Op 1 januari, de octaafdag van Kerstmis, wordt het oudste Mariafeest van de Romeinse liturgie gevierd. Waar Kerstmis de nadruk legt op de menswording van het Woord, wordt nu de rol van de Maagd, de Moeder Gods, onder de aandacht gebracht.
We hoorden het al in de openingshymne: 'Hem, die de hele schepping draagt, Hem draagt de zuiv’re Moedermaagd.' Die aandacht voor de Moeder Gods schuift het Christusmysterie niet opzij. De zinsbouw alleen al maakt het duidelijk: alle nadrukt valt op Hem, die de hele schepping draagt. Want precies door Hem te ontvangen is Maria de plaats van genade, de schoot van onze redding. Dát is wat de hymne bezingt: 'Wie zon en maan naar ord’ en tijd gehoorzaam zijn in dienstbaarheid, ontvangt Maria in haar schoot.' De aandacht voor haar rol is ook de focus van Gregorius de Wonderdoener in zijn preek, als hij overweegt hoe zij bij het hele mysterie aanwezig is, en alle gebeurtenissen – de herberg, de kribbe, de herders, de ster… – met een gelovig oog aanschouwt.
Verwijzend naar het evangelie van deze feestdag schrijft hij: 'De heilige Moeder van God bewaarde al deze herinneringen en overwoog ze bij zichzelf. Is haar hart niet de bewaarplaats van alle mysteries?' En hij besluit al biddend: 'O allerheiligste Maagd, gij zijt niet hoog genoeg te eren, want uit u heeft God het vlees aangenomen om als mens geboren te worden. Gij zijt de ware cherubijnentroon geworden. Door u, vol van genade, openbaart de heilige Drie-Eenheid zich in de wereld.'
Daarom begint hij zijn preekt met het Psalmvers: ‘De hemel boog neer en de Heer daalde af.’ Waar daalde Hij af, is de vraag die we dan kunnen stellen? Het antwoord is vandaag glashelder: in de schoot van de Moeder Gods natuurlijk, en wel als op een troon, om daar, gezeten als een weerloze, machthebbers van hun troon te stoten en armen en kleinen groot te maken. Daarom zingen we in deze podcast met Maria het Magnificat: 'Ik zing van ganser harte voor de Heer, ben opgetogen om mijn God en redder.'
Uit een preek, toegeschreven aan de heilige Gregorius de Wonderdoener, bisschop van Neo-Caesarea (+ ca. 275)
‘De hemel boog neer en de Heer daalde af’ (Ps. 18 (17), 10), want Jezus Christus wilde de mensen redden en het verbond bezegelen dat Hij met onze vaderen gesloten had. Zo openbaart Hij zich aan ons en komt Hij ons nabij. Wij kunnen Hem zien, Hem aanraken en horen spreken. Waarom heeft het Woord dat Gods is, het vlees willen aannemen en mens willen worden in de schoot van een maagd? Waarom is Hij als mens geboren? Om onze schuld te voldoen en om op zichzelf de voorschriften toe te passen van het verbond dat gesloten werd met Abraham, zoals de besnijdenis en de andere geboden.
In Bethlehem geschiedt het mysterie dat alle wonderen overtreft: de Maagd brengt een kind ter wereld en draagt in haar armen Hem die door zijn woord de gehele schepping draagt. ‘Er was voor hen geen plaats in de herberg’ (Lc. 2,7). Er was geen plaats voor Hem die door zijn Woord de grondslagen heeft gelegd van het heelal. Met melk wordt Hij gevoed die aan elk schepsel voedsel geeft en leven schenkt. In doeken wordt Hij gewikkeld die heel de schepping door zijn woord bijeenhoudt. In een kribbe wordt Hij gelegd die boven de hoogste engelen troont. Een hemels licht straalt over Hem die hemel en aarde verlicht. De hemelse heerscharen omringen en verheerlijken Hem die vóór alle eeuwen verheerlijkt werd in de hemel. Een ster begeleidt met haar lichtglans de Wijzen die van verre komen en op weg zijn naar Hem die zelf de opgaande zon is. Zij komen uit het oosten om geschenken aan te bieden aan Hem die voor ons arm is geworden. De heilige Moeder van God bewaarde al deze herinneringen en overwoog ze bij zichzelf. Is haar hart niet de bewaarplaats van alle mysteries?
O allerheiligste Maagd, gij zijt niet hoog genoeg te eren, want uit u heeft God het vlees aangenomen om als mens te worden geboren. Ieder schepsel, in de hemel, op de aarde en onder de aarde, brengt u terecht hulde: gij zijt de ware cherubijnentroon geworden. Uw licht schittert in het hemelrijk. Daar wordt de ongeschapen Vader verheerlijkt die met zijn kracht u overschaduwd heeft. Daar wordt de Zoon aanbeden die uit u geboren is. Daar wordt de heilige Geest geprezen die in uw schoot de komst van de grote Koning heeft voorbereid. Door u, vol van genade, openbaart de heilige Drie-Eenheid zich in de wereld. Geef dat ook wij met u mogen delen in de rijkdom van Gods genade, door Jezus Christus onze Heer. Aan Hem, samen met de Vader en de heilige Geest, zij alle eer, vandaag en altijd, in de eeuwen der eeuwen. Amen.
