Romy Kersten over haar favoriete heilige: Maria Magdalena, de ‘apostel der apostelen’

Toen ik in april 2022 als volwassen catechumeen mijn doopnaam mocht kiezen, koos ik ’Maria’. Natuurlijk heb ik een grote liefde voor Onze-Lieve-Vrouw, maar ik koos de naam in de eerste plaats omdat ze verwijst naar mijn favoriete heilige, Maria Magdalena. Ik bewonder haar en kan mijzelf in haar vinden. Als ik kunst zie waarop ze is afgebeeld, ben ik altijd geraakt en gefascineerd. Vooral de waardering die ze van paus Franciscus (opnieuw) kreeg, motiveert mij iedere dag.

Maria Magdalena is een heilige om wie veel mysterie hangt en over wie veel is gespeculeerd. Was zij de vriendin van Jezus of een prostituee en grote zondares? Wat je hiervan ook denkt, het is zeker dat zij een bijzondere plaats had in de missie van Jezus. Wat wij van haar kennen uit de Bijbel kan ons veel leren over Gods doel en liefde voor ons.

Door de eeuwen heen ontstond rond Maria Magdalena een rijke legendevorming. Hoewel de evangeliën haar duidelijk presenteren als een trouwe leerling van Jezus, werden later ook andere Bijbelse vrouwen met haar vereenzelvigd. Zo werd ze vanaf de zesde eeuw, mede door een preek van paus Gregorius de Grote, vaak gezien als de anonieme zondares die de voeten van Jezus met haar tranen waste. Hierdoor ontstond het beeld van Maria Magdalena als voormalige prostituee. 

Ook werd zij in de traditie regelmatig gelijkgesteld aan Maria van Bethanië, de zus van Marta en Lazarus, en soms zelfs aan de overspelige vrouw die door Jezus van steniging gered werd, hoewel ook daarvoor geen Bijbelse grond bestaat. 

In de moderne tijd kreeg de speculatie een nieuwe wending door romans en films. Een omstreden interpretatie van een passage uit het Evangelie van Filippus heeft mede geleid tot films zoals The Da Vinci Code. Hierin wordt Maria Magdalena voorgesteld als de geliefde van Jezus, maar ook dit vindt geen steun in de evangeliën.

Maar wat weten wij over Maria Magdalena uit de Schrift? Maria is een van de belangrijkste nieuwtestamentische figuren. Ze is afkomstig uit Magdala, een vissersstadje aan de westoever van het meer van Galilea. 

We komen haar voor het eerst tegen in het evangelie volgens Lucas, waar Jezus haar bevrijdt van de kwelling van zeven demonen. Ook weten wij dat zij samen met andere vrouwen, zoals Johanna en Susanna, met Jezus meereist en zijn missie met eigen middelen ondersteunt. (Lucas 8,3). 

We lezen niet veel meer over haar tijdens het leven van Jezus. Helemaal aan het einde van zijn leven zien wij haar wel opnieuw prominent aanwezig. Wanneer de meeste apostelen gevlucht zijn, blijft Maria nabij het kruis. Maar daar blijft het niet bij.

Mijn favoriete Bijbelverhaal is al jaren de ontmoeting tussen Maria Magdalena en de verrezen Heer in het evangelie volgens Johannes (20,11-18). Nadat Jezus is gestorven, gaat Maria huilend naar het lege graf. Ze is ontredderd en begrijpt niet waar het lichaam van haar Heer is gebleven. Wanneer Jezus naast haar staat, herkent zij Hem niet en denkt ze dat Hij de tuinman is. Pas wanneer Jezus Maria bij haar  naam roept — ‘Maria!’ — verandert alles. Op dat woord herkent zij Jezus en roept uit: ‘Rabboeni’, wat ‘meester’ betekent. Wanneer zij Hem wil vasthouden, zegt Jezus: ‘Houd Mij niet vast’, maar geeft Hij haar een bijzondere opdracht: zij moet naar de leerlingen gaan en hun dit alles vertellen. Maria doet precies dat en wordt zo de eerste verkondiger van de verrijzenis. Vol vreugde gaat zij naar de leerlingen met de woorden: ‘Ik heb de Heer gezien!’

Wanneer we dit verhaal op ons laten inwerken, zien we een waarheid waar we allemaal op een bepaald moment in ons leven blind voor kunnen zijn: God is zoveel dichterbij dan we ons kunnen voorstellen. Juist in de diepte, juist wanneer we niet meer weten hoe wij verder moeten. Wanneer we ons verlaten voelen door God, bijvoorbeeld door het verlies van een geliefde of na het maken van een grote fout, trekken we ons vaak terug in ons verdriet. Dit overkwam ook Maria Magdalena, zo sterk zelfs dat ze niet doorhad dat Jezus zelf al die tijd bij haar was.

Als tweede lezen wij in deze Bijbelpassage dat Jezus Maria bij haar naam noemt. Het lijkt misschien een detail, maar pas op dat ogenblik herkent Maria Hem. Ik moet er mijzelf vaak aan herinneren dat Jezus ook ons bij naam roept. In een wereld waarin we constant lijken te worden beoordeeld op onze prestaties en fouten, is het zo belangrijk dat iemand ons ziet voor wie wij echt zijn, zonder vooroordelen.

Tot slot nodigt Jezus Maria uit om het goede nieuws van de verrijzenis te delen. Het klinkt misschien wat koud wanneer Jezus haar zegt: ‘Houd Mij niet vast’. Of, in andere vertalingen: ‘Raak Mij niet aan’. Maar juist dat inspireert mij iedere dag om over het geloof te spreken. God heeft voor ieder van ons een plan. Het is geen gesloten plan en niet iedereen zal geroepen worden om missionaris van beroep te zijn. Toch is ons geloof en de vreugde daarvan niet iets dat wij voor onszelf moeten houden. Wij mogen allemaal leven in Zijn plan en Zijn liefde uitdragen.

Precies door dit verhaal wordt Maria Magdalena al eeuwenlang ‘apostel der apostelen’ genoemd, een bijzondere eretitel. In de eerste eeuw werd aan de getuigenis van een vrouw veel minder waarde gehecht dan aan die van een man. Hoe bijzonder is het daarom dat Jezus ervoor kiest zich na de verrijzenis als eerste aan Maria te tonen. 

De kerkvaders hadden dit al vroeg door. Hippolytus van Rome erkent haar rol als eerste verkondiger en Augustinus van Hippo gebruikt voor het eerst de officiële term apostola apostolorum. Hoewel er in de Middeleeuwen ook verwijzingen zijn naar haar rol, kreeg deze titel in 2016 opnieuw bijzondere aandacht. In het Heilig Jaar van Barmhartigheid verhief paus Franciscus haar gedachtenis, die jaarlijks op 22 juli plaatsvindt, tot een liturgisch feest. 

Misschien is dat wel de reden waarom Maria Magdalena mij zo inspireert: zij laat zien dat onze roeping niet afhangt van ons verleden of wat andere mensen van ons zeggen, maar van onze bereidheid om Hem in liefde te volgen.

Heilige Maria Magdalena, Apostel der apostelen, bid voor ons!

• Romy Kersten is masterstudent Theologie en Religiewetenschappen aan de KU Leuven, katholieke spreekster, schrijfster en influencer (@romykersten19).