Paus Leo XIV in Frankrijk – Volg de liveblog

28 september · 16.30 uur · Metz

In de eerste lezing (vgl. Jesaja 32:15-18) spreekt de profeet Jesaja over de komst van het Koninkrijk van God in termen van rechtvaardigheid, gerechtigheid en vrede. De tweede lezing komt uit Matteüs: 'Als iemand je op de rechterwang slaat, keer hem dan ook de andere toe; en als iemand je voor de rechter daagt en je jas afneemt, geef hem dan ook je mantel; en als iemand je dwingt één mijl te gaan, ga dan ook de tweede mijl' (Mt 5,39-41).

In zijn homilie zegt paus Leo ferm: 'Voor sommigen lijken deze woorden misschien een teken van zwakte, maar dat is niet het geval. Het is niet waar dat zij die wraak zoeken sterker zijn dan zij die vergeven. Het is niet waar dat zij die weigeren toe te geven, sterker zijn dan zij die verzoening zoeken. Het is niet waar dat zij die weglopen sterker zijn dan zij die de uitdaging aangaan om samen verder te gaan.'

En hij gaat door: 'Voor sommigen lijken deze woorden misschien een teken van zwakte, maar dat is niet het geval. Het is niet waar dat zij die wraak zoeken sterker zijn dan zij die vergeven. Het is niet waar dat zij die weigeren toe te geven, sterker zijn dan zij die verzoening zoeken. Het is niet waar dat zij die weglopen sterker zijn dan zij die de uitdaging aangaan om samen verder te gaan.'

Hulde aan joodse kunstenaar Marc Chagall

De paus staat stil bij de prachtige glas-in-loodramen van de kathedraal, waar ook 'het genie van Marc Chagall' aan meewerkte. 'De werken van deze grote Joodse schilder transformeren de Lanterne du Bon Dieu tot een buitengewoon symbool van oecumene en interreligieuze dialoog. Deze kathedraal leert ons dat Gods licht onze unieke identiteit niet uitwist, maar juist verschillende geschiedenissen en culturen verenigt tot één wonderbaarlijk mozaïek van vrede. [Hier] leren we dat de toekomst van Europa niet ligt in uniformiteit, maar in het harmonieus verschillen. De wonden van het verleden worden openingen waardoor het licht naar binnen schijnt.'

En dat is ook een symbool van onze identiteit als Kerk, vindt de paus. 'Ook wij maken gebruik van structuren die alleen betekenis hebben voor zover ze ons helpen het licht van het Evangelie naar de wereld te brengen. Zonder deze glas-in-loodramen zouden de ramen van de kathedraal een verblindend licht doorlaten. Maar nu zijn ze 'boeken' die ons samenbrengen om prachtige verhalen te herinneren vol heldenmoed, goedheid, barmhartigheid, liefde en morele schoonheid, waarvan wij op onze beurt genereuze en moedige getuigen moeten zijn.'

28 september · 16.00 uur · Metz

Enkele minuten vóór 16 uur is de mis in de kathedraal van Saint-Etienne al begonnen. Heeft paus Leo haast om terug naar Italië te vertrekken? Dat doet de hartelijke ontvangst die hij nu ook weer in Metz kreeg, alleszins niet vermoeden.

President Macron is overigens deze keer wel van de partij, terwijl hij zaterdag niet op de Place de la Concorde aanwezig was. De deelname van het staatshoofd aan religieuze vieringen is delicaat. In 2023 was Macron de eerste Franse president die een pausmis (met paus Franciscus in Marseille) bijwoonde sinds Valéry Giscard d’Estaing in 1980.

Een wist-je-datje: Vanwege haar talrijke glasramen (6.500 m2!) wordt de kathedraal van Saint-Etienne ook wel 'Gods lantaarn' genoemd. 

28 september • 11.55 uur • Metz

In zijn toespraak over de wortels van Europa, zegt paus Leo: 'Je kunt niet over Europa spreken zonder het christendom te noemen', waarbij hij eraan toevoegt dat Europa ook het resultaat is van vruchtbare ‘ontmoetingen’ met anderen, waaronder 'de Arabische cultuur. Na Robert Schuman noemt hij ook de heilige Benedictus van Nursia als inspirator van deze regio, die 'allereerst een culturele en historische realiteit is, alvorens een geografische'.

'In de multiculturele context van vandaag is de bevestiging van universele waarden als de onschendbare en onvervreemdbare rechten van de mens, vrijheid, democratie, gelijkheid en de rechtsstaat, van essentieel belang voor het voortbestaan van de Unie. Dit vereist zowel een herontdekking van de eigen wortels als een open houding in dialoogmet de ander.'

