De 10 belangrijkste verwezenlijkingen van paus Johannes Paulus II

Het pontificaat van Johannes Paulus II heeft vele records gebroken en de katholieke Kerk gewapend voor vele opkomende uitdagingen in de moderne tijd.

Karol Jozef Wojtyla werd op 18 mei 1920 in Wadowice geboren, nabij de Poolse stad Krakau. Op 16 oktober 1978 werd hij verkozen tot paus Johannes Paulus II, de 264ste paus in de geschiedenis van de rooms-katholieke Kerk. Met een pontificaat van 27 jaar werd hij een van de langst zetelende pausen uit de geschiedenis. 

Naar aanleiding van zijn feestdag, op 22 oktober, plaatsen wij tien van zijn belangrijkste verwezenlijkingen op een rij:

1. Strijd voor de vrijheid

Het pontificaat van paus Johannes Paulus II voltrok zich nog volledig te midden van de Koude Oorlog. Als jongeman had hij de onderdrukking van nazistische en communistische regimes aan den lijve meegemaakt. Die ervaringen heeft hij nooit vergeten en zij kwamen hem overigens goed van pas. Ze inspireerden hem tot een fundamentele bijdrage tot de val van het communisme in Oost-Europa. Cruciaal waren zijn steun aan de vakbond Solidarnosc en zijn aansporing tot de Polen om hun strijd voor de vrijheid te blijven voortzetten.

2. Eerste paus in een geglobaliseerde wereld

De vele pausreizen maakten Johannes Paulus II tot de eerste paus van een geglobaliseerde wereld. Alle pausbezoeken samen reisde hij liefst 30 keer de wereld rond. Hij maakte 104 internationale reizen en bezocht 130 landen. China en Rusland heeft hij nooit bezocht.

3. Paus van de dialoog met het jodendom en de islam

Een opmerkelijke stempel van zijn pontificaat is de doorbraak in de dialoog met zowel het jodendom als de islam. Johannes Paulus II bracht als eerste paus sinds de apostel Petrus een bezoek aan een synagoge en loofde er de joden als onze oudere broers. Hij ging als eerste paus bidden bij de Klaagmuur in Jeruzalem en bezocht als eerste paus ooit een moskee.

4. Paus van de interreligieuze ontmoeting

Zijn pontificaat werd gekenmerkt door talrijke oproepen tot interreligieuze dialoog. Maar hij liet het niet bij woorden. In 1986 bracht hij de leiders van de belangrijkste wereldgodsdiensten samen in Assisi, de stad van Sint-Franciscus,  voor een historische ontmoeting en een gezamenlijk gebed voor vrede. De bijeenkomst van Assisi eindigde met een gezamenlijke oproep tot vrede en verstandhouding van een 150-tal afgevaardigden van de 12 belangrijkste wereldgodsdiensten. Sant'Egidio organiseert sindsdien elk jaar een internationale vredesbijeenkomt in de geest van Assisi.

5. Apostel van de vrede

Tijdens het pontificaat van paus Johannes Paulus II woedde een hele reeks oorlogen en bloedige conflicten, met als blikvangers de genocide in Rwanda, de opstanden in Kosovo, de burgeroorlog in Soedan, de Irak-Iranoorlog en de Balkanoorlogen. De paus wierp zich op als vredesapostel en stem van de mensheid met een onophoudelijk pleidooi tegen geweld, onder meer ook op 17 mei 1985 in de Vlaamse vredesstad Ieper. Tijdens dat bezoek zegende hij ook de eerste klok van de Mesense Vredesbeiaard.

6. Recordhouder zalig- en heiligverklaringen

Paus Johannes Paulus II was ervan overtuigd dat gelovigen in onze moderne tijd vol verandering nood hadden aan sterke en inspirerende voorbeelden. Daardoor groeide hij uit tot absoluut recordhouder van de zalig- en heiligverklaringen. Onder zijn pontificaat vond een explosie plaats van zalig- en heiligverklaringen, met voor het eerst ook de zaligverklaring van een echtpaar: Luigi en Maria Beltrame.

7. ‘Pastoor van de wereld’

In de tweede helft van de twintigste eeuw vond er in de katholieke Kerk een ongeziene centralisatie plaats. Na 1978 was de bisschop van Rome niet meer de eerste onder de gelijken, maar vrijwel de enige stem van het instituut. Zijn intuïtie voor wereldbijeenkomsten en een pastorale aanpak van directe communicatie maakte van het katholicisme een wereldparochie waarvan hij de enige pastoor leek.

8. Pleitbezorger van de barmhartigheid

Het Heilig Jaar 2000 was een van de hoogtepunten van zijn pontificaat, waarbij hij zich bij de verschillende jubilea in Rome ook formeel verontschuldigde voor fouten van de Kerk in het verleden. Hij achtte die spijtbetuiging essentieel om met een propere lei het nieuwe, derde millennium binnen te stappen.

9. Patroon van de jongeren

Johannes Paulus II was doordrongen van de noodzaak om jongeren speciale aandacht te geven. Dat inspireerde hem tot de Wereldjongerendagen, die jongeren uit de hele wereld om de twee of drie jaar in een of ander continent samenbrengen. De Pool, die een heel sportieve jeugd had gekend en die fervent bergwandelaar was, vond tussen de jongeren een tweede habitat en bloeide open telkens als hij zich tussen die menigte jongeren kon bewegen.

10. Zieke onder de zieken

Vanaf  de late jaren 1990 kreeg de Poolse paus af te rekenen met allerlei gezondheidsperikelen. Hoewel hij ernstig door ziekte was verzwakt, bleef hij tot op het laatst. Vanaf 2000 was het echte bestuur in handen van de kardinalen Angelo Sodano en Joseph Ratzinger. (De laatste zou hem in 2005 opvolgen als Benedictus XVI.) Tijdens de laatste jaren van het pontificaat braken de eerste grote schandalen van kindermisbruik door geestelijken uit. Een adequaat beleid bleef te lang uit.