Deze 6 planten verwijzen naar de Drie-eenheid

Christelijke plantensymboliek hoef je doorgaans niet ver te zoeken:

• driedelige blaadjes of driekleurige bloemen verwijzen naar de Drie-eenheid;
• kruisbloemigen met vier kroonbladeren naar het kruis van Christus;
• vijf blaadjes naar de vijf kruiswonden van Jezus;
• doornen naar Zijn doornenkroon;
• puntige bladeren naar de lans waarmee Hij aan het kruis in zijn zijde werd gestoken, hoewel soms ook naar het zwaard waarmee Maria's hart volgens de profetie van Simeon doorboord zou worden (Lucas 2,34-35);
• witte vlekken op bladeren – denk aan de mariadistel (Silybum marianum) – zijn de druppels melk die Maria gemorst zou hebben tijdens het geven van borstvoeding.

Wil je in je tuin een herinnering planten aan de Drie-eenheid, dan kan je kiezen uit deze zes planten. Vijf ervan zie je ook regelmatig terugkeren in de marge van christelijke religieuze schilderijen. Je vindt ze bijvoorbeeld alle vijf op de Aanbidding van het Lam Gods van de gebroeders van Eyck: het viooltje, de klaver, de bosaardbei, de iris en de hazelaar. Het drieblad (Trillium-soorten) is een Noord-Amerikaanse exoot die pas later is ontdekt. 

#1 Driekleurig viooltje – Viola tricolor

Als er één plant is die aanspraak mag maken op zijn symbolische relatie met de Drie-eenheid, dan is het wel het driekleurige viooltje (Viola tricolor), in de volksmond ook wel drievuldigheidsbloem genoemd.

Daar is een mooie legende aan verbonden die ook wijst op een andere symbolische eigenschap van het viooltje: zijn nederigheid.

Het driekleurig viooltje zou vroeger een heerlijke geur gehad hebben, net zoals het maarts viooltje (Viola odorata). Het was omwille van die geur enorm geliefd. De mensen gingen het vaak plukken op de akkers, maar trapten daarbij het koren plat. Daarom vroeg het viooltje, in naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest, om hem die geur af te nemen. Zo geschiedde, maar op voorwaarde dat hij voortaan door zijn kleuren zou herinneren aan de Drie-ene God.

Het klassieke driekleurige viooltje is paars, geel en wit, maar in het tuincentrum zijn tegenwoordig vele varianten beschikbaar met andere kleuren of met slechts twee kleuren. Typerend zijn de lijntjes die vanuit het hart van de bloem vertrekken.

Vaak worden viooltjes te koop aangeboden in de late herfst en winter. Deze winterviooltjes zijn geen aparte soort, maar een viooltje dat laat in het jaar is gezaaid (augustus of september) om tijdens de wintermaanden te bloeien. Dat doen ze de hele winter lang uitbundig, zelfs als het sneeuwt.

Als je het driekleurig viooltje in de tuin laat uitzaaien, dan bloeien de nieuwe plantjes niet spontaan in de winter, maar wel van mei tot oktober. Kies een plaats in de halfschaduw met voldoende vocht en een voedselrijke bodem.

#2 Klaver – Trifolium-soorten

Een klavertje vier mag dan kortstondig geluk brengen, het alomtegenwoordige klavertje drie brengt met de Drie-eenheid duurzame vreugde.

De heilige Patrick zou bij de kerstening van Ierland (5de eeuw) een klavertje hebben gebruikt om de Drie-eenheid uit te leggen. De klaver – 'shamrock' – wordt nog steeds gebruikt als een officieus symbool voor Ierland, onder meer door het nationale rugbyteam en de nationale vliegmaatschappij Aer Lingus.

In de tuin is klaver een uitstekende bodembedekker en gazonvervanger. Bloeiende klaver is niet alleen mooi, maar ook belangrijk voor bijen en hommels. Bovendien is klaver een stikstofbinder, wat betekent dat hij stikstof uit de lucht haalt en via wortelknolletjes afgeeft, waardoor de bodem vruchtbaarder wordt. Vooral rode klaver (Trifolium pratense) blinkt hierin uit. Tegenwoordig worden klavers – vaak microklaver (Trifolium repens) – toegevoegd aan gazons om ze duurzamer (minder bemesting) en klimaatrobuuster (droogteresistenter) te maken. Incarnaatklaver (Trifolium incarnatum) is een decoratieve klaver met donkerrode bloemen uit Zuid-Europa.

Zaai klaver in het voorjaar (maart-mei) of najaar (september) op een zonnige plek. Klaver zaait zichzelf uit en vormt bij regelmatig maaien een dicht, groen tapijt.

#3 Bosaardbei – Fragaria vesca

Net als de klaver bestaat het blad van de aardbei uit drie delen en verwijst op die manier naar de Drie-eenheid. Bosaardbeien zie je samen met klavers, viooltjes en irissen op het middenpaneel van het Lam Gods. De bosaardbei (Fragaria vesca) is de wilde tegenhanger van onze doorgeselecteerde cultuuraardbei.

