Glasraam van Gertrudis van Nijvel in de Onze-Lieve Vrouwebasiliek in Tongeren, let op de muizen aan haar voeten © CC GFreihalter via Wikimedia Commons
Hoe Gertrudis van Nijvel de onofficiële patroonheilige van de kat werd
18/03/2025 - 15:24
De heilige Gertrudis (Geertrui, Geertruida, Gertrude) werd geboren in Landen rond 626 en overleed in Nijvel op 17 maart 659. Ze was abdis in een klooster dat werd gesticht door haar moeder, de heilige Ida. Trouwens bestaat haar hele familie uit heiligen of zaligen.
Ze had veel zorg voor de armen en zwakken, binnen en buiten het klooster. In de buurt werden op haar initiatief en kosten kapellen, kerken, scholen en gasthuizen gebouwd. Bovendien stelde ze alles in het werk om haar zusters bij te scholen in Bijbelkennis, liturgie en schone kunsten. Ze liet daarvoor Ierse monniken overkomen om les te geven.
Van de 11de tot de 14de eeuw bestond de gewoonte om voor een reis, militaire expeditie of pelgrimstocht een heildronk te houden ter ere van Sint-Gertrudis, de zogenaamde Gertrudisminne. Ze is daarom nog altijd patroonheilige van reizigers, pelgrims en weggebruikers. Op afbeeldingen van Gertrudis is soms een drinkbeker te zien.
Ze is ook een van de patroonheiligen van de tuiniers omdat het tuinwerk rond haar feestdag, 17 maart, wordt hervat.
In de 15de eeuw werd de hulp van Gertrudis ingeroepen bij de muizen- en rattenplaag in de Nederlanden en de Elzas. Op beelden, schilderijen en glasramen wordt ze daarom vaak afgebeeld met enkele muizen die omhoog klimmen langs haar staf van abdis.
Van muizen naar katten is maar een kleine sprong. Wanneer precies Gertrudis voor het eerst met muizen én katten werd afgebeeld, is onduidelijk. Mogelijk werd de associatie al gemaakt in de 19de eeuw. In ieder geval is het haar muizenwerend vermogen, en niet haar voorliefde voor katten, die ervoor gezorgd heeft dat ze tegenwoordig op het internet genoemd wordt als patroonheilige van de huiskat.
Bronnen: Aleteia (Engels) - Heiligen.net - Wikipedia NL - Wikipedia EN (Engels)
