30 miljoen euro voor een Caravaggio: welke controversiële paus staat er op dit portret?

De Italiaanse staat heeft een schilderij gekocht van Caravaggio (1571-1610). Het is een van de weinige portretten die de Italiaanse barokmeester  maakte. Italië telde 30 miljoen euro neer, een van de grootste bedragen die het land ooit aan een afzonderlijk kunstwerk besteedde. De bevoegde minister verdedigt de aankoop door te wijzen op het unieke karakter van het werk, en het voornemen om topwerken uit privaat bezit te houden en voor het grote publiek toegankelijk te maken. Dit werk was tot 2024 in privébezit.

Caravaggio's portret dateert uit 1598 en toont Maffeo Barberini (1568-1644), een jonge clericus en leeftijdsgenoot van Caravaggio die in Rome snel opgang maakte. Hij was op dat moment 30. Op het schilderij zien we Barberini met indringende blik wijzen naar iets wat voor de kijker verborgen blijft. In zijn rechterhand houdt hij een opgevouwen blad papier. 

Meer dan tien jaar na Caravaggio's vroege dood zou Barberini tot paus worden verkozen: Urbanus VIII. Dat bleef hij 21 jaar, waarmee de 17de-eeuwse paus tot de weinige pausen behoort met een pontificaat van meer dan twintig jaar. 

Lees ook

Caravaggio schildert 5 manieren om met macht om te gaan

Lees het volledige artikel

Kunst en cultuur — maar ook macht — speelden een belangrijke rol in het lange pontificaat van Urbanus VIII:

• Hij was de laatste paus die de pauselijke staat uitbreidde.
• Voor decoratie in het Vaticaan (en de productie van wapens...) werd brons geplunderd uit het Pantheon. Vandaar de beroemde uitspraak quod non fecerunt barbari, fecerunt Barberini, ‘wat de barbaren nalieten, wordt nu door de Barberini gedaan’.
• Urbanus VIII bouwde in het Vaticaan een wapenarsenaal uit en versterkte de haven van Civitavecchia.
• De paus was beschermheer van kunstenaars en wetenschappers en schreef zelf poëzie. Bernini kreeg zijn eerste grote opdrachten van hem. Hij gaf opdracht om de Trevi-fontein te bouwen.
• Tijdens zijn pontificaat werd Galileo Galilei naar Rome  geroepen om de leer van Copernicus af te zweren.
• Nepotisme was aan de orde van de dag: Urbanus VIII begunstigde familieleden om de familiedynastie uit te bouwen. Vandaag kan je in Rome nog tal van verwijzingen zien naar de Barberini-dynastie.
• Zijn populariteit bereikte een dieptepunt door tal van nieuwe belastingen en de verloren oorlog tegen de hertog van Parma.

Het portret van Caravaggio zal te zien zijn in het Palazzo Barberini.

Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610) maakte furore met vaak religieus geïnspireerde schilderijen. Die vallen op door hun directe, emotionele zeggingskracht, met een verbluffend gebruik van het zogeheten clair-obscur. Even berucht waren het moeilijke karakter en opvliegende aard van de schilder, die bij een moord betrokken was en naar Sicilië vluchtte.