De paus brengt de uitdaging van de migratie naar Europa onder de aandacht: 'Het hedendaagse Europa staat voor een nieuwe fase in zijn lange geschiedenis van ontmoetingen, nu talrijke mannen en vrouwen het continent binnenkomen, op de vlucht uit oorlogsgebieden en vervolging of op zoek naar een beter leven, ver weg van armoede en ellende.' Hij ziet hierin een oproep tot 'de creatieve herontdekking van onze wortels' en tot 'een aandachtig luisteren naar de ander'.

Ook het thema van de vrede kan niet ontbreken, nu Europa opnieuw zelf in oorlog is tegen de Russische agressie in Oekraïne. 'Schuman leert ons tegelijk realisme en moed. [...] Vrede wordt stap voor stap gebouwd.'

En hij heeft ook nog een woord voor de jongeren, geroepen om het Europa van vandaag en morgen op te bouwen. 'Heb de moed om op een verantwoordelijke manier de missie op te nemen om aan vrede te werken; in je hart, in je relaties, binnen je gezin, op scholen en universiteiten, in de stad, je land en heel Europa' [...] en wees niet bang voor politieke betrokkenheid. Geef niet toe aan de logica van geweld en onderdrukking. Houd op elk moment van het leven, en wees niet bang voor de toekomst! Wees niet bang om een gezin te stichten, kinderen op de wereld te zetten, de waardigheid van ieder mens te verdedigen, vanaf het eerste moment in de baarmoeder tot aan de laatste ademtocht.' De paus krijgt een staande ovatie en langdurig applaus van het publiek.

28 september • 11.45 uur • Metz

Als tweede neemt Jean-Marc Aveline het woord, aartsbisschop van Marseille en voorzitter van de Franse bisschoppenconferentie. Hij leest een bericht voor van de Duitse bisschoppenconferentie, op dat moment verzameld in Fulda. Ze volgen het bezoek van de paus in Frankrijk met grote enthousiasme, horen we. Aveline besluit: 'De (Frans-Duitse) vriendschap wordt verder gezet.'

Vooraleer paus Leo het woord neemt, weerklinkt het Europese volkslied onder een korte video met historische beelden over het ontstaan van de Europese Unie, met als slotwoord: 'De vrede wordt voorbereid alvorens ze getekend wordt.'

28 september • 11.20 uur • Metz

President Macron ontvangt Europese politici in Metz. Hij zal vandaag dan toch de mis met de paus bijwonen, zo komen we te weten.

Maar eerst gaat de bijeenkomst De wortels van Europa voor vrede en eenheid van start. Op het podium wordt de paus langdurig toegejuicht. President Macron houdt een welkomsttoespraak. Daarin roept hij de geschiedenis van de geteisterde regio op, waar de Frans-Duitse verzoening tot stand kwam. Hij brengt hulde aan Robert Schuman, grondlegger van Europa en door de Kerk als eerbiedwaardig erkend: 'Zijn geloof was de drijfveer achter zijn handelen', erkent de president. Hij verwijst zowel naar het Grieks-Romeinse als het joods-christelijke erfgoed van Europa en noemt de waarden van de Europese beschaving: 'Vrijheid, kritische geest, toewijding aan de wetenschap, liberale democratie, gelijkheid tussen vrouwen en mannen.'

28 september • 09.00 uur • Metz

Waarom koos paus Leo om Metz te bezoeken, een weliswaar historische maar toch kleine stad? Hier wil hij een vredesboodschap overbrengen in het hart van Europa, op een grondgebied dat niet alleen door oorlogen, maar ook door de Frans-Duitse verzoening is getekend, leggen de organisatoren uit. Hier bevindt zich het graf van EU-grondlegger Robert Schuman. Hij zette zich vanuit zijn christelijke overtuiging in voor vrede, vergeving en dialoog. Paus Franciscus verklaarde hem in 2021 'eerbiedwaardig'.

Als eerste op het programma: een interreligieuze bijeenkomst. De paus spreekt zich uit tegen elke aanroeping van 'de naam van God om geweld of onderdrukking te legitimeren', en herinnert eraan dat de 'vruchtbaarheid van religieuze tradities zich vooral manifesteert in hun inzet voor vrede en broederschap'. Hij stelt dat de Kerk 'tochtgenoten' ziet in 'al wie oprecht zoekt naar waarheid, goedheid en schoonheid'.

