Wat leert ons de nieuwe staf van paus Leo XIV?

Sinds 6 januari 2026, het Hoogfeest van de Openbaring van de Heer, draagt paus Leo XIV een nieuwe staf. Hij werd speciaal voor hem gemaakt en is in de stijl van wat Paulus VI droeg.

Pausen dragen zoals bisschoppen in de liturgie een staf, maar wel een speciale. Sinds de vroege middeleeuwen gebruikten pausen de ferula pontificalis als symbool van hun geestelijke en bestuurlijke macht. Dat is een staf met een eenvoudig kruis bovenaan. Pausen ontvingen hem wanneer zij de bisschopszetel in de basiliek van Lateranen innamen. Het is dus hun 'herdersstaf'.

Het gebruik van de ferula maakte evenwel nooit deel uit van de pauselijke liturgie, behalve bij bepaalde gelegenheden, zoals het openen van de Heilige Deur om driemaal op de deuren te kloppen, of bij de consecratie van kerkgebouwen, om de Latijnse en Griekse letters op de vloer te tekenen, zoals de rite voorschrijft.

Zilver bij Paulus VI

Paus Paulus VI gebruikte op 8 december 1965, bij de afsluiting van het Tweede Vaticaans Concilie, een zilveren staf met de afbeelding van het kruis. Beeldhouwer Lello Scorzelli, die de opdracht hiervoor had gekregen, wilde hiermee de roeping van de apostel Paulus uitdrukken, naar wie de paus zijn naam koos: die van getuige en verkondiger van de gekruisigde Christus (Korintiërs 2:2).

Paulus VI begon dit kruis steeds vaker mee te nemen in liturgische vieringen als zijn herdersstaf. Zijn opvolgers deden dat ook, zeker Johannes Paulus II.

Gouden kruis voor Benedictus XVI

Paus Benedictus XVI koos ervoor een staf te gebruiken met een gouden kruis erop, die eerder door Pius IX was gebruikt en later aan hem was geschonken. 

Franciscus gebruikte dan weer de staf van Paulus VI opnieuw.

Teken van het Petrusambt 

Paus Leo XIV heeft dus een nieuwe staf laten maken. Die doet denken aan de stijl van Scorzelli en toont Christus die niet langer vasthangt met de spijkers van het kruis, maar die opstijgt naar de Vader. Net als in de verschijningen van de verrezen Christus toont hij de wonden van het kruis aan zijn volgelingen als teken van overwinning. 

In de praktijk van de pausen na het Tweede Vaticaans Concilie is deze staf een teken van het Petrusambt geworden. Het is veelbetekenend dat paus Leo deze nieuwe herdersstaf voor het eerst gebruikte bij de sluiting van de Heilige Deur aan het einde van het Heilig Jaar: er is geen ander fundament dan de gekruisigde en verrezen Christus. (EDS)