Volgens de middeleeuwse symboliek zouden de vruchten onderdeel zijn van het feestmaal in het hemelse paradijs. Wie al eens een bosaardbei heeft geproefd, weet dat dat niet al te ver gezocht is. Ze zijn wel klein, maar echte smaakbommetjes met een geparfumeerd aroma.

Zoals klaver is de bosaardbei een prima bodembedekker in de tuin die je kan toepassen op plaatsen met wat meer schaduw. Het plantje vermeerdert zich door bovengrondse uitlopers en vormt als hij het naar zijn zin heeft een tapijt dat ongewenste kruiden onderdrukt. In tegenstelling tot de cultuuraardbei die je niet jaar na jaar op dezelfde plaats kan kweken omwille van ziektes, kan je de bosaardbei gewoon aan zijn lot overlaten. Een echt paradijsplantje.

Verwar de echte bosaardbei niet met de goudaardbei (Waldsteinia ternata) en de schijnaardbei (Potentilla indica). Beide worden soms aangeplant als bodembedekker, maar hebben gele bloemen in plaats van wit. De eerste heeft geen vruchten en de tweede heeft vruchten die niet lekker zijn. De schijnaardbei wordt beschouwd als een invasieve exoot die je het beste niet aanplant.

#4 Blauwe lis - Iris germanica

Een minder evidente verwijzing naar de Drie-eenheid is de blauwe lis of iris (Iris germanica), die ook als Mariaplant gekend is omwille van zijn zwaardvormige bladeren.

De complexe en indrukwekkende bloem bestaat uit zes kroonbladeren, waarvan er doorgaans drie rechtop staan en drie naar beneden hangen. De eenheid van drie bestaat niet alleen in de hemel – de goddelijke personen Vader, Zoon en Geest – maar ook op aarde als de drie goddelijke deugden geloof, hoop en liefde.

In de tuin plant je de dikke wortelstokken van de blauwe lis op een zonnige plaats. De grond moet goed waterdoorlatend zijn, want als de blauwe lis te nat staat, gaat hij rotten. Hij kan wel goed tegen droogte. De blauwe lis kan ten prooi vallen aan de irisboorrups of schimmelziektes.

Wil je de blauwe lis vermeerderen, dan kan je 6 weken na de bloei in juni – dus rond half augustus – de wortelstokken opgraven, ze delen en weer uitplanten. Knip het blad daarbij voor tweederde af, plant de wortelstokken recht en laat ze een stukje boven de grond uitsteken. Dat doe je trouwens het beste elke paar jaar.

#5 Hazelaar – Corylus avellana

Hazelaars waren omwille van hun grote nut – hout, noten – alomtegenwoordig in de geschiedenis en kregen gaandeweg veel symbolische betekenissen. Van oudsher staat hij voor wijsheid en inzicht. De noten zouden het spirituele bewustzijn vergroten.

De 14de-eeuwse Engelse kluizenares en mystica Julian van Norwich zag in een visioen de hele kosmos – 'alles wat geschapen is' – als een hazelnoot in haar hand. Zo klein, zo kostbaar, zo kwetsbaar. Als God het niet geschapen had, in stand hield en liefhad, dan zou het verzinken in het niets.

De heilige Augustinus vergeleek de ongepelde hazelnoot met de Drie-eenheid. Het dunne vliesje, de harde schaal en de zachte kern vormen samen één noot. Zo was ook de mens volgens hem naar dat Drie-ene model geschapen: met vlees (vliesje), beenderen (schaal) en ziel (kern).

In de tuin is de hazelaar een grote struik (tot 6 meter hoog) met veel troeven:

1. lekkere noten voor onszelf en grotere dieren als eekhoorns en gaaien;
2. als een van de vroegste bloeiers leveren de katjes stuifmeel aan bijen en hommels;
3. bruikbare takken voor allerhande tuinconstructies;
4. bladeren en snoeisnippers zijn prima materiaal als mulch en voor compostering;
5. zijn schaduw biedt verkoeling tijdens hete zomers.

Er zijn soorten beschikbaar met extra grote noten zoals 'Halle'sche Riesen' en 'Webb's Prize Cob'. Mogelijk nadeel is dat de hazelaar een windbestuiver is en veel pollen produceert. Sommige mensen krijgen er hooikoorts van.

#6 Drieblad – Trillium-soorten

Als afsluiter nog eentje met drie blaadjes. Drieblad of boslelie (Trillium-soorten) is een groep van bodembedekkende lage plantjes met drie blaadjes die meestal zonder steel aan de stengel vastzitten. Ook de bloemen hebben drie kroonbladeren, wat de symboliek van drie nog versterkt. Drieblad groeit via ondergrondse knolvormende uitlopers. Van nature komen deze soorten voor in het zuiden van de VS en ook in Azië.

Bij ons kan je verschillende Trillium-soorten soms vinden in het tuincentrum. Het zijn planten voor de schaduw of halfschaduw onder bomen of struiken, bij voorkeur op een zure bodem die niet uitdroogt en niet nat blijft staan. Ze zijn kieskeurig en bovendien kan het enkele jaren duren voor ze aanslaan. Een uitdaging voor de geduldige tuinier. Maar ja, ook het leren aanvoelen van de Drie-eenheid vergt geduld en jaren van innerlijke groei.