28 september • 7.00 uur • Metz

Heel vroeg in de ochtend neemt paus Leo het vliegtuig van Lourdes naar Metz. Daar wacht hem vandaag nog een druk programma voor zijn vierde en laatste dag in Frankrijk.

27 september • 21.00 uur • Lourdes

Even voor 21 uur gaan de eerste fakkels aan. Paus Leo XIV begeeft zich naar de grot voor het begin van de kaarsjesprocessie. Het is een oude traditie, die teruggaat tot 18 februari 1858. Tijdens de derde verschijning begeleidde een groep mensen Bernadette met fakkels. Het ritueel is sindsdien een vast onderdeel van het leven in het heiligdom.

Onder het bidden van een rozenhoedje, 'Wees gegroet, Maria', houden de pelgrims hun kaarsen omhoog. Wanneer de paus voorbijkomt, roept nu niemand 'Viva il papa!'. De stilte van het gebed blijft bewaard, al gaan er wel wat telefoons de lucht in om het moment vast te leggen.

27 september • 18.00 uur • Lourdes

Jonathan Beyaert en andere verantwoordelijken van diocesane bedevaarten in Vlaanderen zijn in Lourdes om het bezoek van de paus mee te maken. 'Het is fantastisch om het enthousiasme van de Fransen te delen. Nu kijken we nog uit naar de kaarsjesprocessie vanavond.'

27 september • 16.45 uur • Lourdes

Paus Leo ontmoet karmelietessen in hun slotklooster van Lourdes. Het privébezoek vindt plaats in de kloosterkapel.

Sinds 1876 leiden de ongeschoeide karmelietessen een leven in de spirituele traditie van de heilige Teresa van Avila en de heilige Thérèse van Lisieux. In tegenstelling tot de religieuzen die zich bezighouden met de opvang van pelgrims, is hun roeping voornamelijk gericht op gebed, stilte en het gemeenschapsleven binnen het klooster. Ze nemen dus niet rechtstreeks deel aan de dagelijkse organisatie van het heiligdom, maar hun aanwezigheid toont een ander facet van het religieuze leven in Lourdes.

27 september • 15.30 uur • Lourdes

Tegenover het personeel en de zieken van Accueil Notre Dame spreekt paus Leo XIV een van de belangrijkste toespraken van deze reis uit. Het is een boodschap van troost voor mensen die zwaar lijden. 'Maar laat geen enkele wet u de zekerheid ontnemen van uw waardigheid!', spreekt de paus met luide stem. 'Integendeel, het is in naam van die onvervreemdbare waardigheid, dat de neiging om uit verkeerd begrepen medelijden de dood voor te stellen, fel moet verworpen worden. Het is niet normaal om de dood te geven. Wat legaal is, is niet per se moreel!' 

Lees de hele toespraak van de paus.

Eerst heeft de paus een getuigenis beluisterd van een vrouw die vertelt over een fietsongeval, waarbij ze in een ravijn viel en waardoor ze verlamd werd. Toch staat ze daar, geholpen door een brace en een rollator. 'Ik ben fier dat ik nu in dit heiligdom mag werken in het opvanghuis voor zieken', zegt ze. Een indrukwekkend getuigenis.

Na de toespraken neemt de paus ruim de tijd om met de mensen in het publiek te bespreken.

27 september • 12.00 uur • Lourdes

Er zijn ook Vlamingen in Lourdes, zoals een groep directeurs van de diocesane bedevaarten. Jonathan Beyaert van het bisdom Gent mocht tijdens de eucharistie een voorbede lezen in het Nederlands en kreeg nadien ook de kans om de paus te groeten. Wat hij hem gezegd heeft? 'Ik heb de paus om zijn gebed gevraagd voor een bisschop voor Gent.'  

27 september • 11.30 uur • Lourdes

De lezingen gaan over tot inkeer en bekering komen, en op dat thema gaat de paus door in zijn homilie: 'Dit is de juiste tijd.' Maar Jezus verbreedt daarbij de horizon van het aardse leven tot die van het eeuwige leven. 'Terwijl het geluk hier op aarde een vluchtige en relatieve realiteit is – voor sommigen helaas soms onbereikbaar – is het ware geluk daarentegen aan iedereen beloofd, in hoop. En het zou het belangrijkste doel moeten zijn van ons zoeken, onze inspanningen en onze keuzes.'

Zo beloofde Maria ook aan Bernadette dat ze in 'de volgende wereld' wel gelukkig zou zijn. Die belofte 'weerklinkt met bijzondere kracht in dit land, Frankrijk', zo stelt de paus. Een verwijzing naar de nieuwe Franse wet op het levenseinde, die hulp bij zelfdoding toestaat?

