Godsdienstleerkracht schrijft open brief aan onderwijsminister Demir: ‘Geen kennis zonder reflectie’

Beste mevrouw Demir,

Als neoliberale samenleving lijken we weinig geleerd te hebben uit de recente mondiale crisissen. In het onderwijs verschuift de focus steeds meer naar vakken die als “nuttig” en economisch rendabel worden beschouwd. Daardoor dreigen we uit het oog te verliezen dat ideeën, waarden en ideologieën een fundamentele rol spelen in hoe mensen naar zichzelf, naar anderen en naar de samenleving kijken.

Nochtans hebben de gebeurtenissen van de voorbije jaren ons net geleerd hoe belangrijk zingeving, identiteit en levensbeschouwelijke vorming zijn. Jongeren groeien vandaag op in een complexe en vaak ontwrichtende wereld, waarin ze via internet geconfronteerd worden met een overvloed aan overtuigingen, meningen en extremen. Wanneer zij geen degelijk kader krijgen om die invloeden kritisch te duiden, ontstaat er ruimte voor verwarring, polarisatie en radicalisering.

Na de aanslagen in Brussel werd vaak gesproken over “islamisering” of “radicalisering”, maar zelden werd de vraag gesteld of een gebrek aan diepgaand levensbeschouwelijk en filosofisch onderwijs mee aan de basis ligt van zulke ontsporingen. Jongeren hebben nood aan begeleiding in hun zoektocht naar identiteit, betekenis en morele oriëntatie. Een zingevingskader kan net in moeilijke momenten, bij existentiële twijfel of identiteitscrisissen, een essentieel houvast bieden.

Toch leeft in onze sterk eurocentrische en geseculariseerde samenleving vaak het idee dat geloof of levensbeschouwing per definitie naïef zou zijn, en dat enkel wetenschap toegang biedt tot waarheid. Wetenschap is uiteraard onmisbaar, maar zij alleen volstaat niet om jongeren te leren hoe ze moeten samenleven, omgaan met verschil, of morele en maatschappelijke keuzes maken. Kennis zonder reflectie is onvoldoende.

Volgens mij is het net van groot belang dat jongeren leren kijken naar de samenleving vanuit meerdere perspectieven. Alleen zo kunnen zij zelfstandig leren denken, argumenteren en zich verhouden tot anderen. Filosofen riepen daar eeuwen geleden al toe op: sapere aude — durf te denken. En ook cogito ergo sum herinnert ons eraan dat denken wezenlijk is voor mens-zijn.

Daarom stel ik mij de vraag: mogen jongeren in ons huidige onderwijssysteem nog werkelijk zelf nadenken, of primeert enkel nog wat meetbaar, functioneel en economisch inzetbaar is? Zal onze democratie gered worden door wiskundige formules alleen? Of hebben we vooral nood aan jongeren die leren nadenken over mensbeeld, samenleving, waarden en vreedzaam samenleven tussen verschillende levensbeschouwingen?

Ik vrees dat de keuze van uw regering duidelijk is gemaakt. En ik betreur ten zeerste dat de vrijheid van denken en de ruimte voor levensbeschouwelijke verdieping in ons onderwijs steeds verder worden geminimaliseerd.

Met hoogachting,
Maarten Bouts, een gepassioneerde godsdienstleerkracht