Met Otheo en VIA Don Bosco naar Benin. Volg onze 6 lezers in deze liveblog

7 november · 22.30 uur · Cotonou

Tijd om te vertrekken. Zowat iedereen heeft een microbe te pakken, de beruchte Afrikamicrobe namelijk. Nu al verlangen we om terug te komen naar dit indrukwekkende continent. De wijsheid en spiritualiteit die we hier hebben leren kennen, een mix van eeuwenoude religie en christendom, doet van dit volk een warme gloed uitgaan.

Aan Bruno het laatste woord van de dag. En dat is: ontwikkeling. Hij legt de nadruk op de twee delen van het woord ont-wikkeling. Niet elke ontwikkeling is vooruitgang. Soms kan het ook een ontmanteling zijn van de eigenheid. De ontwikkelingssamenwerking, die zoals VIA Don Bosco de nadruk legt op 'samenwerking', ondersteunt een ontwikkeling in positieve zin. Een ontwikkeling waarin niemand wordt achtergelaten en mensen in hun kracht gezet worden om bewust mee te bouwen aan de toekomst van hun land.

7 november · 17.30 uur · Cotonou

Onze lezers blikken terug op de projecten van VIA Don Bosco. Wat is volgens hen de impact van deze ngo? Bekijk het filmpje. 

7 november · 12.30 uur · Ouidah

We staan onder een heel bijzondere boom: de zeldzame witte vijgenboom, ooggetuige van de mensonterende slavenmarkt die hier ontstond in 1440 (en duurde tot in de 19de eeuw). De handelaars waren vooral Portugezen, die hier als eerste Europeanen voet aan wal zetten. Maar ook Groot-Brittannië, Frankrijk, Denemarken en Nederland waren hier actief. Ze onderhandelden met verkopers, militairen en de elite. Vooraleer de slaven vervoerd werden, werden ze 'gestockeerd'. Als sardienen werden ze tegen elkaar gestapeld. Dat overleefde lang niet iedereen. Het was 'voorsorteren' alvorens de nog meer uitputtende tocht aan te vatten. Doden en zieken werden in een massagraf achtergelaten.

De oorspronkelijke witte vijgenboom is omgevallen, maar werd vervangen door een nieuw exemplaar, al is die boom  'zo zeldzaam hier als twee kapiteins op één schip'.  Wisdom vergelijkt de boom met een reliek in de katholieke Kerk. Deze boom verbindt mensen vandaag met hun voorouders die hier het leven lieten. Grote bronzen beelden om de boom heen confronteren ons met die onvoorstelbaar wrede geschiedenis. Waarom ze half verstopt zijn onder blauw zeil? Op vraag van internationale organisaties die ze aanstootgevend vinden... Woke in de andere richting? We zijn beschaamd in hun plaats.

Ook de volgende plek wordt gemarkeerd door een boom – de 'vergeetboom' genoemd. Mannen moesten er 9 keer rondlopen, vrouwen 7 keer, om hun oude leven te vergeten. Nadien waren ze geen mens meer, maar handelswaar. Hier bevindt zich ook het massagraf.

De site is nog volop in restauratie. De regering zet sterk in op herinneringseducatie in het onderwijs. Onze gids ziet het als een waarschuwing aan de kinderen om niet de gevaarlijke oversteek naar Europa te proberen maken. Waarom zou je je leven wagen, net zoals onze voorouders, die zelfs geen keuze hadden?'

Dan komen we langs de 'boom van de terugkeer'. Daar liepen de slaven 3 keer omheen om hun geest te laten terugkeren naar het geboorteland. Dan waren de slaven klaar voor een lijdensweg tot aan het strand, waar ze in prauwen werden ingescheept om vandaar over te stappen op het grote schip voor de transatlantische overvaart. Daar is later een poort geplaatst, de 'poort zonder terugkeer'.

Als we onze gids vragen wat het hem doet wanneer hij dat allemaal vertelt, zegt hij: 'Het is alsof mijn hart uitgerukt wordt.'

'Ik zou in jullie plaats vol haat en woede zitten, denk ik', zegt iemand. 'Is dat niet zo?' Absoluut niet, verzekert Wisdom. 'Haat en wrok leiden nergens toe. Iedereen beseft ook dat dit het verleden is, iets wat nakomelingen van de slavendrijvers vandaag niet ongedaan kunnen maken.'