'Op dit moment in de geschiedenis, in een samenleving die op zoek is naar vooruitgang en materieel welzijn maar soms in de verleiding komt om de horizon van de eeuwigheid te vergeten, herinnert Maria ons aan de grootsheid en de reikwijdte van onze roeping tot het leven, tot het eeuwige leven. Tegenover de huidige stromingen die de waarde van het menselijk leven in het licht van ziekte, lijden of ouderdom opnieuw willen definiëren, staat de grot van Massabielle als een heiligdom van christelijke hoop.'

Dan roept de paus op tot bekering van de harten in de context van de vele oorlogen in de wereld. Boetedoening, zo zegt hij, is 'een daad die voortkomt uit liefde en solidariteit met de mensheid'. 

Vooruitblikkend op zijn ontmoeting met slachtoffers van seksueel misbruik binnen de Kerk, benadrukt Leo XIV dat ook de hele Kerk bekering nodig heeft. 'Zij moet de moed hebben om deze bekering als eerste te beleven. Om de diepe wonden, de ontrouw en de pijnlijke dwalingen die binnen haar gelederen zijn begaan te helen, moeten we ons nederig onderwerpen aan de zuiverende blik van de Heer. Het erkennen van onze eigen fouten is onmisbaar voor onze spirituele groei.'

27 september • 11.00 uur • Lourdes

De paus viert de plechtige eucharistie aan de grot van het heiligdom. De maximale capaciteit van het domein is volgelopen, 150.000 mensen. De evangelielezing komt uit Matteus 21, 28-32, gaat over twee zonen aan wie de vader vraagt om te werken in zijn wijngaard. De eerste zegt 'ja' maar doet 'nee', de tweede omgekeerd. Het besluit van het evangelie: 'Tollenaars en prostituees zullen u voorgaan in het Koninkrijk van God.'

27 september • 9.00 uur • Lourdes

De derde dag van paus Leo XIV in Frankrijk begint met een ontmoeting met de leden van de Franse bisschoppenconferentie in het Saint Bernadette-auditorium in het heiligdom van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes. De ontmoeting vindt plaats achter gesloten deuren, maar de toespraak van de paus tot de bisschoppen wordt nadien vrijgegeven.

De paus verwees onder meer naar het stijgende aantal catechumenen in de Franse Kerk, na decennia van leegloop en voortschrijdende secularisering, en naar de nood aan een boodschap van vrede. Hij zei: 'De tijd is rijp voor velen in onze samenleving die ernaar verlangen de hoopvolle boodschap van het Evangelie te horen en het licht van de verrezen Christus te zien schijnen. De boodschap van vrede, die haar oorsprong vindt in Jezus, is des te meer nodig nu we in Frankrijk, net als elders in het Westen, een verontrustende polarisatie zien, een afname van broederschap, hartelijkheid en de kwaliteit van het sociale leven, en een heropleving van geweld, ongelijkheid en armoede.'

Hij had woorden van lof voor de aanpak van seksueel misbruik en dankte hen. 'U moet doorgaan op de weg die u bent ingeslagen, met de grootst mogelijke waakzaamheid.' Wel maakt hij zich zorgen om de roepingencrisis en de eenheid in de Kerkgemeenschap. 'De Kerk in Frankrijk is een kleine kudde die haar krachten moet bundelen voor de missie. Ideologische verdeeldheid zou haar getuigenis zinloos maken. [...] Het is een dynamische eenheid, gevoed door de traditie van de Kerk – van de Vaders tot het Tweede Vaticaans Concilie – en door het postconciliaire leergezag.'

26 september · 20.00 uur · Lourdes

Paus Leo XIV is aangekomen bij de grot van Massabielle. Voor het Mariabeeld bidt hij eerst in stilte. Vervolgens stapt hij naar de rots van de grot en raakt die aan. Hij drinkt water uit de bron en ontsteekt een kaars.

In zijn gebed vraagt de paus Maria om Frankrijk ‘wijze en vrijgevige leiders te schenken, bereid tot zelfopoffering, in staat om uitdagingen aan te gaan en bereid het algemeen belang te dienen’. Nu de presidentsverkiezingen in aantocht zijn, roept hij de Franse verantwoordelijken bovendien op om hun land te laten spreken ter verdediging van ‘de fundamentele mensenrechten’ en ‘de vrede in de wereld’.

De paus bidt ook voor de christelijke gezinnen, dat zij mogen leven ‘van Jezus’ aanwezigheid, zijn genade en zijn steun in de moeilijkheden die ze doormaken’. Aan de Kerk in Frankrijk vraagt hij om ‘vooral aan de jongeren de stralende weg van het Evangelie te tonen’ en zo mee te bouwen aan ‘een rechtvaardige en broederlijke samenleving’.

