Vaticaan prijst monogamie tegenover polygamie en polyamorie in nieuwe nota

Het dicasterie voor de geloofsleer publiceerde op 25 november de doctrinaire nota 'Una caro – Eén vlees: lofzang op de monogamie', met als ondertitel 'Doctrinaire nota over de waarde van het huwelijk als exclusieve verbintenis en wederzijdse verbondenheid'.

De nota beantwoordt op de eerste plaats aan een concrete vraag van Afrikaanse bisschoppen hoe ze pastoraal kunnen omgaan met polygamie. Maar het document wil ook de waarde van monogamie verduidelijken in de westerse context, waar weliswaar geen polygamie is toegestaan, maar waar wel seriële relaties, polyamorie en ontrouw voorkomen.

Wederzijdse verbondenheid

In vier hoofdstukken zoekt de nota naar goede redenen voor een unieke en exclusieve liefdesverbintenis in de Bijbel, in theologie en pauselijke documenten, in de filosofie en 'zelfs in de poëzie'. Onder de geciteerde dichters bevinden zich Walt Whitman, Pablo Neruda, Emily Dickinson en Rabindranath Tagore.

De nota kiest vervolgens voor de begrippen 'wederzijdse verbondenheid' en 'echtelijke naastenliefde' om het wezen van het christelijke huwelijk te omschrijven. Die vriendschap ‘overstijgt seksualiteit’, maar ‘omarmt het tegelijkertijd en geeft het de mooiste, diepste, verenigende en vruchtbare betekenis’, aldus het document.

Zo kan 'met het verstrijken van de tijd de fysieke aantrekkingskracht en de mogelijkheid tot seksuele relaties afnemen', maar daarmee hoeft de wederzijdse verbondenheid niet te verdwijnen. Die kan zich blijven verdiepen en versterken door 'intieme uitingen van genegenheid … die alleen zijn voorbehouden aan de persoon met wie men ervoor heeft gekozen zijn hart op een unieke manier te delen'.

Monogamie als expressie van vrijheid en zelfgave

In Una caro wordt monogamie voorgesteld als een vrije keuze die niet beperkend is, maar juist de groei van de partners mogelijk maakt. Dat vraagt zelfgave en het delicate respect voor het anders-zijn van de ander. 

Echte wederzijdse verbondenheid betekent niet een opgaan in elkaar, maar elkaar de ruimte geven en 'een heilige angst om de vrijheid van de ander te ontheiligen, die dezelfde waardigheid en dus dezelfde rechten heeft'. 

Het betekent ook niet dat het koppel zich opsluit in de relatie, maar dat zij openblijft voor nieuw leven, voor zorg voor gemeenschap en armen en voor de oneindige liefde die God heeft voor elke persoon.

Impliciete spanningsvelden

De nota biedt veel inspirerende invalshoeken om de unieke betekenis van het christelijke huwelijk beter te begrijpen.

Tegelijk laat het vele concrete pastorale spanningsvelden onbenoemd. Zo biedt het geen theologische ruimte voor polygamie, maar ook geen praktische handvatten voor Afrikaanse priesters die mensen in polygame situaties pastoraal begeleiden. Westerse lezers zullen vergeefs zoeken naar pastorale aanwijzingen voor situaties van echtscheiding, seriële relaties of relaties tussen personen van hetzelfde geslacht.

Nieuwe pedagogie

Volgens de nota spelen opvoeding en onderwijs een belangrijke rol om de kloof tussen ideaal en praktijk te overbruggen.

Daarvoor is een ‘nieuwe pedagogie’ nodig, omdat in ‘de wereld van sociale netwerken’ het ‘symbolisch en seksueel geweld’ welig tiert. 

In de plaats daarvan pleit de nota voor ‘opvoeding in monogamie’, niet als 'morele beperking', maar als 'een inwijding in de grootsheid van een liefde die onmiddellijkheid overstijgt'. 'Monogamie is geen archaïsme, maar profetie: het laat zien dat de menselijke liefde, wanneer deze ten volle beleefd wordt, op de een of andere manier vooruitloopt op het mysterie van God.'

Bronnen: Vatican News (Engels) - America Magazine (Engels) - NCR (Engels)