Zonder te veralgemenen, kunnen we wel stellen dat de Afrikaanse cultuur vergevingsgezind is. Ook de bevolkingsgroep van de Fon, die afstammen van het koninkrijk Dahomey dat een centrale rol speelde in de hele handel, wordt niet gebrandmerkt. In Benin leven wel veertig verschillende bevolkingsgroepen met nog meer talen, maar ze delen allemaal eenzelfde basis. De eeuwenoude vodunspiritualiteit is de bron. Maar Wisdom zegt het nog anders: 'We zijn eerst en vooral Afrikaan. Onze andere identiteiten komen daarbovenop.'  

7 november · 11.00 uur · Ouidah

In Ouidah bezoeken we de beroemde pythontempel, een gebouw met een eeuwenoude spirituele betekenis, daterend van de 13de eeuw. Hier worden slangen vereerd door het plaatselijke volk, de Ho-eda (door de Fransen vervormd tot Ouidah, zoals ze de stad ook noemden). Onze plaatselijke gids is priester (dessou) in deze tempel. Hij toont de tien littekens in zijn gezicht. Ze worden aangebracht bij jonge kinderen als teken van hun toebehoren tot de gemeenschap (al wordt tegenwoordig minder en minder gedaan. Ook aanverwante groepen hebben overigens littekens, elk hun eigen aantal.)

Volgens hun geloof, een stroming binnen vodun (voodoo), heeft de slang helende krachten. Er leven er hier zeker honderd in meerdere 'kloosters'. Eén keer in de maand hebben ze honger en worden ze vrijgelaten om muizen te gaan vangen. Win-win! De bevolking brengt de slangen terug naar de tempel terwijl ze nog aan het verteren zijn. Dat duurt een vijftal dagen. Dan kunnen ze er weer een maand tegen.

We mogen één voor één een slang vasthouden en worden uitgenodigd ze te strelen. Bij de slangenput legt de dessou uit dat je kunt bidden met je handen naar de dieren gericht. Op onze vraag spreekt hij luidop een gebed uit. Daarbij wenst hij ons vrede en voorspoed toe. Iemand kwaad toewensen is in deze traditie overigens geen geldig gebed, zo leren we. Je mag alleen voor goede dingen bidden. Wie voodoo nu nog associeert met verwensingen en een doodscultuur, kent duidelijk niet het hele verhaal.

Ver van te beweren dat we nu grote kenners zijn, kunnen we toch zeggen dat de spiritualiteit van voodoo vooral gaat over vrede en harmonie. De slang met zijn helende krachten herkennen we in de Griekse cultuur. Ze keert tot op vandaag terug in het embleem van de geneeskunde. Ook andere factoren komen terug in grote godsdiensten. In Benin is vodun de basisspiritualiteit van de mensen, perfect combineerbaar met een religie als islam of christendom.

6 november • 22.30 uur • Cotonou

Het laatste woord is aan Bo vandaag. Haar woord van de dag: de andere kant.

'Vandaag was onze daginvulling anders dan anders. Na op vier dagen zowat alle projecten van VIA Don Bosco in Cotonou en omstreken te hebben bezocht, stonden vandaag heel andere ontmoetingen op het programma. Na de middag voeren we met een (gemotoriseerde) pirogue naar Ganvie, 'dorp op het meer'. Ik heb nog nooit zoiets gezien. Een dorp - zeg maar stad - van 75.000 mensen in paalwoningen. Een ferme toeristische troef. Ganvie ligt op 15 km van de Dantokpa-markt, waar zoveel straatkinderen rondlopen. Het is een heel andere realiteit.'

6 november · 19.30 uur · Cotonou

Het einde van de reis komt in zicht. In het filmpje hieronder vertelt Bruno wat hij wil meenemen van wat hij hier gezien en ervaren heeft.

6 november · 15 uur · Ganvié

Onze gids Wisdom, die verantwoordelijk is voor VIA Don Bosco in deze regio, heeft een uitstap voor ons geregeld: naar Ganvié. Deze adembenemende plek staat in alle toeristische gidsen van Benin en wordt soms het Venetië van West-Afrika genoemd. De stad van 75.000 inwoners bestaat volledig uit paalwoningen en ligt aan het Meer van Ganvié, waar deels zout water uit de oceaan en deels zoet water door stroomt. De stad ontstond in 1717 als een schuiloord voor het Tofinuvolk, dat werd achtervolgd door krijgers van het machtige Koninkrijk Dahomey. Wie krijgsgevangen werd genomen, werd doorverkocht aan Europese slavenhandelaren.

