Lesgeven met heel je hart, daar zijn leerkrachten superhelden voor. © Pexels
Open brief: wat lessen levensbeschouwing werkelijk doen (en hoe de Vlaamse regering het vak sloopt)
20/05/2026 - 12:45
‘Vlaanderen sloopt ons vak, maar levensbeschouwing is net van levensbelang in deze superdiverse samenleving. Dat is geen retoriek van een betrokken corps, geen confessioneel chauvinisme, maar een nuchtere observatie en internationaal vergelijkend onderzoek bevestigt het.’ Dat schrijven de ondertekenaars van het opiniestuk Wat lessen levensbeschouwing vandaag werkelijk doen. Ze geven vakdidactiek aan toekomstige leerkrachten rooms-katholieke godsdienst, islam, zedenleer en zo meer.
Vandaag betogen leerkrachten godsdienst en zedenleer in Brussel tegen de besparingen. In totaal staan ruim 1.300 jobs op de helling. Bovendien dreigt de organisatie van de lessen tot een onoverzichtelijke chaos te leiden. Lees het hele stuk.
Wat lessen levensbeschouwing vandaag werkelijk doen
Wat er in een goede les levensbeschouwing gebeurt, gebeurt nergens anders in het Vlaamse curriculum. Dat is geen retoriek van een betrokken corps. Het is een vakdidactische vaststelling die de internationale onderwijswetenschap sinds twee decennia gestaag onderbouwt. Wie deze vakken in naam van flexibilisering en besparingen uitholt zonder hun aard te kennen, sloopt iets wat niet kan teruggebouwd worden.
Wij schrijven dit als de docenten vakdidactiek levensbeschouwelijke vakken van het Vlaams hoger onderwijs. De vakdidactiek heeft zich de afgelopen twintig jaar grondig herijkt en verrijkt. Van een model waarbij één traditie eenduidig op de leerlingervaring werd gelegd, bewoog ze naar een model waarin levensbeschouwelijk bewustzijn en interlevensbeschouwelijke dialoog centraal staan.
Ons vak vormt levensbeschouwelijke geletterdheid: het vermogen om cultuur, taal, geschiedenis, kunst, recht en samenleving te lezen in hun levensbeschouwelijke gelaagdheid. Wie zonder bijbelse, humanistische of koranische geletterdheid Europese literatuur, beeldhouwkunst of geopolitieke conflicten benadert, leest halfblind.
Dat is geen luxe — het is een voorwaarde voor democratie: de symbolische taalregisters van de eigen samenleving werkelijk kunnen ontcijferen.
Het oefent bedachtzaamheid. Niet meditatie als wellnesspraktijk, maar een trage, steeds verdiepende en kritische houding waarin de leerling leert dat realiteit niet samenvalt met haar eerste interpretatie. In een tijd van TikTok-fragmentatie en algoritmische polarisatie is bedachtzaamheid een politiek-relevante deugd.
Wie het vak in naam van flexibilisering en besparingen uitholt zonder hun aard te kennen, sloopt iets wat niet kan teruggebouwd worden.
Het ondersteunt de ontwikkeling van een levensbeschouwing zonder die op te leggen. Doordat de leraar zelf vanuit een traditie spreekt, leert de leerling dat verankering en openheid elkaar niet uitsluiten. Empirisch onderzoek bij meer dan 30.000 Vlaamse leerlingen toont aan dat dit type onderwijs een kritische en bedachtzame levensbeschouwelijke stijl bevordert, die negatief correleert met racisme, autoritarisme en intolerantie.
Het oefent het uithouden van verschil. De eigen overtuiging en die van de ander leren uithouden of dragend ondervragen. Hannah Arendt sprak in deze context van enlarged mentality. De capaciteit om bij verschil te blijven zonder zichzelf te verliezen of de ander te annexeren: wie haar nergens leert, gedijt niet in een diep plurale samenleving.
Het thematiseert menselijke existentie, kwetsbaarheid, lijden, dood, hoop en wanhoop. De existentiële vragen waarop geen enkel ander schoolvak zo expliciet ingaat, maar die elk leven kunnen en ooit zullen openbreken: Wat zal ik (nog) zeggen als ik mijn kind verlies? Als ik voor het graf van mijn ouders sta? Welke taal is er beschikbaar om mijn diepste liefde uit te drukken? Wanneer mijn partner ziek wordt? Wanneer ik mijn werk verlies? Wat zijn mijn energiebronnen? Mijn dromen? Mijn hoop voor de toekomst?
Een leerling die vijftien jaar onderwijs doorloopt zonder ooit in een schoolse context te hebben kunnen denken over verlies, angst of uitzichtloosheid, is menselijk verwaarloosd.
Het oefent ethisch oordeelsvermogen in hete hangijzers: ecologie en economie, relationele en seksuele vorming, levensbegin en levenseinde, oorlog en vrede, welvaart en welzijn, enzovoort. En het vormt tot solidariteit, maatschappelijk engagement, democratische deugd, tolerantie en vrede. Niet als optionele waarden, maar als capaciteiten die hun motivationele kracht juist uit levensbeschouwelijke verankering halen.
Een leerling die vijftien jaar onderwijs doorloopt zonder ooit in een schoolse context te hebben kunnen denken over verlies, angst of uitzichtloosheid, is menselijk verwaarloosd.
