Nieuw NBV21-lectionarium voor liturgie vanaf 2027
21/05/2025 - 10:46
Vanaf de advent 2027 krijgen Vlaamse katholieken in de zondagseucharistie de lezingen te horen uit de nieuwste Bijbelvertaling voor Nederland en Vlaanderen: de NBV21. Dat maakte de bisschoppenconferentie van België bekend, samen met het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap (NBG), dat de NBV21 in 2021 uitbracht. Voor het eerst in vijf eeuwen delen protestantse en katholieke Kerken dezelfde Nederlandse Bijbelvertaling.
Het Lectionarium is een liturgische uitgave waaruit tijdens de eucharistieviering wordt voorgelezen. Het bevat de Bijbellezingen volgens een vast leesrooster en in een bepaalde samenhang: op zondagen een tekst uit het Oude Testament (in de paastijd uit Handelingen), een Psalm, een passage uit één van de brieven en een evangelielezing. De zondagslezingen volgen een driejarige cyclus.
Het huidige voorleesboek uit de Bijbel – het zogenaamde ‘Lectionarium’ – dat katholieken gebruiken bij de eucharistie en andere kerkelijke vieringen, dateert uit de jaren zestig en zeventig. Qua tekst sluit het nauw aan bij wat in 1975 de eerste Willibrordvertaling zou worden. Omdat het taalgebruik intussen gedateerd raakte en de tekst soms wat ver verwijderd blijft van de bronteksten, beslisten de Vlaamse bisschoppen om vanaf de advent 2027 te werken met een nieuw Lectionarium, met als Bijbelvertaling de NBV21.
Er tonen zich in de huidige versie van het lectionarium geregeld problemen met de begrijpelijkheid en de voorleesbaarheid – onder meer door ouderwets taalgebruik, achterhaalde werkwoordsvormen, kromme zinsconstructies en gebrekkige samenhang tussen zinnen. Dit heeft er mede toe geleid dat in tal van parochies en geloofsgemeenschappen bijvoorbeeld de tweede lezing vaak wordt weggelaten.
Met de keuze voor de NBV21 brengen de Belgische bisschoppen een vertaling binnen in de liturgie die geschreven is in hedendaags, natuurlijk Nederlands. Natuurlijk Nederlands is niet hetzelfde als gewoon of gemakkelijk Nederlands. In de taal en de wereld van de Bijbel, en in de liturgie tout court, moet men nog steeds thuiskomen – maar onnodige drempels zijn nu wel weggenomen. Bovendien is de NBV21 als geheel ook consistenter.
‘Bijbel dichter bij de tijd brengen’
Bisschop-referent voor liturgie Lode Aerts: ‘We zijn onder de indruk van de kwaliteit van deze vertaling, die niet alleen dicht bij de brontekst blijft, maar ook hedendaags taalgebruik inzet om de Bijbel dichter bij onze tijd te brengen.’ Waar het de viering van de eucharistie betreft, brengt dit wel een aantal bijkomende eisen met zich mee. ‘We zijn dan ook dankbaar’, aldus bisschop Aerts, ‘dat we daartoe, met een kleine werkgroep uit onze Kerk, samen met het NBG een nieuw Lectionarium op basis van de NBV21 kunnen realiseren. Zo worden, met steun van het Bijbelgenootschap, de aanpassingen aangebracht die nodig zijn voor liturgisch gebruik in de katholieke traditie.’
We zijn onder de indruk van de kwaliteit van deze vertaling, die niet alleen dicht bij de brontekst blijft, maar ook hedendaags taalgebruik inzet om de Bijbel dichter bij onze tijd te brengen.
Bisschop Lode Aerts
De voorbije jaren kozen meerdere christelijke confessies reeds de NBV21 als standaard in de liturgie. De Nederlandse (PKN) en Belgische (VPKB) protestanten doen dat, net als enkele kleinere gereformeerde groepen en sinds enkele maanden ook de Oud-Katholieken.
Historisch besluit
NBG-directeur Rieuwerd Buitenwerf noemt het een ‘historisch besluit’ van de Vlaamse bisschoppen: ‘Nooit eerder in de afgelopen vijf eeuwen hebben protestantse en katholieke kerken dezelfde Bijbelvertaling gebruikt. De NBV-2004 en de verbeterde versie daarvan, de NBV21, is een interconfessionele vertaling. Katholieke vertalers hebben eraan meegewerkt. Het was vanaf het begin van dit vertaalproject de bedoeling om een standaardvertaling te maken voor het hele Nederlandse taalgebied en voor de breedte van de kerken; dat was voor ons een belangrijk principe. Daarom staan zowel de canonieke als de deuterocanonieke boeken in de NBV21. De Rooms-Katholieke Kerk is de grootste kerk in Vlaanderen. Het verheugt ons dat de NBV21 zoveel waardering oproept bij de Vlaamse bisschoppen.’
Op verzoek van de Vlaamse bisschoppen ligt de uitvoering bij de Interdiocesane Commissie voor Liturgie (ICL), in samenwerking met het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG), de uitgever van de NBV21. Concreet voor de parochies en gemeenschappen: naar verwachting start het werk aan de opmaak en het uitgeefproces van de boeken in de eerste helft van 2027, met als doel om alle drie delen van het zondagslectionarium tegen september van dat jaar beschikbaar te hebben. Men zal daarbij wellicht werken met een systeem van vooruitbestellingen. Ook het weekdaglectionarium zal mee veranderen, al is het voor een concrete planning daarvan nog te vroeg. Wat men wél al weet is dat na het zondagslectionarium eerst de lezingen voor rituele vieringen en uitvaarten (uit het huidige deel IV) worden uitgegeven, vanwege hun bredere pastoraal bereik, en dat men ze als zelfstandig deel zal uitgeven. (Eds)
NBG-directeur Rieuwerd Buitenwerf, NBV21-vertaler Matthijs de Jong, ICL-secretaris Jeroen Heiremans en bisschop-referent voor liturgie Lode Aerts, met een NBV21 en het huidige Lectionarium voor zon- en feestdagen. © Michiel Van Mulders
