Belgische heiligenencyclopedie erkend als werelderfgoed door Unesco

Het omvangrijke archief van de Société des Bollandistes, de jezuïetengroep die al sinds de 17de eeuw levensverhalen van heiligen verzamelt en kritisch analyseert, is opgenomen in het prestigieuze 'Memory of the World'-register van de Unesco. Hiermee wordt het belang van dit unieke culturele erfgoed internationaal erkend. Paus Franciscus bezocht het archief tijdens zijn bezoek aan België in september 2024.

Drie eeuwen heiligenonderzoek

De kern van het archief is de Acta Sanctorum, opgezet als een kritische encyclopedie van alle (!) heiligen uit zowel het Oosten als het Westen. Een titanenwerk dat werd begonnen door de Belgische jezuïet Jean Bolland in 1643 en werd voortgezet door collega's die al snel de naam 'Bollandisten' kregen.

Niet alleen de omvang van het werk boezemt ontzag in, maar ook de werkwijze. Bolland was een pionier van de historische kritiek. Verschillende bronnen vergelijken en met respect citeren, was een nieuwe praktijk in die tijd. Zijn tijdgenoten schroomden niet om bronnen naar eigen inzicht aan te passen wanneer hen dat beter uitkwam. Ook correspondeerden Bolland en zijn volgelingen met geleerden uit de hele wereld.

Het resultaat, de Acta Sanctorum, omvat 60.000 pagina’s verspreid over 67 boekdelen, gepubliceerd tussen 1643 en de vroege 20ste eeuw.

Uniek archief in Brussel

Naast de gepubliceerde Acta Sanctorum omvat het archief van de Société des Bollandistes in Brussel honderden banden met handgeschreven correspondentie, heiligenlevens die werden overgeschreven uit middeleeuwse handschriften die soms geheel verloren zijn gegaan en zo'n 700 koperplaten die werden gebruikt om illustraties te drukken. Omdat koper doorheen de eeuwen een kostbaar materiaal bleef, zijn de bewaarde platen bijzonder zeldzaam.

De Société des Bollandistes zet het werk van Jean Bolland nog altijd voort. Hun bibliotheek, gevestigd in een vleugel van het Collège Saint-Michel in Etterbeek, bevat naar schatting een half miljoen boeken, wellicht de grootste verzameling ter wereld van historische en wetenschappelijke studies over heiligenlevens. Ze ontvangen er gastonderzoekers van over de hele wereld en geven het tijdschrift Analecta Bollandiana, een academisch platform voor kritische hagiografie. Ook werken ze aan digitale databanken waarmee ze hun erfgoed wereldwijd toegankelijk maken. 

Erkenning als cultureel topstuk

De opname van het Bollandistenarchief in het 'Memory of the World'-register is een symbolische erkenning met grote internationale uitstraling. Slechts vijf andere Belgische topstukken vielen eerder deze eer te beurt, waaronder archieven van de oude Universiteit van Leuven, de Plantin-Moretusdrukkerij in Antwerpen en de Internationale Solvay-conferenties voor natuurkunde en scheikunde.

De Société des Bollandistes reageert trots op de erkenning en rekent op de steun van sympathisanten, mecenassen en gastonderzoekers om dit erfgoed te behouden en breder toegankelijk te maken. Het huidige team bestaat uit vijf onderzoekers: drie leken en twee jezuïeten. Met de hulp van een bibliothecaris, een catalograaf en een fondsenwerver streven zij ernaar om de inspiratie van Jean Bolland voort te zetten.

Bronnen: Société des Bollandistes (Engels) - Unesco Memory of the World (MoW) Register (Engels)