Pasinjans excuses voor aanval op Armeens-apostolische Kerk

Zes jaar geleden was de verjaardag van Armeens-apostolisch Catholicos Karekin II – de ‘paus’ van de Armeens-apostolische Kerk – op 21 augustus nog aanleiding voor een lovend persbericht van de Armeense eerste minister Nikol Pasinjan. ‘Ik waardeer uw rol bij het versterken van de samenwerking tussen de regering van de Republiek Armenië en de Armeens-apostolische Kerk, ondersteund door de activiteiten van de werkgroep die wij samen hebben opgericht’, klonk het toen. ‘De Armeens-apostolische Kerk heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in het leven van ons volk, met name bij het versterken van spirituele waarden en het behouden van de nationale identiteit. Ik ben ervan overtuigd dat u uw doeltreffende inspanningen in deze richting zult voortzetten. Uwe Heiligheid, ik wens u een sterke gezondheid en veel succes bij uw patriottische missie.’ 

Er is weinig kans dat er gisteren een soortgelijke verklaring kwam, want er zit een serieus haar in de boter in de Kerk-Staat-relaties in Armenië. Er zitten trouwens twee belangrijke aartsbisschoppen in voorarrest achter de tralies.

Nochtans heeft premier Pasinjan onlangs publiekelijk zijn excuses geformuleerd voor zijn ongeziene aanvallen via sociale media op de Kerk en op de politieke oppositie in zijn land. De posts van de eerste minister waren dan ook niet bepaald diplomatisch te noemen. Zo beschuldigde Pasinjan een niet nader genoemd prelaat ervan dat deze ‘het met de vrouw van zijn oom deed’ en verspreidden hij en zijn entourage al langer lopende geruchten dat ook de Catholicos het niet te nauw met de celibaatsgelofte neemt en zelfs een kind zou hebben verwekt. 

‘Iedereen kent die verhaaltjes al lang’, zei een jonge Armeneense student mij onlangs in Gjoemri, de tweede stad van het land. ‘Maar waarom moet de eerste minister, na zeven jaar onbetwist leider van de republiek te zijn, daar plots ‘als gelovige’ verder op ingaan?’ 

Pasinjan bestempelde zijn politieke tegenstanders ook als ‘flauwe idioten’ omdat ze hem in het parlement een ‘gebrek aan politieke wil’ hadden verweten. Het is uiteindelijk een rechtbank die de premier ertoe gedwongen heeft voor dit alles verontschuldigingen op papier te zetten.

Pasinjan richtte de excuses waartoe hij door de rechter gedwongen werd zelfs niet eens tot de bestemmelingen ervan; het is evident dat de premier niets van die verontschuldigingen meent. Integendeel, in zijn jongste verklaringen diept hij het conflict uit waar het uiteindelijk om draait: het verlies van Artsakh, de Armeense enclave – ook bekend als Opper-Karabach – die in september 2023 door Azerbeidzjan in weerwil van alle internationale afspraken gezuiverd werd van haar twee millennia oude Armeense bevolking. En ook de vernieling van Armeens cultureel-religieus erfgoed door de Azeri’s in Artsakh gaat volop door. Het regime in Bakoe heeft een nieuwe list bedacht om de internationale gemeenschap om de tuin te leiden: nu zijn het ‘toevallige’ bosbranden in Artsakh die er het Armeense patrimonium in puin leggen, en Azerbeidzjan heeft ‘helaas’ geen mankracht genoeg om die bosbranden te blussen. Intussen doet Pasinjan er alles aan… om duidelijk te maken dat dit geen Armeens probleem is; hij die in 2018, daags na zijn aanstelling als eerste minister, nog uit solidariteit naar Artsakh trok.

Vluchtelingen

De volte-face van de Armeense eerste minister is er één van 180 graden. ‘Vrede is onmogelijk zonder de Karabach-discussie te sluiten’, liet Pasinjan enkele dagen geleden via zijn officieel facebookaccount weten. En wat het lot van de vluchtelingen uit Artsakh betreft, is hij zonneklaar: ze kunnen hem gestolen worden. ‘De terugkeer van zij die sinds het uitbreken van het conflict tussen Armenië en Azerbeidzjan vluchtelingen geworden zijn, is aan beide zijden een onderwerp geworden dat de vrede die net tussen beide landen gesloten werd, in gevaar kan brengen.’ 

