Christenen ‘collateral damage’ van geweld in Aleppo: ‘Onbeschrijflijk wat hier is gebeurd’

Na twee dagen geweld – met een twintigtal doden, vele gewonden en tienduizenden mensen op de vlucht – lijkt de rust even teruggekeerd in Aleppo, de multiculturele miljoenstad in het noordwesten van Syrië. Er reden deze morgen een twintigtal bussen richting noordelijke wijken Sheikh Maqsoed en Achrafieh, om er leden van de Syrische Democratische Strijdkrachten* op te pikken en die met hun lichtere wapens over te brengen naar Rojava in het noordoosten van het land, de ruime regio rond Al-Hasakah en Qamishli die de KSD nog altijd controleren. De KDS-strijders weigeren echter op die bussen te stappen en zeggen in een communiqué dat ze zich niet 'overgeven'. Nieuw geweld is dus niet ondenkbaar.

* Arabisch acroniem KSD voor Quwwat Suriya al-Dimoqratiyya; Engels acroniem SDF voor Syrian Democratic Forces

Militaire coalitie

De meeste media bestempelen de betrokken militieleden zonder meer als Koerdische strijders, maar dat is te kort door de bocht. Het is waar dat Koerdische milities het gros van de KSD uitmaken, maar het gaat om een militaire coalitie waar ook Arabische stammen, enkele christelijke milities, Turkmenen en Jezidi’s aan deelnemen. Deze coalitie bestaat formeel al tien jaar, en toen ze oktober 2015 in Al-Hasakah voor het eerst van zich liet horen, maakte ze duidelijk dat ze zich zowel tegen het toenmalige regime van dictator Bashar Hafiz al-Assad zou keren, als tegen de verschillende islamistische soennitische organisaties (zoals Al-Qaeda, Al-Nusra en Daesh) die het alevitische Assad-regime door een soennitisch-islamitische staat wilden vervangen.

Bronnen op het terrein getuigen dat er bij de aanvallen van de voorbije dagen niet alleen Arabisch, maar ook Turks te horen was. 

De huidige sterke man van Syrië behoorde tien jaar geleden nog uitdrukkelijk tot dat islamistische kamp; hij heette toen Aboe Mohammed al-Jolani. Al-Jolani had, na verschillende jaren in Amerikaanse gevangenschap in Irak, Al-Qaeda in Irak de rug toegekeerd en in Syrië het Al-Nusra-front opgericht. Niet híj werd toen volop door de Amerikanen gesteund, maar integendeel de Syrische Democratische Strijdkrachten. 

Na zijn machtsovername in december 2024 – waarbij hij zijn jihadistische strijdnaam liet vallen en weer zijn geboortenaam Ahmed Hoessein al-Sharaa aannam – sloot hij als interim-president van Syrië in maart 2025 verrassend een akkoord met de Koerdische KDS-generaal Mazloem Abdi.

Centraal of federaal bestuur?

Het akkoord van maart 2025 telde amper anderhalf velletje papier en was bijzonder vaag. Er was sprake van de intentie om de Syrische Democratische Strijdkrachten te integreren in het reguliere Syrische leger dat Al-Sharaa wou opbouwen. Over hoe dat precies moest gebeuren: geen woord. Zou het gaan over een aparte KDS-eenheden binnen een eengemaakt leger, of zouden de KDS-strijders individueel en dus her en der in dat eengemaakte leger ingeschakeld worden? Ook over de toekomstige organisatie van Syrië was en is er nog altijd geen akkoord met de de facto onafhankelijke regio Rojava in het noordoosten. In Qamishli en Al-Hasakah wordt nog altijd over gedroomd van een federaal Syrië, met ruime autonomie voor Koerdische en andere minderheden.

