België verbiedt export van meest schadelijke pesticiden

Vanaf 28 mei 2025 mogen Belgische bedrijven geen pesticiden meer exporteren die binnen de Europese Unie om gezondheids- of milieuredenen verboden zijn. Dat bepaalt een nieuw Koninklijk Besluit dat gepubliceerd werd in het Belgisch Staatsblad op 28 november 2023, maar pas nu van kracht wordt.

Dubbele standaarden

Volgens voormalig federaal minister van leefmilieu Zakia Khattabi (Ecolo), die het initiatief nam voor het KB, 'maakt het komaf met dubbele standaarden en oneerlijke concurrentie' door 'gezondheid en leefmilieu ook buiten de grenzen van de Europese Unie te beschermen'.

Ook Frank Vandenbroucke (Vooruit), voormalig en huidig federaal minister van volksgezondheid, steunt het besluit: 'Gezondheid stopt niet aan de grenzen. Bovendien verminderen we zo het risico dat voedselproducten die we van buiten Europa importeren opnieuw schadelijke stoffen bevatten.'

Broederlijk Delen spreekt van een 'mijlpaal op weg naar een gezonder en eerlijker voedselsysteem'.

Zesduizend ton per jaar

België behoort, samen met Frankrijk, Duitsland en Spanje, tot de belangrijkste exporteurs van verboden pesticiden naar landen buiten de Europese Unie. Jaarlijks voerde het gemiddeld 6.200 ton van die stoffen uit naar meer dan 70 landen, waaronder producten op basis van stoffen zoals acetochloor, ferbam en chloorpyrifos. Die zijn in de EU verboden vanwege hun schadelijke impact op mens en milieu, maar konden tot voor kort worden geëxporteerd via uitzonderingsregels.

Suzy Serneels, beleidsmedewerker bij Broederlijk Delen, noemt het Europese beleid ‘hypocriet’ in een opiniestuk in De Standaard. 'Hoog tijd dat Europa de gezondheid van mens en milieu laat primeren op het winstbejag van de agrochemie.'

Ook de bisschoppen van Afrika en Europa spraken zich recent nog krachtig uit voor een exportverbod van Europese pesticiden naar Afrika.

Het Zuiden ondervindt de gevolgen

De impact van Europese pesticidenexport is voelbaar in Afrika. Patrick Mubangizi, koffieboer in Oeganda, zag hoe gratis pesticiden aanvankelijk hielpen tegen onkruid en plagen, maar uiteindelijk de bodem vernietigden en zijn oogst deden dalen: 'De grond werd levenloos, honderden koffieplanten stierven, ik had geen inkomen meer en mijn kinderen konden niet naar school.'

Adèle voert in Burkina Faso onderzoek naar het gebruik van schadelijke pesticiden. 'In zowel de bodem als het grondwater vonden we residuen terug van synthetische pesticiden. Daarnaast vonden we ook op de groenten op de markt pesticiden terug.' Veel boeren ondervinden daardoor gezondheidsklachten. Hoewel het moeilijk is een oorzakelijk verband te bewijzen, zijn er sterke aanwijzingen dat pesticiden een belangrijke rol spelen. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft de link tussen sommige pesticiden en ernstige gezondheidsproblemen ook erkend. De gevaarlijkste pesticiden zijn mogelijk kankerverwekkend, tasten de vruchtbaarheid aan en werken hormoonverstorend.

Albert Mbonerane, oud-minister van Leefmilieu in Burundi, legt de vinger op de wonde: 'Het is cynisch als je weet dat we vanuit Europa steun krijgen voor zaken waarvan ze eigenlijk zelf weten dat ze schadelijk zijn.'

'Ons werd verteld dat we chemische bestrijdingsmiddelen nodig hebben om onze planten te beschermen, net zoals ze ons vertelden dat we kunstmeststoffen nodig hebben om onze grond te verrijken. Maar tegenwoordig zien veel experts in dat de grond door deze chemische input langzaamaan kapot gaat. Experts zien in dat deze middelen ons ziek maken.'

Hij hoopt op nieuwe inzichten in agro-ecologie en het herwaarderen van oude landbouwsystemen: 'We moeten het land, de bodem, herstellen. Met agro-ecologie kunnen we de veerkracht van onze bodem versterken en een systeem in werking stellen dat ervoor zorgt dat de natuur zichzelf kan herstellen.'

Wat bepaalt het KB?

Het nieuwe Belgische Koninklijk Besluit verbiedt onherroepelijk de export van de gevaarlijkste pesticiden die reeds binnen de EU verboden zijn. Aan de export van een reeks andere stoffen zijn strikte voorwaarden verbonden en een expliciete toestemming van de federale overheid.

Petitie voor Europees verbod

Hoewel België samen met Frankrijk een voortrekkersrol speelt, blijft een Europees verbod voorlopig uit. Daarom roept Broederlijk Delen op om een onlinepetitie te tekenen die een EU-breed exportverbod op verboden pesticiden vraagt. 'Hoe meer mensen hun stem laten horen, hoe moeilijker het wordt om deze praktijk nog te rechtvaardigen.'

Bronnen: Broederlijk Delen - De Standaard - Volksgezondheid - Belgisch Staatsblad - VILT