De legende vertelt dat de koning van de Tofinu zich transformeerde in een arend om een goede schuilplek te zoeken. Vervolgens transformeerde hij zich in een kaaiman om zijn volk te vervoeren. Hij heeft een gigantisch standbeeld vlakbij de moskee op het eiland. (Er zijn overigens ook meerdere kerken.)

6 november · 11.30 uur · Cotonou

Op de ambassade maken we kennis met ambassadrice Sandrine Platteau en Karl Vandepitte van de sectie ontwikkelingssamenwerking. En wie komen we ook nog tegen? Réginald Moreels!

6 november · 8.00 uur · Cotonou

Vandaag mogen we uitslapen. Op het programma staat later op de voormiddag een bezoek aan de ambassade. Voor VIA Don Bosco een belangrijk moment, want de ambassades worden om advies gevraagd door de Belgische overheid bij de evaluatie en subsidiëring van projecten.

Terugblikkend op de voorbije dagen schrijft Jamila in een Facebookpost: 'En daar zit voor mij de rode draad van deze twee dagen. Solidariteit over grenzen heen. Investeren in mensen. Niet omdat het zielig is, maar omdat het werkt. [...] Als deze jongens en meisjes een vak leren, een kind leren liefhebben, een eigen zaak starten, dan geeft Benin later terug wat het nu nodig heeft: mensen die zelf verder kunnen. Daarom is opbouwwerk, sociaal werk en straathoekwerk zo wezenlijk. Het is geen zachte sector, het is de ruggengraat. Het is traag werk, onzichtbaar werk, werk dat je niet meteen ziet in een begroting. Maar wie daarop snoeit, snoeit in het hart van de samenleving. Je kunt een haven uitbouwen en een begroting in evenwicht brengen, maar als je de plekken wegneemt waar een kind van de straat wordt opgevangen of een tienermoeder leert zorgen, dan snijd je precies weg wat een samenleving overeind houdt.'

5 november • 20.30 uur • Cotonou

Als we aan Patricia vragen welk woord voor haar vandaag komt bovendrijven, zegt ze: 'Subtiliteit.'

'Toen ik de kinderen in Maison Cathi bezig zag aan het tafelvoetbal, heb ik ze zitten observeren', vertelt Patricia, die ergotherapeute is van opleiding en in het dagelijkse leven bezig is met tewerkstellingsondersteunende maatregelen bij VDAB. 'Terwijl de haantjes-de-voorste druk aan de stangen draaiden, keken de volgers toe en nog anderen staarden dromerig voor zich heen. Ik dacht: die hebben zo'n nood aan een knuffel. Maar tegelijk zouden ze het niet toelaten. Père Severin benadert hen volgens mij met de juiste balans tussen afstand en nabijheid. Een subtiele balans, die ook bleek uit de manier waarop hij over de jongens sprak. Hij gaf niet veel prijs van de precieze omstandigheden waarin ze op straat trachten te overleven. Uit respect, denk ik. Wij begrepen genoeg.' 

5 november · 14.30 uur · Porto Novo

Gislain was daarnet weigerachtig om zijn verhaal als straatkind te vertellen. In Maison Cathi komen we er toch nog iets meer over te weten. Directeur Severin, een salesiaan, herinnert zich de aankomst van Gislain nog als de dag van gisteren. We schrijven 2005. Gislains vader was boer en visser, maar stuurde zijn zoon van 10 naar de oom (een rekbaar begrip in Afrika) om daar te helpen in de schrijnwerkerij en een centje te verdienen voor thuis. Dat werk was totaal niet besteed aan Gislain met zijn groene vingers. Na een tijdje liep hij er weg.

Zo kwam hij op de Dantokpa-markt terecht, waar hij al snel opgemerkt werd en naar Maison Cathi gebracht om hem te helpen re-integreren. Alles bijeen heeft Gislain dus gelukkig niet lang op straat geleefd, hooguit enkele dagen. Gelukkig voor hem! Vanuit Maison Cathi kon hij snel georiënteerd worden naar de tuinbouwopleiding. De rest van het verhaal is geschiedenis... (je leest het dieper in de blog).

