Kerk mist AI-trein door verouderde ideeën, vindt theologe en biologe

De snelle opkomst van artificiële intelligentie (AI) is een van de kernthema's van het pontificaat van paus Leo XIV. Al onder Franciscus werkte het Vaticaan aan ethische kaders waardoor de ontwikkeling van AI ten goede moet komen voor de mens.

Maar volgens Ilia Delio hanteert de Kerk daarbij verouderde ideeën. Delio is een Amerikaanse franciscanes, theologe en biologe – een combinatie die we zelden in één persoon verenigd zien. Wellicht kan zij juist daardoor een nieuw licht werpen op de relatie tussen technologie, mens en geloof.

In een opiniestuk in National Catholic Reporter stelt zij dat het Vaticaan vasthoudt aan het beeld van een ‘statische God’ wiens schepping beschermd moet worden tegen technologische overheersing. Volgens haar maakt AI daarentegen deel uit van een dynamisch scheppingsproces waarin mens en technologie samen evolueren. Daarom, zegt Delio, heeft de Kerk helaas weinig zinvols te zeggen over de snelle ontwikkelingen rond AI. 'De AI-trein is al tientallen jaren geleden vertrokken en de Kerk was er niet bij.' 

‘Statische God’ versus dynamisch scheppingsproces

Volgens Delio richt de kerkelijke benadering van AI zich vooral op het beschermen van de menselijke waardigheid, met een nadruk op grenzen en gevaren. Deze antropocentrische visie miskent volgens haar dat technologie, net als de mens zelf, onderdeel is van een voortdurend wordend universum. Ze verwijst naar denkers als Teilhard de Chardin, die de komst van nieuwe vormen van bewustzijn – ook via technologie – als deel van Gods scheppende werk beschouwde.

Mens en technologie in co-evolutie

Delio benadrukt dat computers en digitale technologie intussen diep verweven zijn geraakt met menselijke cultuur en identiteit. De scheidslijn tussen mens en machine vervaagt, en in de praktijk vormen zij hybride systemen die samen evolueren. Vanuit die realiteit pleit zij voor een theologisch kader dat deze co-evolutie erkent in plaats van technologie uitsluitend als ‘hulpmiddel’ te zien.

Beperkt begrip van intelligentie

In de nieuwe AI-richtlijnen maakt het Vaticaan een scherp onderscheid tussen menselijke intelligentie (creatief, spiritueel, moreel) en kunstmatige intelligentie (computationeel, logisch, mechanisch). Delio waarschuwt dat dit een te rigide scheiding is. Volgens haar moet intelligentie genuanceerder worden gezien als een spectrum dat zich in verschillende vormen en systemen kan manifesteren.

Oproep tot theologische vernieuwing

Om relevant te blijven, vindt Delio dat de Kerk haar denken over schepping, God en mens moet verbreden. Dat betekent: weg van een achterhaalde antropologie met een binaire logica en in de richting van een evolutionair begrip van de complexe verbanden tussen mens, technologie en schepping. Alleen zo kunnen Kerk en theologie volgens haar bijdragen aan een zinvol gesprek over AI en de toekomst van de mensheid.