Vlaamse Gemeenschap kocht intrigerend ‘De vertroostende maagd’

De Oostendse kunstenaar James Ensor stierf 75 jaar geleden en dat wordt met tal van tentoonstellingen en festiviteiten herdacht in dit Ensorjaar. Een belangrijk werk van hem, totnogtoe privé-eigendom maar bewaard in het Museum voor Schone Kunsten in Gent, De vertroostende maagd, is nu definitief cultureel erfgoed.

De kunstenaar hield het werk altijd bij zich en schreef erover: ‘Ik waak jaloers over haar, ze is van mij en ik hou van haar.’

Tweemaal Maria

In het doek weeft Ensor twee religieuze thema’s door elkaar: de aankondiging aan Maria door de engel Gabriël en de evangelist Lucas die Maria schildert. Nu gebruikte Ensor wel vaker religieuze thema’s. Als onbegrepen (zo voelde hij zich) maar ook wel provocatieve kunstenaar identificeerde hij zichzelf wel eens met de lijdende Christus.

In De vertroostende maagd speelt Ensor een ingenieus spel met klassieke taferelen. Op de voorgrond zien we een setting die doet denken aan de aankondiging door de engel Gabriël dat Maria zwanger zal worden. Alleen staat Maria hier in de rol van de engel en is het de kunstenaar die eerbiedigt knielt en luistert. Op de achtergrond zien we het werk waaraan de kunstenaar bezig was: een Moeder met kind.

Zoals de ene Maria naar haar Kind kijgt, zo kijkt de andere naar de kunstenaar.

Maar Ensor zou Ensor niet zijn als hij zichzelf niet mee in het schilderij bracht. De vis op het rode tapijt is zijn handelskenmerk. We kijken dus niet alleen naar een klassiek tafereel met Sint-Lucas die Maria schildert, maar naar James Ensor zelf in de rol van de heilige. En de maagd zou dan ook wel eens de echtgenote van zijn boezemvriend kunnen geweest zijn, op wie Ensor een oogje had… 

Het topstuk uit 1892 is te zien in de expo Zeldzaam en onmisbaar in het MAS in Antwerpen (tot 25 februari). Nadien gaat het schilderij naar de permanente collectie van het MSK in Gent.