De maximumcapaciteit in Maison Cathi is 17 kinderen. Op dit moment zijn er in totaal 14. De kinderen moeten elke dag opstaan om 6 uur. De dag begint met huishoudelijke taken, maar verder staat er weinig op het programma. Soms wat animatie, tekenen om de concentratieboog te verhogen, voetballen en 's avonds wat tv kijken. Alleen op zondag mogen ze buiten: naar de mis in de parochie, die ook bediend wordt door de salesianen. Na de mis is er steevast feest en animatie met de andere kinderen van de buurt.

'Waarom staat er zo weinig op het programma?', willen we weten. De kinderen lijken zich te vervelen. De uitleg is logisch. Sommigen hebben jaren op straat geleefd en zijn hun eigen baas geweest. Je moet ze niet meteen in een keurslijf van activiteiten dwingen. Ook de aankleding van de ruimtes is bijzonder sober. Sommige kinderen slapen op de speelplaats op een matje in plaats van in een bed. 'De overgang van de straat naar een normaal leven mag niet te bruusk zijn. Bovendien slapen ook andere mensen in Benin vaak gewoon op een matje, dat is niet raar. Als ze terug naar huis gaan, moeten ze zich nog kunnen aanpassen.'

Harde realiteit. Maar als we terugdenken aan het verhaal van Gislain, beseffen we dat ook voor deze kinderen nog een heel ander leven in het verschiet kan liggen. Terwijl de ene na een week klaar is om zich voor te bereiden op het vervolg van zijn leven, zijn de meesten hier drie maanden, sommigen zes en een uitzondering al twee jaar. Maar voor elk van de kinderen houdt Don Bosco de hoop levend. 

5 november · 12.00 uur · Porto Novo

Nu komt hét succesverhaal van VIA Don Bosco. En dat vinden we op het landbouwbedrijf Agronomie Vivi.Zo'n 11 jaar geleden studeerde Gislain Ahounou af in de richting tuinbouw van Centre Garelli. Over zijn leven daarvoor wil hij niet veel kwijt: 'Ja, dat klopt, ik leefde toen op straat.' Maar dat is dus een eeuwigheid geleden. Voor ons staat een man van 30, helemaal in zijn kracht.

Als kind had Gislain al groene vingers. De salesianen merkten dat gauw op toen hij bij hen in de opvang verbleef. Na zijn afstuderen hielpen ze hem om op te starten. Zo kon Gislain een lapje braakliggende grond huren. Wat begon met enkele komkommers, is intussen uitgegroeid tot een terrein van 0,5 ha, waarop hij 15 verschillende teelten verbouwt. Daarnaast heeft hij nog vier andere gronden, zelfs in Nigeria.

De slakken die tussen de sla kruipen, worden opgegeten door de kippen die vrij tussen de groenten scharrelen of in een afgesloten ruimte geplaatst om ze te kweken voor verkoop. Op een andere plek houdt Gislain vijf hanen. Daar verblijven ook zijn beste kippen, waarvan de eieren onder meer dienen voor voortplanting. Volgend plan: vissen kweken. Tussen het groen staan al bakken met blauw zeil. Laat maar komen.

Gislain heeft een 'Mozartiaans' talent voor integrale landbouw. Na zijn studies stopte hij niet met zich bij te scholen, maar daarnaast leerde hij vooral door te doen. Onthouden wat lukt en wat niet lukt. En strategisch werken. Gislain maakt vijfjarenplannen. Nog af te vinden: een winkel waar hij zijn eigen producten kan verkopen, rechtstreeks naar de klant. Hij heeft leerlingen in dienst en geeft cursussen, ook online. Op Facebook wordt hij gevolgd door 40.000 mensen!

5 november · 8.30 uur · Porto Novo

Weer op bij het krieken van de dag. Vandaag rijden we naar de hoofdstad Porto Novo. Daar heerst een heel andere sfeer dan in het razendsnel ontwikkelende Cotonou. De hoofdstad geeft eerder een plattelandse indruk. Veel straten zijn niet geasfalteerd, maar je hebt hier niet het wat grauwe karakter van Cotonou. De straat liggen er over het algemeen schoon en slaperig bij.