Aan Maria vertrouwt paus Leo XIV de intenties toe van ‘zieke en lijdende mensen’ en van wie hen begeleidt. Hij bidt dat iedereen ‘kracht en genezing mag putten uit de bron van Massabielle’.

Ten slotte overhandigt de paus het heiligdom van Lourdes een Gouden Roos. Al sinds de elfde eeuw worden met zo’n geschenk kerken, gemeenschappen, personen, heiligdommen en steden geëerd voor hun diensten aan de Kerk of de samenleving. 

26 september · 19 uur · Lourdes

Paus Leo XIV is geland op de internationale luchthaven van Tarbes-Lourdes-Pyrénées. Lourdes is de tweede halte van zijn apostolische reis. ‘Leo XIV komt naar Lourdes als pelgrim, midden tussen pelgrims uit de hele wereld’. Op de luchthaven van Tarbes-Lourdes-Pyrénées wordt paus Leo XIV verwelkomd door lokale gezagsdragers, onder wie Sibylle Samoyault, prefect van de Hautes-Pyrénées, en Thierry Lavit, burgemeester van Lourdes. Ook bisschop Jean-Marc Micas van Tarbes en Lourdes en Michel Daubanes, rector van het heiligdom, zijn erbij.

Verder zijn kinderen uit katholieke scholen, mensen met een beperking, priesters en diakens aanwezig bij het onthaal. In Lourdes ontmoet hij onder meer de bisschoppen van de Franse bisschoppenconferentie. 

26 september · 17.15 uur · Parijs

De paus neemt afscheid van de Franse hoofdstad. Het gaat richting de luchthaven van Parijs-Orly, waar rond 17.45 uur zijn vliegtuig naar Lourdes vertrekt. Daar wordt hij iets na 19.00 uur verwacht.

Rond 19.45 uur bidt hij bij de grot van Massabielle.

26 september · 15.00 uur · Parijs

Na een tocht in de pausmobiel over de Champs-Élysées gaat de paus voor in een openluchtmis op de Place de la Concorde. Volgens een schatting van het Vaticaan zijn ongeveer 700.000 mensen aanwezig. Het is de grootste publieke samenkomst van Leo’s vierdaagse bezoek aan Frankrijk tot nu toe. 

Tijdens de mis gebruikt paus Leo XIV ‘levend water’ als beeld voor het geloof. Volgens hem dorsten mensen naar zin, waarheid, liefde en verbondenheid. Bezit, plezier en afleiding kunnen dat verlangen niet blijvend vervullen; Christus is volgens de paus de bron die dat wel kan.

Hij roept de Franse gelovigen op hun geloof te delen en hoop te brengen waar moedeloosheid heerst.

26 september · 10.15 uur · Parijs

Om 10.15 uur arriveert paus Leo XIV  aan het Institut Catholique de Paris. Hij ontmoet er leden van een synodale vergadering, mensen die zich op het doopsel voorbereiden en pasgedoopten. Hij verwondert zich over het groeiende aantal volwassenen dat in het geseculariseerde Frankrijk voor het geloof kiest. Zijn boodschap aan de Kerk: verwelkom hen, bied degelijke vorming en blijf hen ook na hun doopsel begeleiden.

26 september · 09.00 uur · Parijs

Om 9 uur begint paus Leo XIV zijn tweede dag in Frankrijk met een bezoek aan Maison Bakhita. Het is een pastoraal en sociaal initiatief van het aartsbisdom voor vluchtelingen en migranten in Parijs, ontstaan in 2021 na de oproep van paus Franciscus aan lokale Kerken om zich voor hen in te zetten.

Ook voor paus Leo is migratie een belangrijk thema, waarop christenen een verschil moeten maken. De Bijbel en de kerkelijke leer zijn hier altijd duidelijk over geweest: de vreemdeling moet ontvangen worden als Jezus Christus zelf. Hoewel landen vanzelfsprekend het recht en de plicht hebben om de binnenkomst van buitenlanders te regelen, moeten ze altijd menswaardig behandeld worden.

