Het verdriet van den bak: Gij hebt Mij bezocht (audiodocu)

            ▷Beluister onmiddellijk de audiodocumentaire. 
            ▷Naar de audiodocumentaire op Apple Podcast
            ▷Naar de audiodocumentaire op Spotify

Siska Deknudt is aalmoezenier in de gevangenis van Beveren. Ze heeft een team van vier vrijwilligers. Toch kunnen ze samen niet helemaal tegemoetkomen aan de vraag om een geregeld gesprek vanwege verschillende gedetineerden. Voor velen van hen is zo’n gesprek water en brood, een kans om eerlijk en in het volste vertrouwen te praten met iemand die luistert, niet oordeelt, en oog heeft voor de mens, elke mens, die hoe dan ook meer is dan zijn jammerlijke falen.

Als een crisis iedereen treft, treft hij de zwaksten het meest. Wie bijna vergeten was, geraakt helemaal vergeten. 

Geloof heeft in de gevangenis een aparte betekenis die teruggaat tot een essentie uit het evangelie. In Matteüs 25 lezen we : Want Ik had honger en gij hebt Mij te eten gegeven. Ik had dorst en gij hebt Mij te drinken gegeven. Ik was vreemdeling en gij hebt Mij opgenomen, Ik was naakt en gij hebt Mij gekleed, Ik was ziek en gij hebt Mij bezocht, Ik was in de gevangenis en gij hebt Mij bezocht. (...) Voorwaar, Ik zeg u: al wat gij gedaan hebt voor een dezer geringsten van mijn broeders hebt gij voor Mij gedaan.' 

'Het Verdriet van den Bak' werd opgenomen in de kerstperiode 2020. De documentaire geeft in 4 afleveringen een zeldzaam eerlijk en indringend beeld van het werk van aalmoezeniers, de betekenis ervan voor gedetineerden en van de inspiratie van deze welzijnswerkers.

De gevangenis van Beveren

De penitentiaire inrichting in Beveren werd in maart 2014 in gebruik genomen. Het is één van de nieuwe gevangenissen die voorzien werden in het Masterplan 2008- 2012- 2016 'voor een gevangenisinfrastructuur in humane omstandigheden'. Dat plan moet de overbevolking in de Belgische gevangenissen terugdringen. In de gevangenis van Beveren verblijven goed 300 mannelijke gedetineerden, de meesten van hen langgestraften. 

In elke vleugel van de gevangenis is een apart regime van toepassing. In vleugel A is een sectie voorzien voor gedetineerden die een veiligheidsrisico of ongepast gedrag vertonen en daardoor een beperkter regime hebben. Op die sectie is er ook een hoge veiligheidscel. Nieuwe gedetineerden starten in vleugel B waar zij gescreend worden. De twee overige vleugels C en D bieden een gestructureerd open regime waar gedetineerden kunnen deelnemen aan activiteiten.  

De afleveringen

Aflevering 1 : De innerlijke muur

In aflevering 1 verkennen we de gevangenis met aalmoezenier Siska Deknudt. Er is beton, beton, beton, geen groen, weinig licht, weinig buitenlucht. Er zijn 4 vleugels, er is een centraal bewakingscentrum met veel schermen. Siska gaat na of een kerstviering een haalbare kaart wordt. In het sobere bureau van de ‘geestelijke verzorgers’ lopen we José Roelant tegen het lijf, vrijwilliger en voormalig directeur nursing in een psychiatrisch ziekenhuis. 'Als ik bij iemand hier binnenstap, in zijn cel ga, zeg ik eigenlijk : ondanks alles vind ik het de moeite waard om met u een gesprek te voeren.'

Aflevering 2 : Wall of Fame

In aflevering 2 mogen we langs op  één van de open afdelingen. K. is er 'fatik', dat wil zeggen dat hij een job heeft in de gevangenis. Hij draagt eten rond en poetst de gangen. Fatiks zijn herkenbaar aan hun witte bakkersbroek en wit t-shirt. Voor K is fatik zijn een zegen. Het alternatief is heelder dagen op cel verblijven. Sommige gedetineerden verlaten hun cel vrijwel nooit en dat al jaren. 9 maanden geleden kreeg K. er een kleindochter bij. Hij heeft ze nog niet gezien, maar dankzij de aalmoezeniers heeft hij foto’s, veel foto’s, genoeg om zijn cel mee te behangen. Hij heeft nu zijn eigen wall of fame. 

We ontmoeten ook S. S. is eigenlijk een psychiatrische patiënt met een specifieke zorgnood. In hem woekeren onwillekeurige angsten en niet te onderdrukken achterdocht. Maar de zorg die hij nodig heeft, is er niet in de gevangenis. S. zit al 7 jaar en als het tegenzit nog 15 jaar. Zijn dagen zijn leeg en het is de leegte die hij gaandeweg is gaan omarmen.

Aflevering 3 : De binnenkant van de straf

In aflevering 3 maken we kennis met T. Hem groeien de schuldgevoelens en de wetenschap dat hervallen hem voorgoed van zijn dierbare familie zal afsnijden boven het hoofd. Hij worstelt met vertrouwen: omdat hij het beschaamde, omdat hij beseft dat hij zonder niet kan leven. En het kwam niet meteen, maar Siska vertrouwt hij. Zijn grote vrees: hervallen en vervolgens voorgoed de weinige mensen verliezen die hem buiten de muren van de gevangenis nog resten.

Aflevering 4 : Gij hebt mij bezocht

In aflevering 4 heeft Siska haar doel bereikt. Er is een kerstviering, weliswaar in de veel te grote sporthal, en alle plaatsen zijn bezet. Er is een dienst voor de gedetineerden met een soepel regime en een dienst voor de gedetineerden van de gesloten afdeling. Siska en priester Fred Sels gaan voor. Kerstmis is er voor iedereen, ook voor gedetineerden. We praten met Fred en met vrijwilliger en voormalig arts Hugo Cuyckens : 'Er blijft een menselijke mens in elke mens, en niemand mag een mens dat ontnemen, ook geen enkel systeem.'

De maker

Leo De Bock (°1959) werkte 20 jaar voor VRT : als documentairemaker, netmanager van Canvas en Ketnet en hoofdredacteur van de televisienieuwsdienst. Hij keert terug naar zijn oude liefde : de radiodocumentaire.