Het is weinig waarschijnlijk dat Al-Sharaa zo’n federale staatsinrichting ziet zitten. Het was dus wachten tot de clash tussen de coalitie van Koerden, christenen en consorten in het noorden en de centrale regering in Damascus zou losbarsten. Met steun van Turkije heeft Al-Sharaa beslist om het conflict al een eerste keer in Aleppo uit te vechten. In het noorden van de stad zijn er immers twee wijken die de facto ook onder bestuur van de Syrische Democratische Strijdkrachten staan: de Koerdische wijken Sheikh Maqsoed en Achrafieh. De integratie van die strijders in het centrale leger en ontmanteling van hun eigen instellingen was voorzien voor eind 2025. Maar aangezien over hoe die intentie uitvoeren nog geen akkoord was, is zij nog altijd niet uitgevoerd.

Turkije

Bronnen op het terrein getuigen dat er bij de aanvallen van de voorbije dagen niet alleen Arabisch, maar ook Turks te horen was. De Turkse president Recep Tayyip Erdoğan is een notoir tegenstander van al wat Koerdisch is aan zijn zuidergrenzen, want de Koerdische autonomie-gedachte in Noord-Syrië en Noord-Irak zou die grenzen wel eens kunnen oversteken. Dat er in de regio’s waar de Koerden sterk staan toevallig ook christelijke minderheden zijn, kan Erdoğan niet meteen schelen. Zoals de Turkse overheid al decennialang doet, bestookt ze telkens ook christenen als ze de Koerden wil raken. Dat deden Turkse militaire leiders in de jaren tachtig evenzeer – daarvan waren de Assyro-Chaldeeërs die toen naar Mechelen uitweken, ook collateral damage.

Merelots

Het geweld bleef de voorbije dagen niet beperkt tot de Koerdische wijken Sheikh Maqsoed en Achrafieh, maar trof bijvoorbeeld ook het noordelijke Al-Midan, waar sinds de Armeense genocide van begin twintigste eeuw met name veel Armeense christenen wonen. Het jaarlijkse gebed voor de overledenen (Merelots) in de Armeens-apostolische kerk van Sint-Gregorius de Verlichter ging niet door omwille van de onveiligheid. Volgens het Armeens-Syrische weekblad annex webstek Kantsasar riep het lokale Armeens-apostolische bisdom de gelovigen op om veilig thuis te blijven en daar voor de overledenen te bidden. Ook in Villas en Sheikh Taha, wijken die dichter bij het centrum van Aleppo liggen en waar vele christenen huizen, werden vernielingen aangericht.

Lijden en solidariteit

Gisteren beschreef pater Georges Sabé bij Vatican News Aleppo nog als ‘een stad die langs alle kanten door de dood wordt belaagd’. De ‘blauwe marist’ woont intussen veertien jaar in Aleppo, maar zegt voor het eerst bang te zijn geweest. ‘Wij hebben al jaren oorlog achter de rug, net als economische sancties en een aardbeving… Maar wat de voorbije dagen is geschied, is onbeschrijflijk. Tientallen families hebben de voorbije dagen in de kelder doorgebracht, duizenden zijn hun huis uit gevlucht. Waarom moet Aleppo en zijn bewoners telkens zo hard lijden?’ 

Er zijn ook vele berichten over solidariteit: vele kerken en moskeeën in Aleppo zouden hun deuren voor de vluchtelingen hebben opengezet.

Ursula von der Leyen

Het blijft koffiedik kijken of Al-Sharaa en zijn interim-regering erin zal slagen om zijn totaal vernietigde en hopeloos verdeelde land uit het bankroet en/of een nieuwe burgeroorlog te helpen. Vandaag is Europees commissievoorzitster Ursula von der Leyen in Damascus bij hem op bezoek. Hopelijk staat zij er niet met lege handen, want Syrië heeft een heus Marshallplan nodig op puin te ruimen en een toekomst op te bouwen.

Ondanks zijn achtergrond als jihadist blijft de interim-president Al-Sharaa momenteel wel inzetten op respect voor de diversiteit. Drie weken geleden bijvoorbeeld kon de Sefardisch-joodse gemeenschap voor het eerst in 34 jaar weer terecht in haar synagoge in Al-Jamiliyeh in Aleppo, de wijk waar vanouds de Aleppijnse joden huisden.

Benoit Lannoo