Het huis is vernoemd naar Josephine Bakhita (1869-1947). Geboren in Soedan werd ze tot slaaf gemaakt, gemarteld en verkocht aan de Italiaanse consul in Khartoem. Na een proces in Venetië in 1889 werd ze vrijgelaten, waarna ze Christus ontdekte en toetrad tot een kloosterorde. Ze werd religieuze en wijdde de rest van haar leven aan de zorg voor kwetsbare kinderen. In 2000 werd ze heilig verklaard door paus Johannes Paulus II.
Alle vrijwilligers en bezoekers van het centrum konden een boodschap aan de paus schrijven. Sommigen vragen hem om hulp en steun, anderen willen hem bedanken. De kaartjes zullen worden overhandigd tijdens het bezoek.

In zijn toespraak zei de paus: ‘Als we goed kijken, zien we dat de geschiedenis van de Kerk en de mensheid niet geschreven wordt door degenen die de indruk wekken te winnen door zichzelf op te dringen en alle aandacht op te eisen. Ze wordt geschreven door degenen die ruimte maken, vredesprocessen op gang brengen, vertrouwen opbouwen en het leven bevorderen.’

Volgens paus Leo laat de heilige Bakhita ons zien hoe we voorbij een moderne economie die mensen tot slaaf kan maken, kunnen kijken. Zo krijgen we oog voor wie onzichtbaar blijft en erkennen we de ‘onmetelijke waardigheid van elke broeder en zuster’.

De paus spoorde iedereen aan om de geestelijke en materiële gaven die we van God hebben ontvangen met elkaar uit te wisselen. ‘Niemand is zo arm dat hij niets te geven heeft; niemand is zo rijk dat hij niets te ontvangen heef. Er is leven in overvloed waar de beperkingen van ieder mens een opening worden naar de mysterieuze aanwezigheid van anderen. In hen komt de Ander bij uitstek — de God van het leven — ons nabij.’

Tot slot bedankte paus Leo XIV Maison Bakhita en alle christenen die zich in heel Frankrijk op vergelijkbare wijze voor anderen inzetten.

25 september • 21.30 uur • Parijs

Paus Leo begint zijn toespraak met de woorden: 'Het eerste wat ik wil zeggen is: Merci! Dank aan God en dank aan jullie voor jullie moed, voor jullie aanwezigheid en geloof.' En dan: 'Jullie zijn de heiligen van Frankrijk!'

In antwoord op de vraag van een jonge vrouw zegt de paus: 'Onze samenleving is soms onverschillig voor God, maar God is niet onverschillig voor haar. Dat mag ons hoop geven.'

Op een vraag van een tweede jongere over het onderscheiden van je roeping, moedigt paus Leo alle aanwezigen om hem na te zeggen: 'Me voici, Seigneur' (Heer, hier ben ik).

Daarna maken de 80.000 jongeren in het stadion het stil voor de wake bij de Heilige Tuniek, een relikwie die al sinds de middeleeuwen vereerd wordt en die bewaard wordt in de basiliek van Saint-Denis van Argenteuil in Val-d’Oise. Volgens de overlevering is dit het gewaad dat Jezus bij zijn kruisweg, tot hij aan het kruis genageld werd.

In zijn homilie staat de paus stil bij ware vrijheid en de dynamiek van een christelijk leven, dat die benoemd kan worden: de weg van heiligheid. Tot slot roept hij op tot waakzaamheid tegen 'de machten die mensen en volkeren trachten te verdelen' en 'die soms een verraderlijke gedaante aannemen, want zij beloven juist datgene wat zij ons ontnemen'.

Rond 22.40 uur verlaat de paus onder luid gejuich en een spontaan 'Ik zeg u geen vaarwel, mijn vriend' het stadion. Het feestje gaat daar nog wel even verder door met vuurwerk en populaire aanbiddingsliederen.

21.00 uur

Paus Leo XIV komt aan in het Stade de France voor de jongerenwake. 80.000 kaartjes voor een zitje in het stadion waren op één uur uitgedeeld.

Het stadion ligt in Seine-Saint-Denis, een voorstad van Parijs die de superlatieven aaneen rijgt: armste, jongste en meest multiculturele buurt van Frankrijk. De 49-jarige plaatselijke bisschop, Etienne Guillet, wordt door La Croix omschreven als 'hyperactieve mens, gepassioneerd door de interreligieuze dialoog' en 'advocaat van de volkswijk'. Hij is degene die de paus er welkom mag heten, samen met de tienduizenden jongeren die hem toejuichen als een ware popheld. De bisschop spreekt met heldere en luide stem en nodigt de paus uit om de jongeren, de catechumenen en heel Frankrijk te enthousiasmeren en te versterken. De paus laat het zich wel gevallen en geniet mee van de vreugdevolle sfeer. Dan verwoordt een jonge vrouw de gedachten en gevoelens van de jongeren in het stadion.

