‘Achter die open reputatie schuilt een gemeenschap waar paters elkaar mijden, novices afhaken en visitaties geen verbetering brengen’, schrijven journalisten Celine Timmerman en Hendro Munsterman. Ze interviewden een pater, twee oud-abten, ontgoocheld uitgetreden jonge kandidaten en een coach die probeerde verbetering te brengen (maar de scheefgegroeide relaties bleken vastgeroest). Sociale onveiligheid en falend toezicht zijn structurele problemen, bevestigt generale abt Jos Wouters in het interview. 'Het zou iedereen een dienst bewijzen als die helder en open benoemd zouden worden.'
Sociale onveiligheid en falend toezicht zijn structurele problemen, bevestigt generale abt Jos Wouters in het interview.
De abdij van Berne is het oudste nog actieve klooster van Nederland, maar ze is met sluiting bedreigd. Als de omstandigheden niet zouden beteren, 'doet ze zichzelf de das om', aldus Wouters. Dezelfde structurele problemen gelden echter ook op veel andere plaatsen van de orde, zegt hij. De generale abt, die zelf van 2006 tot 2018 abt was van Averbode, ziet vier structurele problemen.
Ongeschikte kandidaten • Vanuit een overlevingsreflex nemen abdijen mensen aan, die ‘volstrekt ongeschikt zijn’ voor het kloosterleven. Ze zoeken geen religieus leven, maar bescherming. De kerk ‘trekt marginale mensen aan’.
Geen samenwerking • Norbertijnenabdijen hebben elk afzonderlijk een verregaande autonomie. Samenwerking zou kunnen helpen om uitdagingen zoals de nodige vorming voor psychisch kwetsbare personen en de begeleiding ervan, samen aan te pakken, maar dat gebeurt niet.
Bazigheid • Innerlijke zwakheid wordt vaak gecompenseerd door bazigheid. ‘Religie werkt dan als een exoskelet: hard vanbuiten om de zwakheid vanbinnen te verbergen.’ Leden van religieuze gemeenschappen denken vaak dat zij ‘hun godsdienstige of liturgische opvattingen moeten verdedigen, of zelfs moeten doordrukken’. Dan krijg je een verziekte sfeer. ‘Mensen binnen een gemeenschap worden dan elkaars tegenstanders en er kan nauwelijks nog gewoon, normaal, vriendschappelijk, kameraadschappelijk, broederlijk, contact plaatsvinden.’
Geen tegenmacht • ‘Interne regels die misstanden zouden moeten voorkomen, schieten tekort. Adviezen die bij visitaties van kloosters worden gegeven, worden vaak niet opgevolgd’, schrijft ND. De mogelijkheden tot ingrijpen door de abt-generaal zijn beperkt.
Wouters vindt dat de autonomie van de abdijen ‘nu wel op haar grenzen is gestoten’. Op het volgende generaal kapittel van de orde in 2030 (!) moeten deze vragen opgepakt worden, vindt hij. Er moeten meer begeleiding, toezicht en coaching komen van buiten de orde. En de meeste Europese abdijen zullen verdwijnen.
Seksueel misbruik
Het drieluik in het ND bevat ook een artikel over de benedictijnenabdij van Vaals, dat ook verwijst naar eerder onderzoek van de krant over de abdijen van Doetinchem en Keizersberg. Hier gaat het niet alleen over verziekte relaties, maar ook over seksueel misbruik. Een klacht die tegen een pater van Keizersberg werd neergelegd, werd evenwel deze week door het gerecht geseponeerd.
