“Niet het aanbidden van de as, maar het doorgeven van het vuur”

Door Ilse De Deyne, dienst zorgpastoraat bisdom Brugge

Op dinsdag 16 juni kwamen pastores, pastoraal medewerkers en voorgangers in gebed samen in het Grootseminarie van Brugge voor de jaarlijkse ontmoetingsavond van de Dienst Zorgpastoraat van het bisdom Brugge. Het is intussen een mooie traditie geworden: wanneer de zomer lonkt, wordt tijd gemaakt voor een avond waarop medewerkers uit verschillende zorg- en welzijnsvoorzieningen elkaar ontmoeten, ervaringen delen en nieuwe inspiratie opdoen.

Dit jaar stond het thema ‘traditie’ centraal. Wat betekent traditie vandaag? Hoe kan een eeuwenoude geloofstraditie mensen blijven voeden in een snel veranderende samenleving? En hoe geven zorgpastores en pastoraal medewerkers in zorg- en welzijnsvoorzieningen, mee vorm aan wat we hebben ontvangen?

"Wanneer we over traditie spreken, denken mensen soms spontaan aan iets uit het verleden", vertelt bisschoppelijk gedelegeerde Piet Vandevoorde. "Maar voor ons gaat het vooral over een bron die leven geeft. Traditie is niet iets dat achter ons ligt. Ze leeft doordat mensen haar telkens opnieuw opnemen, bevragen en doorgeven."

Voor de organisatoren was het belangrijk om niet alleen de rijke kanten van de kerkelijke traditie te benoemen, maar ook de vragen die ermee verbonden zijn. "Traditie is nooit enkel een succesverhaal geweest", vervolgt Vandevoorde. "Ze draagt ook de sporen van menselijke beperktheid. Dat mogen we niet wegstoppen. Tegelijk geloven we dat juist het eerlijke gesprek daarover ons helpt om dichter bij de kern van het evangelie te komen."

Kern van de christelijke traditie ligt niet in structuren of gewoonten

Hendrik De Vriese, verantwoordelijke pastoraal in Curando Midden en zorgpastor in PC Beernem, treedt die gedachte bij: “De ontmoetingsavond is een mooi jaarlijks moment van verbinding. Ik kreeg weer even het gevoel : ‘ik sta er niet alleen voor... Ik voel me als een stroompje in een bredere rivier’. Zo een ervaring is toch bemoedigend. Het maakt me krachtiger. Het thema ‘traditie’ deed ons ook stilstaan bij de verbondenheid tussen verleden, heden en toekomst. ‘Traditie’ doet vandaag onvermijdelijk stilstaan bij de pijn van mensen die geleden hebben onder onze traditie. Hun pijn vraagt om onze aandacht en om heling. Bij mij kwam het woord ‘mededogen’ naar boven drijven als een blijvende oefening in het hier en nu van mijn werk met vaak kwetsbare of gekwetste mensen, in de zorg voor mezelf, in het omgaan met collega’s en in het doorgeven van wat ons werd aangereikt aan de volgende generatie ...”

Vanuit die overtuiging verkenden de deelnemers het thema langs verschillende invalshoeken. In kleine groepen gingen zij op weg doorheen het Grootseminarie, een plek waar generaties gelovigen hebben gezocht, geleerd en gebeden. De historische gebouwen vormden daarbij meer dan een decor. Ze herinnerden aan de vele mensen die hen voorgingen en nodigden tegelijk uit om vooruit te kijken: wat geven wij vandaag door aan de volgende generatie?

Een videomontage met persoonlijke getuigenissen was één van de haltes in dat parcours. Verschillende stemmen lieten zien hoe traditie niet alleen wordt doorgegeven, maar ook telkens opnieuw wordt beleefd en inspireert.

Zo getuigde Lindsy Desmet, coördinator van de Beroepsvereniging voor Zorgpastores, over de roeping die volgens haar aan de basis ligt van elke pastorale inzet. Zij benadrukte dat antwoorden op Gods roepstem altijd gepaard gaat met verantwoordelijkheid voor medemensen, de wereld en de schepping. Tegelijk wees ze op de moed die nodig is om vandaag op een authentieke manier over geloof en pastorale zorg te getuigen.

Ook bisschop Lode kwam aan het woord. Hij herinnerde eraan dat de kern van de christelijke traditie niet in structuren of gewoonten ligt, maar in Jezus Christus zelf: degene die mensen niet veroordeelt maar aanvaardt, begrijpt en vergeeft. Met het beeld van het mosterdzaadje sprak hij over een geloof dat soms klein en broos lijkt, maar tegelijk de kracht heeft om uit te groeien tot een boom. De traditie omschreef hij als diepgeworteld, gastvrij en breed: gevoed door Christus en tegelijk uitreikend naar de mensen van vandaag.

Zulke persoonlijke verhalen maakten duidelijk dat traditie niet begint bij structuren of boeken, maar bij mensen die hun geloof handen en voeten geven. 