De avond breekt dan los met een indrukwekkend spektakel, dat de geschiedenis van het christendom in Frankrijk oproept, eindigend met een feestelijk vuurwerk.

25 september • 20.30 uur • Parijs

Het stadion loopt vol en de sfeer zit er al goed in. Bij de tophit Comment ne pas Te louer, een lied van de Belgisch-Kameroense priester Aurélien Saniko, gaat het dak er spreekwoordelijk af.

25 september • 18.00 uur • Parijs

Terwijl het gebed in de kathedraal op zijn einde loopt, vult het Stade de France zich al voor de jongerenwake.

25 september • 17.30 uur • Parijs

De paus kent de gevoeligheid van veel Franse katholieken voor de eucharistie, ook in Latijnse vorm. Soms is de liturgische voorkeur soms een splijtzwam. Denk aan de excommunicatie van de Priesterbroederschap Pius X. In zijn homilie vraagt hij om het grootste respect bij de viering van de eucharistie. 'Wees de bewuste erfgenamen van de kerkvaders en de heiligen die ons door de eeuwen heen de diepe betekenis en de schoonheid van de liturgie hebben doorgegeven, waarbij zij altijd blijk gaven van grote nederigheid tegenover het gevierde Mysterie.'

Hij herinnert eraan dat de mis een plaats van eenheid moet zijn en niet van verdeeldheid. 'De eucharistische vreugde komt tot uiting en verspreidt zich daar waar de harmonie wordt hersteld, waar de waardigheid herleeft, waar gezag dienstbaarheid wordt en de vrijheid weer de overhand krijgt. Samen zullen wij de profetie zijn dat een verzoende wereld mogelijk is.'

De paus besluit: 'Deze kathedraal is opnieuw geboren, opdat jullie samen met haar mogen herboren worden in een elan van heiligheid en missionair engagement. Wees te midden van jullie volk de uitdrukking van het moederschap van de Kerk, die getuigend van Gods liefde de menselijke familie herbouwt en geneest.'

25 september • 17.00 uur • Parijs

Paus Leo komt aan in de kathedraal voor het vespergebed. Op het plein voor de kathedraal volgen duizenden mensen de viering op groot scherm. Volg de dienst via het missaal(Italiaans, Frans en Latijn).

25 september • 16.30 uur • Parijs

In de open pausmobiel rijdt paus Leo, onafgebroken links en rechts zwaaiend, langs een uitzinnige menigte door de straten van Parijs naar de Notre Dame kathedraal.

25 september • 15.30 uur • Parijs

Via de Square of Tolerance wandelen de directeur-generaal van UNESCO en paus Leo naar het gebouw en de zaal waar de toespraken zullen plaatsvinden. Onderweg wordt een olijfboompje geplant.

Na het welkomstwoord van El-Enany spreekt de paus het publiek toe. 'Ik ben gekomen als een herder om tot u spreken. We hebben een boodschap te delen met alle mensen van goede wil. Het engagement voor een rechtvaardige wereld is een gezamenlijke missie.' Het is een bijzonder beeldrijke en inspirerende toespraak.

25 september • 15 uur • Parijs

Intussen is paus Leo XIV aangekomen bij de UNESCO, de VN-organisatie voor onderwijs, wetenschap en cultuur. Het is de eerste keer in 46 jaar dat een paus dit hoofdkwartier bezoekt. In 1980 gaf paus Johannes-Paulus II een reflectie over cultuur, onderwijs en de waardigheid van de menselijke persoon. Paus Leo wordt verwelkomd door directeur-generaal Khaled El-Enany. Beiden hebben een korte bilaterale bespreking.

25 september • 12.40 uur • Parijs

Dan is het aan de paus om de welkomstwoorden te beantwoorden met een eerste toespraak op Franse grond. En dat doet hij in een vlot Frans. Er kan zelfs een knipoog vanaf: 'Ik verzeker u dat Frankrijk heel vaak in het hart staat van het gebed van de paus, die zijn Normandische wortels niet vergeet!' 