Op geen andere plek in het Vlaamse curriculum komen al deze vormingsdimensies zo samen, zo expliciet, en zo in de gedaante van een dialogische praktijk. Dit is geen confessioneel chauvinisme. Dit is een nuchtere vakdidactische observatie, en internationaal vergelijkend onderzoek bevestigt haar. Quebec, Schotland en Noorwegen hebben gelijksoortige besparingen op levensbeschouwelijk onderwijs achteraf moeten terugschroeven omdat de gevolgen voor sociale cohesie en jongerenwelzijn zichtbaar werden.
Lees ook
Wallonië en Brussel, met hun versnippering tussen een religievak en een apart burgerschapsvak, demonstreren intussen wat er gebeurt wanneer die twee uit elkaar worden getrokken: een model dat in de praktijk niet blijkt te werken. In het zo gelauwerde Britse model wordt vandaag juist meer geïnvesteerd in levensbeschouwelijke vorming.
Wat Vlaanderen vandaag onder de mom van flexibilisering aan het uithollen is, is precies wat de Europese onderwijswetenschap als democratische resources erkent. In een fragmenterende, pluralistische samenleving is levensbeschouwing niet minder maar net meer nodig. In Vlaanderen staan we hier bovendien internationaal aan de spits.
Wij vragen geen privilege voor ons vak. Wat we nu vooral zien, kan niet anders begrepen worden dan als een interne verrottingsstrategie: de kwaliteit van het vak ondermijnen, organisatorische chaos creëren, ouders hun grondwettelijke vrijheden ontnemen, leerkrachten demotiveren, en aspirant-leerkrachten levensbeschouwing ontmoedigen. Een vak zo aanpakken zonder zijn vakdidactische ontwikkeling te kennen, is geen hervorming. Dat is slopen.
Onderschreven door meer dan vijftig docenten vakdidactiek levensbeschouwelijke vakken in het Vlaams hoger onderwijs:
Marie Ardui (Thomas More, rooms-katholieke godsdienst), Kristien Aubroeck (Thomas More, rooms-katholieke godsdienst), Martijn Biront (UCLL, rooms-katholieke godsdienst), Camille Blanckaert (UCLL, niet-confessionele zedenleer), Karen Bücheler (KdG, rooms-katholieke godsdienst), Hidir Celep (PXL, niet-confessionele zedenleer), Katrin Ceulemans (UCLL, rooms-katholieke godsdienst vakdidactiek basisonderwijs), Jelle Cremers (ETF, protestants-evangelische godsdienst), Griet Christiaens (Arteveldehogeschool, rooms-katholieke godsdienst), Papatya Dalkiran (HOGENT, niet-confessionele zedenleer), Johan Decroos (Howest, niet-confessionele zedenleer), Hélène De Kegel (Odisee, rooms-katholieke godsdienst), Kaatje DeMeester (KdG, rooms-katholieke godsdienst), Sarah De Pauw (Arteveldehogeschool, rooms-katholieke godsdienst), Kirsten De Schepper (Odisee, rooms-katholieke godsdienst), Jelle De Schrijver (UGent, wijsbegeerte & moraalwetenschappen), Mieke De Vlieger (VIVES, rooms-katholieke godsdienst), Koen Dekorte (Vives, rooms-katholieke godsdienst), Hilde Deman (Odisee, rooms-katholieke godsdienst), Peter den Otter (UCLL, rooms-katholieke godsdienst), Chris Dijckmans (Thomas More, rooms-katholieke godsdienst), Mohamed El Fadili (Thomas More, islamitische godsdienst), Mourad El Meziani (AP, islamitische godsdienst), Ilse Geerinck (UCLL, rooms-katholieke godsdienst), Annemiet Geldof (KdG, wereldgodsdiensten), Bruno Gevaert (UCLL, rooms-katholieke godsdienst), Jasmine Hackert (AP Hogeschool, niet-confessionele zedenleer), Ismail Hancioglu (UCLL, islamitische godsdienst), Liesbeth Kustermans (KdG, rooms-katholieke godsdienst), Liesbeth Luyten (PXL, rooms-katholieke godsdienst), Sara Michielsen (Thomas More, rooms-katholieke godsdienst), Frank Morlion (Thomas More, rooms-katholieke godsdienst), Paul Pannier (Thomas More Mechelen, rooms-katholieke godsdienst), Didier Pollefeyt (KU Leuven, rooms-katholieke godsdienst), Sofie Raes (Odisee, rooms-katholieke godsdienst), Machteld Reynaert (HIGW Hasselt, rooms-katholieke godsdienst), Leen Rubbrecht (Thomas More, rooms-katholieke godsdienst), Mark Saey (AP, niet-confessionele zedenleer), Jonas Slaats (KdG, levensbeschouwelijke vorming), Bart Staes (Thomas More, rooms-katholieke godsdienst), Suzanne Spillebeen (KdG, rooms-katholieke godsdienst), Joris Tielens (KdG, cultuur en levensbeschouwing), Miche Tulkens (PXL, niet-confessionele zedenleer), Julie Van Gerven (UGent, moraalwetenschappen), Jan Van Herck (UCLL, niet-confessionele zedenleer), Luk Vanlanduyt (Arteveldehogeschool, rooms-katholieke godsdienst), Michael Van Rijckeghem (Erasmushogeschool, rooms-katholieke godsdienst), Els Van Waes (UCLL, rooms-katholieke godsdienst), Kris Vanspeybroeck (Odisee, rooms-katholieke godsdienst), Carole Verbeeck (UCLL, rooms-katholieke godsdienst), Bart Verbesselt (UCLL, rooms-katholieke godsdienst), Anneleen Vuurstaek (UCLL, rooms-katholieke godsdienst)
