5 jaar geleden riep paus Franciscus het synodaal proces uit. Waar staan onze bisdommen?

Op 17 oktober 2021 gaven de Belgische bisdommen gezamenlijk het startschot voor het synodaal proces in ons land. Het was paus Franciscus die daartoe had opgeroepen met een wereldwijde synode over synodaliteit.

Belangrijke stapstenen zijn: in gesprek gaan en goed leren luisteren om samen te onderscheiden wat God van de Kerk vandaag vraagt, trouw aan het evangelie en levende traditie. Een meer gedragen en transparante besluitvorming bevordert immers de participatie en verantwoordelijkheid van gelovigen in de zending. En daar is het uiteindelijk allemaal om te doen: een open en naar buiten gerichte Kerk.

De afgelegde weg

Weerstand bestaat nog steeds • Het synodale proces begon met een ongehoorde uitnodiging: paus Franciscus wilde van gelovigen in de hele wereld weten wat ze dachten. Terwijl her en der verantwoordelijken die uitnodiging gretig aangrepen om gespreksgroepen op te starten, dook elders meteen weerstand op: ‘We gaan verkeerde verwachtingen scheppen’, ‘Nog meer vergaderen!’ of ‘Hoe ver moet de zeggenschap van leken gaan?’

Die weerstanden bestaan in Vlaanderen nog steeds. Tegelijk zien we dat waar synodaliteit wordt ingeoefend, de weerstand afneemt. De methode van het gesprek in de Geest, een meditatieve luister- en spreekmethode, werkt bevrijdend.

Hindernissen onderweg • Het gesprek in de Geest helpt om diverse meningen aan bod te laten komen zonder de ander te willen overtuigen of tot geforceerde beslissingen te komen. Maar de stap naar concrete besluitvorming ligt niet altijd voor de hand. Synodaliteit is geen democratie. Het is nog altijd aan de hiërarchie om uiteindelijk, met respect voor het overleg, knopen door te hakken. De balans tussen overleg en besluitvorming vinden, is niet makkelijk. En uiteraard kost overleg tijd. Ook dat is een hindernis.

> Lees ook: Waarom het ignatiaans gesprek in de Geest de rijkdom van andere religieuze tradities kan gebruiken

In dienst van de missie • Het parochielandschap in Vlaanderen zit nog altijd in een proces van herstructureren. Op veel plaatsen heerst de overtuiging dat er geen tijd is om met synodaliteit bezig te zijn. Er zijn weinig vrijwilligers en die hebben al genoeg om handen. Wie er toch mee aan de slag gaat, kan merken dat het synodaal overleg net kan helpen om een frisse wind te laten waaien door die moeilijke uitdagingen. Het helpt namelijk om daarbij voor ogen te houden wat er werkelijk toe doet: niet de structuren maar de missie is het doel van de hele oefening. Dat besef brengt een andere dynamiek teweeg.

Nieuwe samenhorigheid • Mensen zijn blij als er naar hen geluisterd wordt. Die ervaring maakt zoveel goede wil los. Vrijwilligers die echt beluisterd worden door hun pastorale verantwoordelijke, gedoopten die mogen weergeven wat hen echt bezighoudt, priesters en bisschoppen die durven raad te vragen en feedback krijgen… Het open en nederig met elkaar in gesprek gaan, bevordert een klimaat van vertrouwen en broederlijkheid. En dat maakt een Kerkgemeenschap vreugdevol en aanstekelijk.

Hoe zijn de bisdommen daar concreet mee aan de slag gegaan?

Pastorale raden of synodale teams • Zo goed als alle bisdommen hebben overlegorganen opgericht om met leken in gesprek te gaan op een synodale manier.

Nationaal synodaal team • Er is ook een nationaal synodaal team dat het proces in de bisdommen faciliteert. Dit team lanceerde de piste om dit jaar vooral in te zetten op ‘de bril van de nieuwkomer’ en om van daaruit te kijken naar mogelijkheden om synodaliteit te bevorderen. Ontdek synode.be 

Leken en kerkelijke bedieningen • De bisschop van Luik stelde vijf leken (mannen en vrouwen) aan in ambten als acoliet, catechist en lector. Zo’n ingesteld ambt is een levenslange verbintenis, maar met een tijdgebonden missie. Ook andere vormen van (eind)verantwoordelijkheid voor leken maken opgang: in de bisschopsraden en in de coördinatie van parochies en vicariaten (Brussel en Waals-Brabant).

Opleidingen gesprek in de Geest • Diverse bisdommen organiseren opleidingen voor begeleiders van het gesprek in de Geest. Deze specifieke spreek- en luistermethode vergt immers de juiste aanpak en vormt een sleutel in het hele synodaal proces. De methode moet een bekende worden in alle overlegstructuren.

Meer dan je denkt • Synodaliteit is geen recente ‘uitvinding’, maar maakt deel uit van het wezen van de Kerk sinds haar ontstaan. Gelukkig zijn de concrete uitingen daarvan dan ook overal terug te vinden. Het is goed om daar meer bewust van te worden en daar extra op in te zetten.

Naar de lente van 2027

In overeenstemming met de wereldkerk worden ook in België in het voorjaar van 2027 in alle bisdommen kerkvergaderingen (diocesane assemblees) gehouden. Bedoeling is om daar de balans op te maken van de afgelegde weg en om tot concrete maatregelen te komen om de Kerk in ons land synodaler te maken in structuren en praktijken.

Op weg naar die assemblee wordt gevraagd om na te denken over het thema ‘Nieuwkomers verwelkomen’. Het nationaal team stelt een werkinstrument ter beschikking om daarover het gesprek aan te gaan in allerlei groepen. Echo’s daarvan worden verzameld ter voorbereiding van de assemblee. Hoe elk bisdom zijn eigen weg uitstippelt, kun je volgen op synode.be. (LW)