In het eerste deel van zijn toespraak prijst paus Leo de Franse geschiedenis en cultuur, waarbij hij de Franse leuze 'Vrijheid, broederlijkheid en gelijkheid' onderschrijft en grote namen als de Frans-joodse politicus en Nobelprijswinnaar René Cassin en auteur Georges Bernanos (Journal d'un curé de campagne,1936)

In een tweede deel spitst hij toe op het thema mensenrechten en vrede, vertrekkend van de bevestiging 'nogmaals' van het belang van het respect voor het recht op leven, 'basis van elk ander mensenrecht'. In Frankrijk heeft sinds kort een wet op het levenseinde. Hulp bij zelfdoding wordt mogelijk. Maar dat vermeldt de paus niet. Wel noemt hij uitwassen als genetische manipulatie, draagmoederschap en orgaanhandel. 'Er bestaat tegenwoordig een tendens om een snelle oplossing te vinden voor elk lijden. Maar dat kan uitdraaien op zelfbedrog.' En verder: 'Wanneer wetenschap en technologie niet worden geleid door een diepere wijsheid, kunnen ze onmiddellijke oplossingen bieden die ogenschijnlijk tegemoetkomen aan de wensen en het leed van mensen, maar die hen ernstig kunnen afleiden van het hogere doel waarnaar zij streven.'

Verder had de paus het in zijn toespraak uitgebreid over de situatie van christenen in het Midden-Oosten en de 'gesel van de oorlog'. Hij riep ten slotte op tot een bekering van harten om 'samen nog meer te werken aan de beschaving van de liefde in het hart van de wereld die zo complex en onderling afhankelijk is geworden'. Ten slotte moedigde de paus Frankrijk aan om zich in te zetten voor een ontwapende en ontwapenende vrede.

Zoals verwacht reflecteert de paus bij de UNESCO over nieuwe technologieën, zoals artificiële intelligentie. 'Nieuwe technologieën moeten ten dienste blijven staan van mensen en niet nog een nieuw instrument worden voor dominantie en onrecht.' Uit Magnifica humanitas herhaalt hij het beeld van de Toren van Babel, symbool van hoogmoed en chaos die eruit voortkomt.

25 september • 12.15 uur • Parijs

Het privé onderhoud met president Macron duurt veel langer dan de voorziene drie kwartier. Intussen zitten in de zaal vertegenwoordigers van de civiele gemeenschap, politici en diplomaten al een halfuur te wachten.

Is dit een manier van de Franse president om zijn moment toch te grijpen? Hij had graag een privé rondleiding gegeven aan de paus in de gerestaureerde Notre Dame, maar daar bedankte de paus voor. De president zal ook geen enkele viering bijwonen. Het Vaticaan hoedt zich voor recuperatie van het bezoek aan Frankrijk door andere partijen.

Om 12.20 uur schrijden paus Leo XIV en president Macron dan toch de zaal binnen. Ze nemen plaats en Macron houdt een verwelkoming. Daarin blikt hij vooruit op het programma van de paus en de thema's die aan bod zullen komen: interreligieuze dialoog en respect, migratie, zorg voor de schepping, het algemeen belang, AI, de menselijke verantwoordelijkheid. De toespraak getuigt van een grote eerbied voor de bijdrage van de paus aan deze thema's, zoals met de encycliek Magnifica humanitas.

25 september • 10 uur • Parijs

Om precies 10 uur luiden de kerkklokken in heel Frankrijk zeven minuten lang. Op dat moment komt paus Leo XIV aan op de luchthaven van Parijs-Orly. Hij wordt er opgewacht door president Emmanuel Macron. Na de ontvangstceremonie rijden ze in colonne naar het Elysée voor een kort officieel bezoek. Om 11.45 uur volgt een ontmoeting met de autoriteiten, vertegenwoordigers van de samenleving en diplomaten.

Het mag duidelijk zijn: Frankrijk kijkt uit naar dit bezoek, dat zowel uit een pastoraal als uit een politiek luik bestaat. De grote thema's van het bezoek zijn: het leven, vrede en Europa.

Achtergrond

Frankrijk kijkt met verrassend groot enthousiasme uit naar het pausbezoek. In het Stade de France, in de Parijse voorstad Saint-Denis, waren alle individuele kaartjes voor de wake met jongeren op vrijdagavond 25 september binnen een uur uitverkocht. Het heiligdom in Lourdes verwacht de maximale capaciteit van 150.000 mensen. Het land dat lang 'de oudste dochter van de Kerk' werd genoemd, kende de laatste decennia een grote achteruitgang van kerkelijkheid bij de bevolking, maar daar lijkt een kentering in te komen. Jonge mensen en volwassenen tonen een vernieuwde interesse in het christelijk geloof. Het aantal catechumenen (volwassen doopleerlingen) is indrukwekkend en loopt voor op de toenemende aantallen in buurlanden, waaronder ook België.

Lees ook

• 500.000 bezoekers verwacht voor mis met paus op Place de la Concorde in Parijs
• Waarom laten zoveel meer volwassenen zich dopen in Frankrijk?
• Brugs familiebedrijf levert 200 liturgische gewaden en 200 mijters voor pausbezoek aan Frankrijk