Ann Claerhout, pastoraal medewerker in Dominiek Savio, vertelt: “De getuigenissen vond ik bijzonder verrijkend. In het verhaal van Lindsy Desmet herkende ik veel van mijn eigen ervaring bij de keuze voor een nieuwe professionele richting. Ook de vergelijking van het geloof met een boom door mgr. Lode Aerts bleef me bij, vooral het beeld van de boom met de kruin naar beneden. 

Tijdens de wandeling doorheen de pandgang zetten verschillende quotes en vragen me aan het denken. Sommige uitspraken raakten me zo sterk dat ik ze meteen noteerde. De tocht nodigde uit om stil te staan bij zaken waar je in het dagelijkse leven niet altijd bewust bij stilstaat. Het is onmogelijk om alles wat dit losmaakt meteen te verwoorden, maar voor mij was het een heel verrijkende ervaring die nog verder nazindert.”

Minstens even belangrijk als de inhoudelijke verdieping was de ontmoeting zelf. Volgens Elien Rogiers van de dienst zorgpastoraat ligt daar een van de grote sterktes van de avond: "Wij merken telkens opnieuw hoeveel deugd het doet wanneer mensen uit verschillende werkvelden elkaar ontmoeten. Vaak werken zij verspreid over de vele zorg- en welzijnsvoorzieningen, als verantwoordelijke voor pastorale zorg of als lid van een klein team spirituele en pastorale zorg." 

Verleden, heden en toekomst samen

Voor Veronique Doom, zorgpastor van Woonzorgnetwerk Spirit campus Avondrust in Varsenare, is dat precies wat de ontmoetingsavond zo waardevol maakt. Zij vergelijkt de avond met een moment van herbronning:

De ontmoeting met collega's uit andere zorg- en welzijnsvoorzieningen, de uitwisseling van ervaringen en de inspiratie die ik hier opdoe, doen ongelooflijk veel deugd. Het is telkens weer een avond waar ik naar uitkijk."

Na de verschillende ontmoetingsrondes kwamen alle deelnemers samen in de kapel van het Grootseminarie. Die ruimte vormde een krachtige verbeelding van het thema van de avond. Op de plaats waar generaties voor hen samenkwamen om te bidden, namen de aanwezigen letterlijk hun plaats in binnen een traditie die hen voorging en die zij vandaag verder vormgeven.

In gebed, Schriftlezing en stilte werden zij uitgenodigd stil te staan bij de vraag welke elementen uit de traditie hun eigen geloof voeden en hoe zij die bron levend kunnen houden in hun dagelijkse engagement. Het evangelieverhaal waarin Jezus in de synagoge de woorden van Jesaja op zichzelf betrekt, klonk daarbij als een uitnodiging om ook vandaag de Blijde Boodschap concreet gestalte te geven.

Het afsluitende zegengebed bracht verleden, heden en toekomst samen. Dankbaar voor allen die hen voorgingen, vroegen de aanwezigen om woorden en tekenen te vinden die Gods aanwezigheid ook vandaag zichtbaar en voelbaar maken, zodat de christelijke traditie kan blijven inspireren en bron kan zijn van kracht en hoop.

Nick Vermeirsch van de dienst zingeving in AZ Groeninge blikt terug: “Als beginneling in het ziekenhuispastoraat heb ik de ontmoetingsavond als heel verrijkend ervaren. In het bijzonder heeft het zegenmoment door bisschop Lode Aerts mij diep geraakt. In gesprekken met andere pastores vertelden we over onze eerste ontmoetingen met God en hoe we in dit prachtige werk zijn geplaatst.

Onze weg, waarop God zelf de weg verlicht als de zon, en de Geest waait als een frisse wind, elke dag opnieuw. Iemand zei tijdens de avond: 'je ziet aan jouw ogen en glimlach dat God in jou woont'. Die woorden hebben mij zo'n deugd gedaan.”

De ontmoetingsavond was ook een gelegenheid om stil te staan bij mensen die hun engagement afronden en met pensioen gaan. Hun inzet herinnert eraan dat traditie altijd gedragen wordt door concrete mensen die hun talenten ten dienste stellen van anderen. Tegelijk werden nieuwe zorgpastores en pastoraal medewerkers verwelkomd, waaronder een aantal zij-instromers die de opleiding zorgpastoraat volgen, en werden ook enkele voorgangers in gebed die hun mandaat vernieuwden in de bloemetjes gezet. Een duidelijk teken dat het verhaal verdergaat.

Misschien vat dat het best samen wat traditie vandaag kan betekenen: geen museumstuk dat zorgvuldig en onaangetast bewaard moet worden, maar een levende stroom waarin elke generatie haar eigen plaats zoekt. Daarom blijft ook de uitspraak die aan Gustav Mahler wordt toegeschreven zo treffend: “traditie is niet het aanbidden van de as, maar het doorgeven van het vuur”. Traditie leeft van wat wordt doorgegeven. Ze is nooit af, maar een verhaal waaraan mensen blijven schrijven. En precies daardoor blijft ze, ondanks alle uitdagingen, mensen samenbrengen, inspireren en dragen.