Religieus hulpmiddel én statussymbool: maak kennis met het middeleeuwse getijdenboek in Brugge

Tot 7 oktober kan je in het Brugse Groeningemuseum het middeleeuwse devotieboek van dichtbij ontdekken met de tentoonstelling 'Trots & Troost: middeleeuwse getijdenboeken en hun lezers'.

Bij de 35 tentoongestelde objecten zijn niet alleen 'Vlaamse Topstukken', maar ook een 'vuil' getijdenboek met opgedroogde kaarsvetdruppels, vingerafdrukken, vegen, vlekken en notities van vier opeenvolgende generaties eigenaren. Zo werden er bijvoorbeeld de geboorte- en sterfdata van familieleden in genoteerd.

Volgens Evelien Hauwaerts van Openbare Bibliotheek Brugge, curator van de tentoonstelling, waren getijdenboeken in de middeleeuwen een levensnoodzakelijk item in elk huishouden. 'Getijdenboeken waren zonder overdrijven de bestsellers van de middeleeuwen. Van de meid over de metser tot de hertog: ze waren verspreid onder bijna alle lagen van de bevolking.' Dat we vandaag vooral nog de luxeversies op perkament en met veel bladgoud kunnen bewonderen, geeft eigenlijk een vertekend beeld. De goedkope versies op papier waren gewoon minder bestand tegen de tand des tijds en werden met minder zorg bewaard.

Een getijdenboek bevat gebeden voor de acht dagelijkse gebedsmomenten die door religieuzen worden onderhouden. Maar dan minder complex en minder uitgebreid dan het brevier van kloosterlingen. Veel voorkomende onderdelen van een getijdenboek zijn een liturgische kalender, de getijden van Maria, de 7 boetepsalmen, de kruisgetijden, de getijden van de heilige Geest, de getijden van de eeuwige wijsheid en de dodenvigilie, om te bidden voor iemand die gestorven is.

Volgens de geest van onze tijd, focust de tentoonstelling vooral op sociologische, materiële en psychologische aspecten van het middeleeuwse getijdenboek. De religieuze dimensie wordt minder uitgediept.

De tentoonstelling toont niet alleen verschillende 15de-eeuwse getijdenboeken, maar ook schilderijen waarin devote – en trotse – eigenaren poseren met hun favoriete devotieboek. 

Een hedendaagse interpretatie van deze schilderijen kan je nog tot 6 juni bekijken in de Brugse openbare bibliotheek. Daar stelt fotograaf Jonathan Veriez acht portretten tentoon van lezers met een boek dat hen na aan het hart ligt. 

Bronnen: Openbare Bibliotheek Brugge/Musea Brugge - Nieuwsblad - Ontdek meer over het getijdenboek