We zijn aangekomen bij de salesianen. Het klooster annex opleidingscentrum ademt ruimte en groen, een echte oase. Behalve paters en broeders verblijven hier ook een veertigtal kinderen en jongeren die met de politie in aanraking kwamen. Kruimeldieven die al te vaak opgepakt werden, weglopers, straatkinderen die door een sociaal werker werden opgemerkt en voor hulp aangegeven. Een tiental van deze kinderen loopt hier ook school in Centre Garelli. Net als in Maison Marguerite wordt hier een verkorte lagere school aangeboden. Daarna kunnen ze kiezen tussen drie ateliers: motormechanica, snit en naad en tuinbouw.

De kinderen staan in rijen op ons te wachten. De allerkleinste, het 3-jarig dochtertje van een lerares, verwelkomt ons met een boeketje, dat Bo in ontvangst mag nemen. We smelten bij zoveel schattigheid.

4 november • 22.30 uur • Cotonou

Tine vat dag 3 samen in één woord: licht. Als in 'licht aan het einde van de tunnel' en een Godslamp die altijd brandt.

Kinderen die dachten dat hun kans op onderwijs verkeken was, krijgen hier een nieuwe kans. 'Er komt terug licht in hun leven', zei zuster Joséphine. En bij zuster Auxilia klonk het: Le soleil brille toujours. De zon schijnt altijd. Tine: 'In letterlijke zin is dat hier een feit. Maar in hun leven hebben de tienermoeders al meer de schaduw van de zon ervaren dan haar licht. Ik wist dus even niet goed hoe ik die slogan moest verstaan. Wellicht bedoelt ze het ook in religieuze zin, God als lichtbaken voor hun leven.'

Tines mooiste moment van de dag: de baby's van de tienermoeders die op de schoot van de directrice en andere begeleidsters heerlijk lagen te slapen.

4 november • 16.00 uur • Cotonou

Daarna is het de beurt aan Albérique (23) om ons team te ontvangen. Nu staan we voor een sjiek restaurant, wijd en zijd bekend om zijn spaghetti's: La Plénitude. Albérique studeerde af in Maison de l'Espérance in hetzelfde jaar als Modeste en mocht na zijn stage in dit restaurant blijven werken. Hij is nu zelfs chef de cuisine! Of we niets willen eten? Dat past helaas niet in het programma, maar we willen wel iets drinken.

Terwijl Albérique alweer in de keuken aan de slag is voor afhaalmaaltijden of een klant in de zaal, praten we verder met de patronne, maar we komen geen keukengeheimen te weten. Ze houdt het geheimzinnig op 'de kruiding' en we mogen net nog weten dat die niet à l'Italienne is maar wel à la Beninoise.

4 november • 14.30 uur • Cotonou

De leerlingen schotelen ons een heerlijke maaltijd voor. Intussen praat ik met zuster Joséphine, directrice van Maison de l'Espérance (we zijn weer aan de overkant in het opleidingscentrum). Net als zuster Auxilia ook een prachtmens met pretlichtjes in de ogen. Ze sluit de ogen niet voor de grote uitdagingen waar de kinderen voor staan, maar dat houdt haar niet tegen om elke kleine overwinning uitbundig te vieren en hen voortdurend aan te moedigen.

Ze vergezelt ons op huisbezoek bij twee oud-leerlingen. De eerste is Modeste (20). Hij heeft zijn naam niet gestolen, zo bescheiden is hij! Eerst vliegt hij zuster Joséphine om de hals. Hij knielt en blijft haar omhelzen, in tranen. Dan herpakt hij zich en schudt nu ook ons één voor één de hand, telkens door beide benen knielend. Hij bedankt ons uitgebreid dat we naar zijn restaurant zijn gekomen. 'Chez Romantique', staat in sierlijke letters op een houten kraampje buiten op straat. In de voorste kamer legt de sociaal assistente van Maison de l'Espérance uit dat de vloer nog niet verhard was toen ze hier voor de eerste keer kwam.

Het restaurant bevindt zich in de tweede ruimte, zo'n twee op vier meter. En echt, hier zit een klant te eten. Achterin mogen we de keuken en afwasplaats zien. In dit pand (een groot woord) is Modeste opgegroeid met zijn jongere broer en twee zussen.