Pasinjan heeft zeker gelijk erop te wijzen dat tijdens de eerste oorlog om Nagorno-Karabach, in de vroege jaren negentig van vorige eeuw, ook enkele plekjes in het huidige Armenië – en zeker verschillende regio’s in het bergland dat nu intussen door Bakoe werd heroverd – gezuiverd werd van alle Azeri’s. Maar dat neemt niet weg dat hij hiermee de ruim honderdduizend Artsakhi’s die de voorbije vijf jaar met geweld van hun geboortegrond werden weggejaagd, meedogenloos in de steek laat.

Bagrat Galstanyan

En dit verklaart het conflict met de Armeens-apostolische Kerk. Zo heeft de Catholicos bijvoorbeeld uitdrukkelijk het bisdom Artsakh niet opgegeven: aartsbisschop Vratanes Abrahamyan is nog altijd de primaat van Artsakh, zelfs al leven hij en zijn gelovige gemeenschap nu in ballingschap, verspreid over het grondgebied van Armenië en in de diaspora. De Catholicos en mgr. Abrahamyan hebben zelfs een jonge diaken – Edvard Keshishyan – om zich over de sociale en pastorale noden van de Artsakhi’s te bekommeren. Hoezeer verschilt deze houding van de Kerk niet van deze Pasinjans regering, die procedeert om te proberen het gebouwtje in Jerevan te naasten waar de vertegenwoordiging in ballingschap van de voormalige republiek Artsakh haar kantoren heeft. 

‘De kwestie-Artsakh maakt deel uit van de Armeense kwestie, net als de genocide van begin twintigste eeuw en alle andere onrecht dat de Armeniërs eeuwenlang werd aangedaan,’ zei aartbisschop Bagrat Galstanyan ons twee jaar geleden in het noordelijke bisdom Tavoesj; intussen zit Galstanyan in de gevangenis op beschuldiging van het plannen van een staatsgreep.

Mikael Adżapahjan

Twee dagen na de arrestatie van aartsbisschop Bagrat in Tavoesj werd de bisschop van Shirak, Mikael Adżapahjan, in Etsjmiadzin – het ‘Vaticaan’ van de Armeens-apostolische Kerk – ook opgepakt. Anderhalve week geleden verscheen de aartsbisschop in een rechtbank om over zijn verdere aanhouding te beslissen. En omdat de zitting publiek was, circuleren er op het internet vele filmpjes van zijn opmerkelijke verdediging. 

‘De rechters hebben het misschien niet opgemerkt, maar ik ben gedomicilieerd in de Smbatyants-straat. Weten jullie wie Mesrop Smbatyants was? Hij was de eerste bisschop van Shirak. Ook hij werd verschillende keren gearresteerd, om uiteindelijk in 1937 door de sovjets te worden geëxecuteerd. Wie hem veroordeeld heeft, weet niemand meer precies, hun graven zijn overwoekerd. Maar zijn naam wordt nog altijd genoemd. Zo zal ook mijn naam ooit – vandaag of later – in ere worden hersteld, maar jullie kinderen zullen beschaamd zijn. Ik begrijp niet wat jullie ertoe brengt aan zo’n schijnvertoning deel te nemen.’

Vrijheid

Het is duidelijk dat de gevangenis de kerkleider niet meteen geknakt heeft. ‘Ik ben nooit zo vrij geweest als de voorbije 50 dagen’, zei de bisschop van Shirak. ‘Op 12-jarige leeftijd heb ik zelf beslist mijn vrijheid te begrenzen, om een spiritueel pad op te gaan. Iemand die zelf ooit een grens aan zijn vrijheid oplegde proberen te nekken door hem in de gevangenis te steken, dat is belachelijk. Alsof jullie tralies mij kunnen isoleren van God! Weet echter dat de Azeri’s mij nooit gevangengezet hebben. En de Sovjet-autoriteiten trouwens ook niet, hoezeer ik hen bekritiseerd heb. Net zoals ik kritiek heb gehad op de vorige sterke mannen in de onafhankelijke Armeense republiek, zoals Robert Kotsjarjan of Serzj Sarkisjan, maar geen van beide heeft mij ooit laten arresteren. Nu evenwel word ik, in wat in Washington onlangs een ‘schitterend en democratisch land’ werd genoemd, ‘door een clownesk regime als een crimineel behandeld’.’ 

Eerste minister Pasinjan mag dan in het buitenland geloofd worden voor de vrede die hij onlangs met Azerbeidzjan sloot, in eigen land wordt hij in steeds bredere kringen verguisd.

Benoit Lannoo