds iedereen die mee gewerkt heeft aan het samenbrengen van dit congres. Zijn uitnodiging aan het begin was duidelijk: “We hebben als nationale catecheseverantwoordelijken van een kerkprovincie mee de belangrijke taak het geloof te helpen door te geven aan de volgende generaties. Laten we in onze ontmoetingen deze week daarom elkaars werk verrijken.”

Daarna kwam een zeer divers palet van ervaringen uit de Europese landen voorbij. Het was zoals elke keer indrukwekkend. Vanuit het thema “Let us go happily to the house of the Lord”. Catechesis, Formation and Pilgrimage" had iedereen zich voorbereid op een korte getuigenis rond de opleiding en vorming van catechisten in zijn of haar land. Je vindt een uitgebreid verslag via deze link, maar ik deel enkele dingen die me vooral bijblijven. In vele landen gebruikt men het woord 'catechese' nog steeds ook voor godsdienstonderricht op school. Elk jaar moet ik in mijn getuigenis, samen met enkele andere landen, de nadruk leggen op het grote verschil tussen godsdienstles door leerkrachten op school en catechese door catechisten en pastores in geloofsgemeenschappen. 

In Polen zoekt men nieuwe wegen nu het aantal uren godsdienst op school door de regering verminderd is. Catechese verschuift er steeds meer naar de parochies - een beweging die in België uiteraard sinds vele jaren stap voor stap gebeurt rond eerste communievoorbereiding. In Zwitserland is het moeilijk één lijn te trekken: elk van de 26 kantons (!) bepaalt zelf hoe godsdienstlessen ingevuld worden, en dat brengt spanningen mee. Uit Slovenië en Tsjechië hoorden we hoe catechisten vaak oud-leerkrachten zijn, die na een intensieve opleiding kinderen en jongeren begeleiden op een geloofsweg.

Heel anders klonk het getuigenis uit Oekraïne. Daar wordt catechese sterk gekleurd door de oorlog. Toch blijft men volhouden, met veel aandacht voor gezinnen in binnen- en buitenland en voor de digitale vorming van catechisten, die zich vaak op grote afstand van elkaar bevinden.

Ook in Kroatië is de rol van leken opvallend groot. Jaarlijks komen catechisten samen voor spirituele retraites, wat mee te nemen is. Uit Malta hoorden we hoe catechese na schooltijd in schoolgebouwen doorgaat, zodat ouders hun kinderen daar kunnen ophalen na het werk. Naschoolse catechetische opvang in schoolgebouwen georganiseerd door vrijwilligers uit geloofsgemeenschappen - waarom niet? 

Nederland vertelde hoe jongeren soms bij gebrek aan beter zelf op zoek gaan naar aanbod en sprekers uitnodigen op zelfgeorganiseerde events. Uit Duitsland kwam een herkenbaar verhaal over de spanning tussen professionele pastorale werkers en vrijwilligers die minder tijd hebben om zich te vormen.

In Oostenrijk, Bulgarije en Frankrijk hoorden we hoe de Kerk experimenteert met nieuwe vormen van catechese voor gezinnen, onder andere zelfs vanuit de inspiratie van de pedagogie van Montessori, en jongeren bijeenbrengt via zomerkampen en zomerpelgrimages met catechese 'on the road'. Ook uit landen waar de katholieke Kerk kleiner is, zoals Albanië en Griekenland, klonken nieuwe signalen: van een nieuwe vertaling van de Catechismus tot digitale platformen waar catechisten elkaar kunnen vinden.

Hoe verschillend én tegelijk gelijklopend kunnen de uitdagingen én kansen zijn? Secularisatie en het soms grote gebrek aan vrijwillige en professioneel opgeleide catechisten keren eigenlijk overal terug, naast het stijgend aantal catechumenen, herbeginners en geïnteresseerden en de hoop van nieuwe en gedurfde initiatieven. 

Nu een korte nacht op weg naar morgenvroeg voor de tweede congresdag.