Dan vertelt de jongen zijn verhaal. Een restaurant openen was altijd al zijn grote droom. Zijn nonkel zou hem daarbij helpen, maar hij is onverwacht overleden. Einde verhaal. Modeste is dan maar naar de Dantokpa-markt getrokken om wat te verdienen. Toen zijn vader via een vriend hoorde van het aanbod van Maison de l'Espérance, zag hij een kans voor Modeste. Daar is de toekomst van de jongen opnieuw beginnen schijnen. 

4 november • 12.00 uur • Cotonou

Ontmoeting van de dag: zuster Auxilia.

Ze is afkomstig uit Italië en was overste van de zusters van Don Bosco in de provincie West-Afrika (Togo, Benin, Ivoorkust, Burkina Faso). Maar sinds twee maanden is ze de mama van tien meisjes en hun baby's in Maison du Soleil. Een stralende persoonlijkheid, waar je meteen van houdt.

Net als in de school hiernaast, worden de begeleiders niet met 'juf' of 'mevrouw' aangesproken, maar met 'tante'. Bedoeling is echt om hier een familiale en huiselijke sfeer te creëren. Zuster Auxilia legt uit: 'De meeste meisjes komen uit een gebroken thuissituatie. Hier ervaren ze soms voor het eerst wat het is om in een rustige en liefdevolle omgeving te leven en zich te ontwikkelen.'

Maar van hun baby leren houden, is voor velen een grote uitdaging. Een van de baby's moest zelfs elders opgevangen worden, omdat de moeder het kind probeerde te verstikken. Zo schattig als ze daar voor ons liggen te slapen, zo hartverscheurend openen ze ongewild bij elke aanblik het trauma dat deze jonge vrouwen, soms nog maar 14 jaar, is aangedaan. Vaak zijn de meisjes na de korte opleiding van 9 maanden bij Maison de l'Espérance, en 3 maand stage, niet klaar om terug naar hun familie (of een pleegfamilie) te gaan. Hoe dan ook wordt het contact onderhouden en kunnen de meisjes bij elk probleem opnieuw hier terecht.

4 november • 8.00 uur • Cotonou

Vandaag zijn het de zusters van Don Bosco die ons ontvangen. Eerst in Maison de l'Espérance, waar ongeschoolde jongeren een korte opleiding van 9 maanden krijgen. Ze kunnen kiezen tussen keuken, bakkerij, verzorging en patisserie. Elke afdeling heeft zijn eigen kleur van schort.

De slogan is hier: En Maison de L'Espérance l'Espoir revient (In het Huis van de hoop, keert de hoop weer). De meeste cursisten zijn meisjes. Sommigen wonen in het gebouw hiernaast, ook door de zusters gerund. Dat is Maison du Soleil. We horen af en toe hun baby'tjes huilen.

3 november • 21.30 uur • Cotonou

Aan Jamila vandaag om de dag in één woord samen te vatten. En dat is: 'Verscheurend.'

'Niet dat we geen mooie dingen meegemaakt hebben: twee jongeren die hun toekomst maken met naald en draad, ’s avonds een potje voetbal op het strand en ten slotte de straatkinderen die veilig de nacht ingaan in Maman Marguerite. Maar toch schuurt alles. De sloppenwijken waar we Damienne ontmoetten, waren onwaardig. Punt. Maar de mensen waren dat niet. Ze zijn veerkrachtig, vriendelijk en vrolijk. Dat is het verscheurende: ik kan de ellende niet mooipraten en de mensen niet tot die ellende reduceren. Beide waar. Geen troostend woord dat dat wegneemt.'

3 november • 20.30 uur • Cotonou

De avond valt. Kinderen van de Dantokpa-markt, die we vanmiddag hebben gezien in de barakken, druppelen binnen in Maman Marguerite. Wat vanmiddag nog een school was, wordt nu omgetoverd in een nachtopvang. Er zijn ook 14 kinderen van de school zelf die hier 's nachts verblijven. Zij hebben nog niet zo lang geleden de overstap gemaakt van het straatleven naar het engagement dat 'school' heet.

Tot 21.30 uur kunnen ze binnenkomen. Dan weerklinkt het avondwoordje en is het tijd om te gaan slapen. Sommigen hebben er niet op gewacht en liggen al op de harde vloer in een diepe slaap.

