Annelies Vanwalleghem schrijft boek over ‘kunst als instrument voor de ziel’

‘In een tijdperk waarin het leven snel en vluchtig lijkt, biedt kunst een verrassende spiegel voor de ziel’, meent Annelies Vanwalleghem (42) uit Kuurne. In haar boek Kunst als instrument voor de ziel. Meditatie in West-Europa 1450-1650en de tentoonstelling Faith No More in Abbey Kortrijk laat ze zien hoe beeldende kunst, van de late middeleeuwen tot de vroegmoderne tijd, functioneerde als middel om de ziel te verdiepen, te corrigeren en te troosten. ‘De ziel beschouw ik als een kern of een essentie’, vertelt Vanwalleghem. ‘Het deel van ons dat liefheeft, maar ook zoekt. Kunst kan een instrument zijn om die kern te onderzoeken en te verbinden met het hogere.’ 

Wereld vol betekenis

In haar boek legt Vanwalleghem uit hoe beelden gevoelens, gedachten en intenties oproepen die bijdragen aan zielenheil. ‘Omstreeks 1500 voelde de heilsgeschiedenis brandend actueel: door de zondeval verkeerde de ziel in nood. Dreigingen als sterfelijkheid, zondigheid en verlies van God waren dagelijks aanwezig. Kunst bood een meditatieve matrix waarin de devoot zichzelf kon onderzoeken en herstellen.’

Annelies’ eigen zoektocht begon al tijdens haar jeugd toen ze opgroeide omringd door prentkunst in het veilinghuis van haar vader. ‘Als tiener dacht ik niet na over de betekenis van die beelden, maar rond mijn dertigste keerde ik terug naar die kunst met andere ogen. Via cursussen kunstgeschiedenis en oude teksten ontdekte ik een wereld vol betekenis, die verrassend veel raakvlakken heeft met de huidige tijd. Om bepaalde details en motieven te begrijpen, las ik talloze meditatieve teksten uit de dertiende tot de vroegzeventiende eeuw. Pas toen besefte ik waarom dezelfde beelden telkens terugkeren en welke meditatieve functie ze hadden.' 

'Dat lezen en kijken heeft me veranderd: het gaf me innerlijke rust, relativeringsvermogen en een diepere blik op het spirituele. Gaandeweg groeide het besef dat deze kunst ook vandaag nog een functie heeft, misschien als een soort tegenwicht tegen de snelle en oppervlakkige inhoud die we dagelijks voorgeschoteld krijgen.’

Inmiddels is de prille veertiger alweer bezig met onderzoek voor een volgend project dat zich richt op een raadselachtige twaalfde-eeuwse sculptuur uit de privécollectie van bevriend kunstenaar Johan Tahon. ‘Door dit beeld ben ik dieper gaan duiken in de christelijke metafysica. In een volgende publicatie wil ik deze materie begrijpelijk en aantrekkelijk maken voor een breder publiek. Verlossing gaat niet enkel over  het hiernamaals, maar evenzeer over het leven. Kunst kan daarin een instrument zijn.’

Tentoonstelling 

De verbinding tussen verleden en heden vormt ook de kern van de expo 'Faith No More' waaraan Annelies meewerkte en die nog tot 1 maart te bezoeken is in Abbey in Kortrijk. De tentoonstelling confronteert bezoekers in een labyrint van ruimtes met visuele motieven als de schepping, de zondeval en de kruisdood. Oude meesterwerken gaan in dialoog met hedendaagse werken. 
Hoewel Annelies aangeeft dat haar geloof nog in volle ontwikkeling is, voelt ze zich persoonlijk sterk verbonden met de passiebeelden. ‘De Lamentatie van een onbekende Antwerpse schilder, met het uitgemergelde lichaam van Christus tegen kraakhelder linnen, raakt me elke keer opnieuw. Het medeleven dat dat oproept, loutert en biedt troost.’

Annelies Vanwalleghem, Kunst als instrument van de ziel, Uitgeverij Thoth, ISBN 9789068688962, 34,95 euro. Bestel hier.

De expo in Abby Kortrijk loopt nog tot 1 maart. Info: www.abbykortrijk.be