Aandacht voor spirituele noden bij dementie

Grijs, slechthorend en saai. Het zijn slechts enkele vooroordelen over senioren. ‘De realiteit is evenwel volstrekt anders’, zegt Lotte Beernaert, die dagelijks met ouderen in contact komt. ‘Hetzelfde geldt voor dementie, een complexe aandoening die helaas ook almaar vaker jongere mensen treft. Dementie is veel meer dan geheugenverlies of moeite hebben met woorden. Personen met dementie kijken naar de wereld vanuit een ander perspectief. Soms verandert ook iemands gedrag. Ook voor naasten is dat niet eenvoudig.’

Zonder woorden

Als pastor ondersteunt Lotte de spirituele en pastorale zorg in interactie met bewoners, vrijwilligers en collega’s. ‘Een dankbaar domein om in te werken’, zegt ze. ‘Als mens zijn we namelijk meer dan ons lichaam en onze geest. Wanneer mensen bij me langskomen, wordt hun levensverhaal doorbroken, waardoor zinvragen doorgaans spontaan opkomen. Het specifieke aan spirituele zorg is dat we zonder woorden zoveel kunnen zeggen. De katholieke Kerk is er één van veel woorden. De voorbije jaren ontdekte ik dat dat voor velen hun petje te boven gaat. In onze samenleving is er veel aandacht voor beredeneren en overdenken. Daardoor verdwijnt de kracht van de beleving. Aan de ervaring van onze beperkingen en kwetsbaarheden kunnen we immers vaak geen woorden geven. Het belevingsgerichte maakt dat we ook mensen die zich moeilijk kunnen uitdrukken kunnen raken.’ 

Tot de diepte komen

‘Belangrijk daarbij zijn vertragen en aandacht voor de kwaliteit van het nu’, vervolgt Lotte. ‘Ook voor mij als pastor is het soms puzzelen om alles georganiseerd te krijgen, maar in dialoog met bewoners ben ik genoodzaakt het langzaamaan te doen. Daardoor staat mijn werkritme vaak haaks op dat van andere collega’s. Ik heb meer tijd om mensen gewoon nabij te zijn. Die nabijheid is goud waard. Enkel zo kun je tot de diepte komen. De krachtigste momenten zijn immers vaak te vinden in de ruimte voor het onverwachte. Gelukkig worden we bijgestaan door vrijwilligers. Zij staan op een andere manier in relatie met de bewoners en hebben doorgaans meer tijd dan beroepskrachten.’

Ook samen eucharistie vieren vindt Lotte heel belangrijk. ‘De coronapandemie heeft de kern van eucharistie opnieuw helder gesteld. Het zit hem vaak in eenvoud en daarin herkennen veel ouderen zich, vooral ook mensen met dementie. Zo is het bijzonder te zien hoe iemand, met wie moeilijk contact leggen is, plotseling het Onze Vader meebidt. Op momenten van ‘niet weten’ bieden rituelen, liturgie en gebed houvast of een plek waar mensen kunnen thuiskomen. In de geborgenheid en eenvoud van de liturgie kan er ruimte zijn voor bezorgdheden. Het is een kunst ook voldoende aandacht te besteden aan zaken waarvoor men dankbaar was of is.’
 

Hoop, geloof en liefde

Mensen met dementie, hun mantelzorgers en naasten kennen veel verlies¬ervaringen. Helaas gaat dat vaak gepaard met uitsluiting van het dagelijkse leven en van de samenleving. ‘Het is aan ons om hen te omarmen en te zien als volwaardig’, meent Lotte. ‘Daarbij helpt het je eigen kwetsbaarheid te herkennen en te aanvaarden. Een andere kijk op de dingen kan ook helpen. Ook bij mensen met dementie verandert het zicht immers vaak. Dat is bijvoorbeeld duidelijk merkbaar in het beeld-atelier voor mensen met dementie van de Academie van Brugge. De betrokkenen maken gebruik van repetitieve patronen en duidelijke kleurverschillen en -contrasten. Vaak zijn er geen antwoorden of oplossingen, maar het is dankbaar telkens opnieuw te zoeken hoe we met elkaar in verbinding kunnen gaan. Om vervolgens in en vanuit die verbondenheid samen iets te beleven, te bidden, te zingen of te vieren. Dan kan er heel wat bewegen en vinden we soms hoop, geloof en liefde.’