3 november • 16.30 uur • Cotonou

Na de middag doen we twee huisbezoeken. Eerst houden we halt bij Damienne (22). Ze is oud-leerling van Maman Marguerite en bouwde in haar bescheiden huisje van golfplaten een eigen atelier uit. Tussen het afval scharrelen enkele graatmagere kippen rond. Maar het huisje van Damienne is een en al kleur. Met kleurrijke doeken heeft ze de voordeur en de wanden aangekleed. Ze toont ons de naaimachine die ze van Maman Marguerite kreeg om zich te installeren. En dan vertelt ze haar verhaal: 'Grace à Dieu', klinkt het keer op keer. Maar de tranen springen tegen wil en dank in de ogen als ze een tip van de sluier oplicht van de miserie waar haar familie doorging. Ze woont hier nu samen met haar jongere zusje.

Nadat ze enkele jurken heeft getoond, besluiten we zelf ook onze maten te laten opmeten. Tegen vanavond zou er al een lang hemd moeten klaar zijn. Benieuwd! Bij vertrek zijn we verbouwereerd. Hoe rijmen we het optimisme dat Damienne uitstraalt met de troosteloosheid van haar buurt? Ze zegt zelf dat ze hier onmogelijk klanten kan ontvangen...

Maar terwijl we daar nog over nadenken, zijn we al bij Romuald beland. Ook hij heeft zich kunnen installeren als naaier. Nu is het een van de mannen die een hemd met borduursel bestelt. Dat zal iets langer duren. Eric mag zijn aankoop verwachten tegen donderdagavond.

3 november • 11.30 uur • Cotonou

We gaan te voet naar de Dantokpa-markt. Het krioelt hier van het volk. Het ene stalletje naast het andere, een wirwar van motoren en volgepropte karren die vooruit geduwd worden. Het zweet staat op het gelaat. En dan staan we voor twee containers, die hier bekend staan als de barakken van de paters en zusters van Don Bosco. Eén voor de jongens, één voor de meisjes. Dicht opeen luisteren we naar wat de animatoren en kinderen hier te vertellen hebben.

Maman Marguerite, de school waar we net waren en waar ook slaapgelegenheid is voor een veertigtal kinderen, is opgestart om de kinderen die overdag naar de barakken komen, ook ‘s nachts op te vangen. De kinderen geven een heel geagiteerd en druk. Ze zijn totaal niet klaar voor school, wat een verschil met de rust gisteren in Saint Jean Bosco!

Een jongen vertelt in het Fon waarom hij hier komt: ‘Omdat ik hier goede raad krijg. Als ik koorts heb, word ik hier geholpen.’ Een andere jongen zegt: ‘Als ik eraan denk om iets te stelen, dan ga ik naar Maman Marguerite. Ik moet leren niet te stelen, me te wassen en zo. Als ik een wonde heb aan de voet, kan ik hem laten verzorgen… Ik vind er ook bescherming, zodat niemand me iets aandoet.’

3 november • 9.30 uur • Cotonou

Deze ochtend bezoeken we Maison Marguerite. De naam verwijst naar de moeder van Giovanni (Don) Bosco. Hier krijgen kinderen en jongeren die nog nooit naar school gingen, een verkorte basisschool van 3 jaar, waarna ze kunnen aansluiten in het beroepsonderwijs. Père Jacques heet ons welkom bij het ochtendwoordje (vandaag een uurtje later dan gisteren – 8 uur). Hij legt aan de kinderen waarom we hier zijn: 'VIA Don Bosco helpt ons met materiaal kopen voor de klas. Ze hebben misschien meer middelen, maar we maken allemaal deel uit van één wereld, dus ze delen.' Dan stelt hij zijn ‘eerste minister’ voor. De jongen mag komen vertellen wat ze doen in Maison Marguerite. Daarna ontmoeten we de +16-jarigen, die de verkorte opleiding doorlopen hebben en nu een van de drie ateliers volgen: vitrerie (ramen maken), snit en naad, kapper.

Er zijn 150 leerlingen in het totaal, verdeeld over vijf klasgroepen van telkens een 30-tal leerlingen. We bezoeken de klassen. In het eerste leerjaar zitten ze aan de letters r en s vandaag. In het tweede leerjaar kunnen ze zowaar al een hele brief overschrijven van het bord. Of ze die ook kunnen lezen? We doen de proef op de som. En ja hoor. We staan stomverbaasd. En of ze hier hun doelen halen!

2 november • 22.00 uur • Cotonou

Gevoel dat bijblijft na de eerste dag: hoop.

We hebben veel liefde gevoeld vandaag: van de leerkrachten en directeur, leerlingen onderling, ouders en buurten. Naast liefde hebben we fierheid geproefd. Meer of minder arm, elke mens is kostbaar in Gods ogen. Daarvan lijken de mensen die we vandaag ontmoet hebben, ook diep overtuigd. We hebben armoede gezien, maar geen teneergeslagenheid. Hoop vat het goed samen.

2 november · 18.00 uur · Cotonou

's Avonds nodigen enkele leerlingen ons uit bij hen thuis. De één blijkt in een mooi huis te wonen, een andere in een compound met drie kamers van golfplaten die uitkijken op een gemeenschappelijke koer. Op die koer wordt gekookt door de drie mama's die hier met hun in totaal elf kinderen wonen. De verschillen zijn groot. Ondanks de grote financiële ongelijkheid valt het op dat op straat iedereen elkaar groet en kinderen gewoon samen spelen.

Eric bezocht het huis van Immanuel, een van de jongeren die enkele weken geleden zelf op uitwisseling was in België. Hij vroeg hem waar die kalme sfeer op school aan te danken is. Het antwoord van Immanuel trof Eric: 'Wij zijn één grote familie.' Hoe zouden we dat gemeenschapsgevoel in onze scholen in Vlaanderen kunnen opkrikken, vraagt hij zich af. 'Ik zit met veel vragen na deze eerste dag. Enerzijds vind ik de grote armoede van veel mensen hier schrijnend, anderzijds is er zoveel mooimenselijkheid. Stel dat de moderniteit hier oprukt tot in de steegjes, gaat dan ook die onderlinge verbondenheid niet verloren?'

2 november • 14.00 uur • Cotonou

Wat ons opvalt: het is zo rustig op deze school. We vragen hoe dat komt. Enerzijds is er een cultuur van respect voor de autoriteit van ouderen en leerkrachten. Anderzijds is er ook een grote motivatie van leerlingen en ouders, die zich inspannen om het schoolgeld te kunnen betalen.

Een van de uitdagingen voor de school is de beroepsopleidingen voortdurend moderniseren. We zien inderdaad dat de ateliers zeer eenvoudig zijn uitgebouwd. Toch is deze school een referentie voor het hele land. Hier studeren de beste leerlingen af, die dan weer een beurs kunnen krijgen voor verdere studies. 

Dankzij VIA Don Bosco hebben ze onlangs topografische kaarten aangekocht, materiaal dat ze anders moesten huren. De vrije scholen worden in het geheel niet ondersteund door de overheid.

De tewerkstelling is een andere grote uitdaging. Daarvoor hebben ze een eigen bureau in de school, maar het blijft moeilijk in een stad en land waar de meeste mensen moeten rondkomen met minder dan twee euro per dag en vooral leven van informele arbeid, zoals straatverkoop.

2 november • 11.00 uur • Cotonou

Onze dag begint vroeg: opstaan om 5.30 uur, ontbijt een halfuur later. En om 7 uur staan we al op de speelplaats met honderden jongeren van de school Saint Jean Bosco. Stilte wanneer de vlag gehesen wordt. Dan doet directeur Emmanuel, een jonge salesiaan, het ochtendwoordje, gevolgd door een gebed. Onze groep wordt voorgesteld en Carla Reynders van VIA Don Bosco bedankt de leerlingen voor hun gastvrijheid.

We mogen twee per twee klassen observeren. Om 10 uur is het pauze. Via het overlegcomité van leerlingen is die verlengd door een halfuur. En dat is wel nodig, want het is al lunchtijd. Moeders verzorgen de keuken, een kleine bijverdienste. We zien borden met rijst en kip passeren, beignets, broodjes. Zelf voelen we ook al een hongertje. Maar wij eten vanmiddag bij de salesianen.

1 november · 12 uur · Zaventem

Klaar voor vertrek!

Meteen mee

In juli lanceerde Otheo een oproep: wie wil er mee naar Benin met VIA Don Bosco? Een 100-tal lezers stuurde een motivatiebrief in. Daaruit konden echter maar 6 kandidaten worden geselecteerd, geen sinecure! In onderstaande filmpjes stellen ze zichzelf voor.